(GLO)- Đợt mưa lũ lịch sử tháng 11-2025 gây ngập lụt nghiêm trọng tại hạ du sông Hà Thanh, cho thấy yêu cầu cấp thiết phải có các giải pháp căn cơ, đồng bộ để nâng cao năng lực tiêu thoát lũ.
Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai đã trao đổi với ông Vũ Ngọc An-Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, về vấn đề này.
* Theo ông, đâu là những yếu tố chính đang chi phối khả năng tiêu thoát lũ của hệ thống sông Hà Thanh?
Ông Vũ Ngọc An. Ảnh: T.Lợi
- Tình trạng ngập lụt nghiêm trọng tại hạ du sông Hà Thanh, đặc biệt trong đợt lũ lịch sử tháng 11-2025 là kết quả của sự tác động đồng thời giữa các yếu tố thiên tai cực đoan và những tồn tại, bất cập kéo dài trong công tác quy hoạch, quản lý và tổ chức không gian thoát lũ.
Về nguyên nhân khách quan, lưu vực sông Hà Thanh có độ dốc lớn, lũ từ thượng nguồn tập trung rất nhanh về hạ du với thời gian truyền lũ chỉ khoảng 3 - 5 giờ, khiến mực nước dâng nhanh, khó ứng phó kịp thời. Trong đợt mưa lũ vừa qua, khu vực hạ du đồng thời chịu tác động của 3 nguồn nước lớn gồm lũ thượng nguồn sông Hà Thanh, lũ từ sông Côn tràn sang và nước từ các lưu vực nội đồng như Bàu Lác, núi Vũng Chua. Cùng thời điểm, thủy triều dâng cao tại cửa đầm Thị Nại đã cản thoát mạnh, khiến nước dềnh ngược về phía thượng lưu gây ngập sâu trên diện rộng.
Bên cạnh yếu tố thiên tai, những vấn đề của hạ tầng và công tác quản lý là nguyên nhân quan trọng làm gia tăng mức độ ngập lụt. Trước đây, lũ trên sông Hà Thanh có thể tràn đều trên đồng ruộng, góp phần giảm áp lực cho lòng sông. Tuy nhiên, hiện nay, do hệ thống đê điều và sự phát triển hạ tầng, dòng lũ bị “cưỡng bức” trong lòng dẫn, khiến mực nước dâng cao đột ngột và chảy xiết hơn.
Quá trình đô thị hóa nhanh tại các phường Quy Nhơn Bắc, Quy Nhơn Tây và các xã ven sông đã làm san lấp nhiều vùng trũng thấp - vốn là không gian trữ nước tự nhiên. Bên cạnh đó, nhiều tuyến đường giao thông cắt ngang sông, suối nhưng khẩu độ cầu, cống nhỏ, không đáp ứng yêu cầu thoát lũ, gây chênh lệch mực nước lớn giữa thượng lưu và hạ lưu, làm nước ứ đọng khi lũ về.
* Việc lấn chiếm lòng sông, hành lang thoát lũ trong nhiều năm, đặc biệt là tại nhánh sông Cát, cũng gây ra những hệ lụy đối với công tác phòng, chống lũ…
- Đúng vậy! Đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh còn tồn đọng 119 vụ vi phạm liên quan đến lấn chiếm lòng sông, bãi sông và hành lang bảo vệ công trình thủy lợi, tập trung nhiều tại khu vực huyện Tuy Phước và các phường ven sông của TP Quy Nhơn trước đây, trong đó nổi cộm là nhánh sông Cát.
Về hệ lụy, các công trình xây dựng kiên cố trong hành lang thoát lũ đã làm thu hẹp tiết diện dòng chảy, thay đổi hướng dòng chủ lưu, gây xói lở bờ sông và làm suy giảm nghiêm trọng năng lực tiêu thoát lũ. Khi xảy ra lũ lớn, chính các khu vực lấn chiếm này lại trở thành điểm rủi ro cao, đồng thời gây cản trở cho công tác cứu hộ, cứu nạn.
* Không chỉ riêng nhánh sông Cát, tình trạng bồi lắng, thu hẹp dòng chảy còn được ghi nhận tại các sông Trường Úc, sông Cây Me và nhánh Hà Thanh. Ông đánh giá thế nào về vai trò của các tuyến sông này đối với khả năng tiêu thoát lũ cho toàn bộ khu vực hạ du?
- Khả năng tiêu thoát lũ của hạ du sông Hà Thanh không chỉ phụ thuộc vào dòng chính mà còn phụ thuộc rất lớn vào vai trò phân lũ của các sông nhánh. Tại khu vực hạ lưu cầu Diêu Trì, sông Trường Úc đảm nhận khoảng 46% lượng lũ, sông Cát 20%, sông Cây Me 15% và nhánh Hà Thanh 19%.
