Người dân quen gọi nơi đây là “làng công nhân” bởi những cư dân của “làng” gắn liền với cây cao su, loài cây vừa là kế sinh nhai, vừa là sợi dây gắn kết con người với mảnh đất biên cương. Họ đến đây từ khắp các vùng quê, mang theo khát vọng ổn định, dựng xây cuộc sống lâu dài.
Nhịp sống dưới tán rừng cao su
Từ Pleiku, hành trình ngược gần 100 km theo tuyến biên giới đưa chúng tôi đến Đội sản xuất số 1 thuộc Đoàn Kinh tế - Quốc phòng (KTQP) 710. Qua cánh rừng khộp chuyển mùa thay lá và những hàng cao su thẳng tắp, một cộng đồng nhỏ với 38 nóc nhà hiện ra, vững chãi như bám rễ vào đất.
Đội sản xuất số 1 cách trung tâm xã Ia Mơ 4 km. Thiếu tá Mai Đức Hậu - Đội trưởng Đội Sản xuất số 1 - cho hay: Nhiều gia đình lên đây chỉ với 2 bàn tay trắng. Đơn vị lo chỗ ở, lo sinh hoạt ban đầu. Có nơi để bám, họ mới yên tâm gắn bó lâu dài”.
Thành lập năm 2010, Đội Sản xuất số 1 hiện có 48 lao động gắn bó với công việc tại các lô cao su. 20 căn nhà đầu tiên do đơn vị xây dựng. Những căn còn lại do các hộ tự xây dựng trên phần đất được giao quản lý.
Ở “làng công nhân”, nhịp sống gắn liền với mùa khai thác mủ cao su. Vất vả, dậy sớm thức khuya, nhưng bù lại công nhân có thu nhập ổn định, có một cộng đồng đoàn kết và một đời sống tinh thần bình yên.
Câu chuyện của vợ chồng anh Bùi Văn Tuân - chị Hà Thị Duyên là minh chứng rõ nét. Từ xã Ia Lâu, từng phiêu bạt làm công nhân ở phía Nam với thu nhập bấp bênh, họ trở về đây, xin vào đội sản xuất năm 2019.
“Được đơn vị sản xuất hỗ trợ nhà ở, thu nhập khoảng 6,5 triệu đồng/người/tháng, chúng tôi yên tâm làm việc và quyết định gắn bó lâu dài với mảnh đất này” - chị Duyên chia sẻ.
Theo Trung tá Đặng Chí Quang - Trợ lý Chính trị Đoàn KTQP 710, đơn vị hiện có 6 đội sản xuất trải đều trên địa bàn xã biên giới Ia Mơ. Cây cao su phát triển đến đâu, khu dân cư hình thành đến đó. Dù ở vùng biên, các cụm dân cư nhỏ này vẫn được đảm bảo điện, đường, trường, trạm.
Rời Ia Mơ, chúng tôi xuôi về tỉnh lộ 665, nối QL 14C để đến Đội Sản xuất số 7, thuộc Đoàn KTQP 717 tại xã biên giới Ia Púch.
Tại đây, 116 hộ công nhân đang chăm lo 354,96 ha cao su. Trong đó, 36 hộ với 145 nhân khẩu sinh sống gần đội, tạo thành một cụm dân cư nhỏ, mỗi chiều rộn vang tiếng trẻ nô đùa.
Vợ chồng anh Lương Văn Quế - chị Lò Thị Tuyết (quê ở Thanh Hóa) là những cư dân đầu tiên tại đây, từ năm 2009. Lúc ấy, vườn cao su mới hình thành. Cả hai đều là những công nhân tiêu biểu, trong đó, anh Quế vinh dự đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quân, phần thưởng xứng đáng cho những năm tháng lao động hăng say.
Ngoài khai thác 6 vườn cao su, mỗi vườn hơn 500 cây, gia đình anh còn trồng hơn 200 cây cà phê, gần 10 ha điều và chăn nuôi 11 con bò. “Chúng tôi coi đây là quê hương thứ hai!” - chị Tuyết chia sẻ với ánh mắt rạng rỡ.
