Chính những người dân chất phác, chịu thương chịu khó nơi đây đã xóa đi tiếng dữ ấy và mang mùa xuân vui về với buôn Broăi.
1. Buôn Broăi là nơi sinh ra và lớn lên của Ksor Kơk - tổng thống tự phong của cái gọi là “nhà nước Đê ga tự trị”. Và vì thế, buôn làng này phải mang tiếng dữ. Kơk lớn lên đăng lính cho Mỹ, sau đó bỏ xứ đi biệt tích và trở thành kẻ lưu vong. Những năm đầu thập niên 2000, từ Mỹ, Kơk giật dây xúi giục người dân Tây Nguyên bạo loạn khiến tình hình trở nên phức tạp.
Kơk hứa hẹn sẽ đem về cho dân nhiều bổng lộc nên không ít người nhẹ dạ tin theo và nổi lên quấy phá, trong đó có các em của hắn, khiến không khí của buôn Broăi hết sức nặng nề, căng thẳng. Mặc dù vậy, tôi vẫn quyết định đến buôn Broăi ngay trong những ngày tình hình nóng bỏng để chứng kiến những gì đang diễn ra ở “sào huyệt” này.
Chủ tịch xã khi ấy là ông Kpă Man. Ông cho biết, cả xã có 518 hộ/2.989 nhân khẩu, 100% là người dân tộc Jrai và được chia làm 4 thôn.
Nơi này có sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước nên hạ tầng kỹ thuật đang được đầu tư khá mạnh mẽ. Đầu năm 2000 điện lưới quốc gia kéo về từng nhà dân. Cây cầu bê tông kiên cố bắc qua sông Ba nối TX Ayun Pa với xã Ia Broăi và vùng lân cận, tổng trị giá 18 tỷ đồng đang được xây dựng.
Từ năm 1999, nhà nước bắt đầu xây dựng kênh mương nội đồng để người dân phát triển sản xuất nông nghiệp. Trường học cũng được xây dựng lại và tất cả trẻ em trong độ tuổi đều được đến trường. Nhờ thế đời sống người dân từng bước được nâng lên.
Gặp gỡ, trò chuyện với nhiều người, tôi hiểu ra trong con mắt của hầu hết dân làng, Kơk và đồng bọn là những kẻ lầm đường lạc lối, phá hoại cuộc sống vốn yên bình nên họ đã không tin theo Kơk.
Ngay chính mẹ Kơk - bà Ksor H’Ble cũng hết sức buồn phiền bởi những đứa con hư. Chúng còn bỏ mặc mẹ mình nên bà Ksor H,Ble sống khổ sở trong ngôi nhà nhỏ lạnh lẽo ngoài rìa làng. Bà phải nhờ vào trợ cấp của chính quyền địa phương và sự hỗ trợ của dân làng, từ lương thực đến thuốc men khi đau ốm.
Chị H’Beng (30 tuổi) cho biết, kinh tế của gia đình chị cũng như nhiều gia đình trong buôn còn rất khó khăn, vất vả nhưng cuộc sống vẫn nhiều niềm vui.
Vợ chồng chị vui nhất là cả 4 đứa con đều đang đi học, trong đó đứa lớn nhất học lớp 5. Điều chị H’Beng cũng như dân làng luôn mong muốn là được bình yên để làm ăn thoát nghèo và nuôi con học hành.
2. Tôi trở lại buôn Broăi sau gần 25 năm, trước ngày sắp xếp lại đơn vị hành chính không lâu. Khi ấy buôn Broăi vẫn còn thuộc xã Ia Broăi, huyện Ia Pa.
Cầu Bến Mộng bắc qua sông Ba đã hoàn thành từ rất lâu, nối TX Ayun Pa với con đường chính dẫn vào buôn Broăi. Hai bên đường bạt ngàn ruộng trồng cây thuốc lá, dưa, khoai lang và đây cũng là những cây trồng, nguồn thu chính của người dân địa phương.
Nhiều lò sấy lá thuốc được dựng lên giữa ruộng. Sáng sớm, khi trời còn đẫm sương, người dân đã ra đồng. Cuộc sống nơi đây thay đổi đến ngỡ ngàng và đem đến cho tôi cảm giác bình yên đến lạ thường.
Trung tâm xã Ia Broăi nằm ở một ngã ba cách buôn Broăi chừng hơn 500 m, rất khang trang, sạch sẽ. Cạnh đó còn có cả những căn biệt thự mới xây. Nơi tôi muốn tìm đến đầu tiên trong buôn là gia đình ông bà Ksor H’pi. Đó là bố mẹ của Ksor Jưh, bạn tôi hiện đang công tác tại một tòa án ở Gia Lai.