Tuy nhiên, hiện nay, sông Cát và sông Cây Me đang bị bồi lắng nghiêm trọng, nhiều đoạn gần như mất khả năng thoát lũ, đặc biệt ở khu vực cuối nguồn ra đầm Thị Nại. Điều này khiến khoảng 35% lượng nước lũ không được tiêu thoát mà dềnh ứ, gây ngập sâu cho khu vực dân cư. Ngay cả sông Trường Úc - trục tiêu lũ chính, cũng xuất hiện các “nút thắt cổ chai” nguy hiểm tại khu vực cầu Lò Vôi và hạ lưu cầu Đường Sắt.
Đê sông Cát qua xã Tuy Phước bị vỡ một đoạn trong đợt lũ tháng 11-2025 và được hàn khẩu sau đó. Ảnh: T.Lợi
* Trong bối cảnh lưu vực sông Hà Thanh không có điều kiện xây dựng các hồ chứa lớn để cắt, giảm lũ, định hướng giải quyết bền vững được đặt ra như thế nào, thưa ông?
- Định hướng xuyên suốt là khơi thông dòng chảy, tăng cường khả năng tiêu thoát lũ, đồng thời bảo vệ khu dân cư bằng hệ thống đê, kè phù hợp.
Giai đoạn 2026-2030, tỉnh dự kiến bố trí khoảng 2.675 tỷ đồng để nâng cao năng lực tiêu thoát lũ. Riêng năm 2026, ưu tiên xử lý các điểm nghẽn cấp bách, gồm nạo vét sông Trường Úc, sông Cát, sông Cây Me; gia cố các tuyến đê xung yếu và di dời khẩn cấp các hộ dân lấn chiếm nghiêm trọng hành lang thoát lũ.
Giai đoạn 2027-2030 trọng tâm là xây dựng trục tiêu lũ Huỳnh Mai để giảm tải cho sông Trường Úc; hoàn thiện hệ thống đê bao trên các sông chính theo tần suất thiết kế; đồng thời triển khai các giải pháp phi công trình như điều chỉnh quy hoạch thoát nước đô thị, xây dựng bản đồ số ngập lụt, hệ thống quan trắc - cảnh báo sớm và tăng cường bảo vệ rừng phòng hộ đầu nguồn.
(GLO)- UBND tỉnh Gia Lai vừa có văn bản chỉ đạo về việc thực hiện giải pháp đảm bảo giao thông, nguồn nước phục vụ công tác chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ (CNCH) trên địa bàn tỉnh.
(GLO)- Ngày 24-2, Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Ia Hiao và xã Chư A Thai (tỉnh Gia Lai) tổ chức lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ”.
(GLO)- Đưa dòng nước mát về cánh đồng khô hạn, mở lối cho cây lúa nước bén rễ. Đảm bảo được cái ăn, họ mạnh dạn trồng cà phê, sầu riêng - những loại cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao - trên những vùng đất vốn chỉ quen lúa rẫy…
(GLO)- Tôi muốn coi khẩu hiệu “Hết lòng vì dân” này là của tỉnh Gia Lai, vì những gì lãnh đạo tỉnh làm được cho dân, đặc biệt trong mùa bão lụt vừa qua. Nói về dân thì dễ, nhưng làm được gì cho dân mới là khó. Gia Lai đã làm rất tốt việc rất khó đó.
(GLO)- Sáng 21-2 (mùng 5 Tết), hơn 30 tình nguyện viên của Hội yêu rác Gia Lai đã ra quân thu gom rác thải tại khu vực đồi thông Phan Đình Phùng (xã Ia Hrung). Đây là hoạt động khởi đầu năm mới, nhằm lan tỏa thông điệp giữ gìn cảnh quan môi trường nhân dịp đầu xuân.
(GLO)- Về thôn Hy Tường cũ, nay là khu phố Hy Tường, phường Hoài Nhơn Bắc (tỉnh Gia Lai), nhắc đến cụ bà Nguyễn Thị Tiết - người dân thân thương gọi là bà Hai - hầu như ai cũng biết.
(GLO)- Thực hiện phong trào thi đua “Ngành Hậu cần Quân đội làm theo lời Bác Hồ dạy”, các đơn vị quân đội đứng chân trên địa bàn phía Tây tỉnh đã khắc phục khó khăn, đẩy mạnh tăng gia sản xuất, bảo đảm nguồn thực phẩm sạch, tại chỗ cho bộ đội.
(GLO)- Những ngày Tết, nhiều con đường quê ở Gia Lai khoác lên mình tấm áo mới rực rỡ sắc hoa, mang theo niềm vui, niềm tin và khát vọng về một năm mới an lành, ấm no cho mọi người, mọi nhà.