Những cộng đồng nhỏ góp phần giữ vững biên cương
Đi qua các “làng công nhân”, điều gây ngạc nhiên nhất chính là những nhà trẻ lọt thỏm giữa rừng cao su. Mỗi đội sản xuất đều duy trì một nhà trẻ, mô hình hiếm thấy, nhưng phù hợp với điều kiện thực tế khi cha mẹ khai thác mủ cao su vào ban đêm hoặc rạng sáng nên trẻ cần nơi gửi linh hoạt.
Tại Đội Sản xuất số 1, thuộc Đoàn KTQP 710, 3 cô giáo thay phiên túc trực ngày đêm.
Cô Thái Thị Xoan - người gắn bó từ những ngày đầu với nhà trẻ nơi đây - cho hay: “Nhà tôi ở tận Nghệ An. Vì công việc, 2 con gửi ông bà chăm. Ở đây, tôi xem các cháu nhỏ như con mình”.
Ban ngày, trẻ sinh hoạt, vui chơi. Đêm xuống, khi bố mẹ vào lô cao su, các bé ngủ lại trong nhà trẻ, giữa tiếng lá cao su xào xạc. Mùa cao điểm, có khi cả chục cháu ngủ qua đêm. Nhà trẻ trở thành điểm sáng ấm áp giữa màn đêm biên giới.
Còn ở Đội Sản xuất số 7, Đoàn KTQP 717, cô Nguyễn Thị Gấm đã có 12 năm thanh xuân gắn với trẻ. Cô Gấm cùng với một cô giáo khác chăm sóc 29 cháu, bé nhỏ nhất mới vài tháng tuổi. Mỗi bữa ăn hằng ngày của trẻ (bữa chính vào buổi trưa và bữa xế) được gia đình đóng 10.000 đồng, đơn vị hỗ trợ thêm 3.000 đồng.
Sự đặc biệt của “làng công nhân” không chỉ nằm ở việc "an cư lạc nghiệp", mà còn ở nếp sống cộng đồng. Từng đội sản xuất đều duy trì mô hình hộ kết nghĩa hỗ trợ song hành giữa các gia đình, nhất là vào mùa khai thác cao su. Họ cùng chia sẻ công việc chung của đội, giúp nhau trong sinh hoạt hằng ngày, cùng giữ nếp kỷ luật và từng bước loại bỏ hủ tục.
Đội Sản xuất số 1 có 7 cặp hộ kết nghĩa; Đội Sản xuất số 7 cũng có 10 cặp như vậy. Trung tá Lê Cảnh Tú - Đội trưởng Đội Sản xuất số 7 - giải thích: Các cặp hộ kết nghĩa luôn xem nhau như người một nhà. Một bên bận việc gia đình, bên còn lại lập tức vào thay ca để đảm bảo sản lượng.
Nhà ai có chuyện, hộ kết nghĩa đều xắn tay giúp đỡ. Những kết nối giản dị mà chân thành ấy dần xóa nhòa mọi khoảng cách vùng miền, văn hóa, tập quán.
Ông Nguyễn Văn Lâm - Phó Chủ tịch UBND xã Ia Púch - cho hay: Toàn xã có 5 đơn vị, doanh nghiệp trồng và khai thác hơn 9.300 ha cao su, tạo việc làm cho hơn 2.000 lao động, trong đó hơn 1.000 người đã đăng ký hộ khẩu tạm trú hoặc thường trú, hình thành 8 cụm dân cư công nhân.
“Ia Púch đang xây dựng đề án ghép các cụm dân cư công nhân vào hệ thống làng. Đây là những cộng đồng ổn định, đoàn kết, góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH địa phương và góp phần giữ vững biên giới” - ông Lâm nhấn mạnh.
Bình dị, nhẹ nhàng, những “làng công nhân” ở Ia Mơ, Ia Púch tạo nên bản sắc mộc mạc, nghĩa tình giữa đại ngàn. Ở đây, họ cần mẫn giữ rừng, giữ đất, giữ nhịp sống nơi phên giậu Tổ quốc, lặng lẽ góp phần làm xanh thêm tuyến biên giới.