Ông bà cũng là người đón tiếp, hỗ trợ tận tình trong lần tôi về đây ngót một phần tư thế kỷ trước. Cả 2 ông bà đã già yếu nhưng luôn tươi vui, hiếu khách. Đặc biệt, gương mặt phúc hậu của cả hai vẫn không thay đổi. Sự phúc hậu của ông bà đã khiến tôi cảm thấy rất yên tâm khi ở lại đêm trong làng vào những ngày tình hình an ninh cực kỳ phức tạp.
Do cảnh quan thay đổi quá nhiều, tôi phải gọi và tìm đến anh R’com Khoa - Trưởng Công an xã nhờ dẫn đường. Hóa ra, nhà ông bà Ksor H’pi nằm ở mặt đường chính, ngay đầu làng và cách trụ sở Công an xã mấy bước chân.
Anh Khoa đưa tôi đến nhà ông bà Ksor H’pi và cho biết, ngôi nhà sàn bằng gỗ này vẫn nguyên như cũ, chỉ là chân cột và sàn nhà được nâng cao hơn để chống lụt. Hầu hết những ngôi nhà trong buôn này, cả mới và cũ, đều được làm tương tự.
Thấy khách đến thăm, ông bà tuổi 90 Ksor H’pi mừng vui và chống gậy ra đón từ ngoài cửa. Cuộc gặp gỡ bất ngờ nhưng vô cùng rôm rả, thân tình, ấm áp như những người thân trong gia đình lâu ngày gặp lại, dù ông bà không nói được nhiều tiếng phổ thông.
Trò chuyện được một lúc, bà Ksor H’pi vào trong buồng bê ra một bao gạo nhỏ, chừng vài ký-lô-gam tặng tôi. Tôi định từ chối vì ái ngại, thấy thế anh Khoa liền giải thích đây là phong tục của bà con dân làng, chỉ khách quý đến mới được chủ nhà tặng gạo. Đón món quà từ bà, tôi vô cùng xúc động.
Khi chia tay chủ nhà và bước ra ngoài cửa, tôi thấy phía đối diện có hai thứ đáng chú ý, đó là Nhà văn hóa trung tâm xã rất khang trang. Chỗ này trước đây chỉ là bãi đất trống đầy cỏ dại và tôi từng chứng kiến bọn trẻ bày trận đá bóng “phủi” và hò reo dậy trời vì phấn khích. Sát bên cạnh Nhà văn hóa là phòng khám không kém phần khang trang.
Anh Khoa cho biết, đó là phòng khám của gia đình con gái ông bà Ksor H’pi. Con và cháu của ông bà đều học hành tử tế, người làm tòa án, người giáo viên, bác sĩ…
Anh Khoa đưa tôi đi một vòng quanh buôn và giới thiệu cặn kẽ mọi thứ. Đường sá trong buôn thẳng tắp và đều được trải nhựa nên không còn cảnh bùn lầy như xưa.
Bà Ksor H’Ble đã mất từ lâu và căn nhà ngoài rìa làng của bà cũng không còn nhưng con đường đến đó giờ rất đẹp, cây cối xanh um. Nhiều ngôi nhà sàn thế hệ mới mọc lên và ngôi nhà của một trong những người em trai của Kơk cũng thế.
Theo lời anh Khoa, một “đứa con hư” ngày nào của bà Ksor H’Ble sau này đã hồi tâm chuyển ý. Nhận ra những sai lầm của mình nên ông quyết tâm làm lại từ đầu, tích cực ủng hộ Đảng, Nhà nước và trở thành người có uy tín nhất định trong cộng đồng.
3. Trận lũ lụt hồi nửa cuối tháng 11 vừa qua nước từ sông Ba dâng cao tràn vào buôn Broăi. Qua điện thoại, Ksor Jưh báo tin, nước ngập cả làng nhưng chủ yếu chỉ mấp mé sàn nhà. Vật nuôi, cây trồng không tránh khỏi thiệt hại, nhưng mọi người trong buôn vẫn an toàn.
Những tháng ngày sóng gió và nóng bỏng xưa kia hay lũ lụt mới đây rồi cũng qua đi. Người dân buôn Broăi nhanh chóng trở lại cuộc sống yên vui. Từ lâu buôn này không còn mang tiếng dữ và trở về với sự bình an, thơ mộng như vốn có, để lại cảm xúc lắng sâu cho những ai từng một lần đặt chân đến.