(GLO)- Broăi là một buôn hiền hòa thuộc xã Ia Tul (tỉnh Gia Lai) nằm bên bờ sông Ba, đất đai bằng phẳng và phù sa màu mỡ nên ruộng đồng luôn tươi tốt. Ít người biết rằng nơi đây từng mang tiếng dữ - “Sào huyệt Đê ga”.
(GLO)- Giữa trùng điệp cao su dọc các xã Ia Mơ, Ia Púch (tỉnh Gia Lai), những “làng công nhân” hiện lên như những gam màu ấm áp điểm xuyết giữa dải biên cương. Họ đến từ nhiều miền quê, mang theo những câu chuyện riêng, rồi quần tụ, dựng xây nếp sống mới ngay giữa đại ngàn.
(GLO)- Bằng ý chí, tinh thần tự lực và sức lao động bền bỉ, nhiều người khuyết tật ở Gia Lai đã vượt qua mặc cảm, chủ động mưu sinh để nuôi sống bản thân và gia đình, góp phần lan tỏa giá trị sống tích cực trong cộng đồng.
(GLO)- Khi những ngôi nhà kiên cố thay cho mái tranh, vách đất, khi sinh kế được trao tận tay, khi niềm tin được thắp lên đúng lúc, Tết với những gia đình vừa bước qua lằn ranh nghèo khó trên vùng phía Tây Gia Lai mang một ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu cho một hành trình đổi thay bền vững.
(GLO)- Sáng 15-2, Công an xã Phù Mỹ Bắc (tỉnh Gia Lai) cho biết vừa trao lại số tài sản gồm tiền mặt và hàng hóa với tổng trị giá 40 triệu đồng cho người đánh mất. Đây là tài sản do 2 công dân trên địa bàn xã nhặt được mang đến trình báo đơn vị.
(GLO)- Ngày 13-2, phường Quy Nhơn Nam tổ chức chương trình “Tết nghĩa tình” kết hợp phát động phong trào “Nâng cao năng lực điều hành số” cho đội ngũ Bí thư chi bộ các khu phố trên địa bàn.
(GLO)- Trong không khí rộn ràng của những ngày cận Tết Bính Ngọ, các chuyến xe của chương trình “Chuyến xe hạnh phúc - Cùng Saigon Co.op về quê đón Tết” tiếp tục mang Tết đoàn viên đến với người lao động có hoàn cảnh khó khăn, nhiều năm chưa có điều kiện trở về quê sum họp cùng gia đình.
(GLO)- “Bữa cơm tất niên Công đoàn” do Liên đoàn Lao động tỉnh Gia Lai và các Công đoàn cơ sở cùng doanh nghiệp tổ chức đã mang đến không khí sum vầy, ấm cúng cho đoàn viên, người lao động sau 1 năm làm việc vất vả.
(GLO)- Chiều 10-2, Trường Mẫu giáo Tuổi thơ (xã Ia Rbol, tỉnh Gia Lai) tổ chức Phiên chợ Tết quê của bé năm 2026. Chương trình có sự tham gia của cán bộ, chiến sĩ Kho Kỹ thuật K54 với những gian hàng, hoạt động ý nghĩa, tô thắm tình quân-dân dịp Tết cổ truyền của dân tộc.
(GLO)- Ngày 9-2, đoàn công tác của phường Hoài Nhơn Đông (tỉnh Gia Lai) đã đến thăm, chúc Tết tại phường Ayun Pa và trao tặng nhà Đại đoàn kết cho hộ cận nghèo. Cùng ngày, Vietcombank Chi nhánh Bình Định cũng tặng quà cho người có công và các hộ khó khăn tại các phường Quy Nhơn và Quy Nhơn Nam.
(GLO)- Thời gian gần đây, một số hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu phía Tây tỉnh Gia Lai đã chủ động viết đơn xin ra khỏi danh sách hộ nghèo. Sau quyết định mạnh mẽ này, họ nỗ lực nhiều hơn trong lao động, sản xuất để cải thiện đời sống.
(GLO)- Ngày 8-2, tại xã Phú Túc (tỉnh Gia Lai), Công an tỉnh Gia Lai phối hợp với Cục Xây dựng phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc (V05 - Bộ Công an) cùng các đơn vị tài trợ tổ chức lễ khánh thành, bàn giao 23 căn nhà tình nghĩa cho các hộ dân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại xã Phú Túc và xã Ia Rsai.
(GLO)- Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Gia Lai vừa phối hợp với các chi nhánh BIDV tổ chức thăm, chúc Tết và trao quà cho nhân dân làng Ch’rơng 1 và làng Đak Dwe (xã Hra) theo chương trình kết nghĩa đã ký kết.
