Đất cằn cho “quả ngọt”
Nhắc tới “hốc Pờ Tó”, người ta liên tưởng ngay đến vùng đất xa xôi, cách trở, đất đai khô cằn. Chính vì sự khắc nghiệt của đất đai, thời tiết khiến mía, mì, lúa - những cây trồng chủ lực của xã Pờ Tó cho năng suất thấp, thu nhập bấp bênh, nên cuộc sống người dân Pờ Tó còn nhiều khó khăn.
Thế nhưng, trên chính vùng đất từng bị xem là “khó canh tác” ấy, bắt đầu xuất hiện những vườn ca cao bén rễ, sinh trưởng và kết trái, mở ra một hướng phát triển mới, giàu kỳ vọng cho nông nghiệp địa phương.
Từ giữa năm 2021, Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức (tỉnh Đồng Nai) bắt đầu triển khai mô hình trồng ca cao tại Pờ Tó với diện tích ban đầu 18 ha. Không ít người khi ấy còn hoài nghi: Liệu cây trồng vốn quen với những vùng đất ẩm có thể thích nghi với khí hậu nắng gió đặc trưng nơi đây? Nhưng thực tế đã dần cho câu trả lời thuyết phục.
Theo ông Đặng Tường Khanh - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức, cơ duyên đưa cây ca cao về Pờ Tó bắt nguồn từ những chuyến khảo sát thực tế. Pờ Tó có những vùng đất rộng, tương đối bằng phẳng, thuận lợi cho cơ giới hóa; sự chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm cao; điều kiện khí hậu đặc thù… Những yếu tố tưởng chừng bất lợi ấy lại tạo ra chất lượng hạt ca cao đậm vị, phù hợp cho chế biến sâu.
Quan trọng hơn, đây là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống còn nhiều khó khăn, rất cần một cây trồng mới có giá trị kinh tế ổn định và lâu dài.
“Hiện nay, diện tích ca cao tại Pờ Tó đã được Công ty mở rộng lên 30 ha. Năng suất bình quân đạt 15-20 tấn quả tươi/ha. Với giá thu mua khoảng 15.000 đồng/kg, doanh thu đạt trên 200 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với cây mía, mì. Từ “đất cằn”, ca cao đã bắt đầu cho “quả ngọt”, tạo niềm tin để người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng” - ông Khanh vui vẻ cho hay.
Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, mô hình còn hướng đến phát triển bền vững. Ca cao được trồng xen với các loại cây ăn quả nhằm chắn gió, cải tạo đất và tạo nguồn thu ngắn hạn. Hệ thống tưới nhỏ giọt, sử dụng phân hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học giúp giảm chi phí sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Anh Võ Văn Quý - Quản lý khu vực Gia Lai của Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức - cho biết: Ca cao khá “dễ tính”, ít sâu bệnh, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng Pờ Tó nói riêng và các địa phương trong khu vực nói chung. Mô hình trồng xen không chỉ bảo vệ cây mà còn hình thành hệ sinh thái nông nghiệp xanh, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu - yếu tố ngày càng quan trọng trong sản xuất nông nghiệp hiện nay.
Liên kết mở rộng vùng nguyên liệu bền vững
Nếu những vườn ca cao đầu tiên là bước khởi đầu, thì sự vào cuộc của các đối tác quốc tế đang mở ra triển vọng lớn hơn cho vùng đất này.
Theo ông Minoru Kikkawa - Giám đốc điều hành cấp cao Tập đoàn Bourbon (Nhật Bản), Bourbon là doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực sản xuất bánh kẹo, với nguyên liệu chocolate lâu nay chủ yếu nhập khẩu từ Nam Mỹ.
Tuy nhiên, những biến động về khí hậu và thị trường toàn cầu đã khiến nguồn cung từ khu vực này thiếu ổn định, giá thành tăng cao. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa và xây dựng vùng nguyên liệu mới có chất lượng, tính ổn định lâu dài.
“Qua nhiều đợt khảo sát tại Việt Nam, đặc biệt là Gia Lai, Tập đoàn Bourbon đánh giá cao tiềm năng phát triển cây ca cao tại địa phương. Điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp cùng chất lượng hạt vượt trội là những yếu tố quan trọng để đáp ứng tiêu chuẩn chế biến sâu và xuất khẩu” - ông Minoru Kikkawa chia sẻ.
Trên cơ sở đó, Bourbon đã ký kết hợp tác với Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức nhằm phát triển và mở rộng vùng nguyên liệu tại Gia Lai trong 7 năm tới. Không chỉ bao tiêu sản phẩm, Bourbon cam kết đồng hành cùng địa phương trong chuyển giao kỹ thuật, đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng hạt ca cao, từng bước đưa ca cao Gia Lai tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ nền tảng 30 ha thí điểm hiệu quả tại Pờ Tó, 2 doanh nghiệp đề xuất mở rộng vùng nguyên liệu lên khoảng 200 ha trong giai đoạn tới, hình thành vùng trồng tập trung, chuyên canh, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ ổn định.
Theo kế hoạch, dự án sẽ hỗ trợ người dân chuyển đổi cây trồng theo hướng bền vững, với khoảng 2.050 - 4.100 hộ tham gia, hơn 41.000 cây giống được cấp phát trong giai đoạn đầu. Các hộ dân được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch theo quy trình chuẩn; đồng thời từng bước hình thành các tổ hợp tác, xây dựng mã số vùng trồng và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, bảo đảm truy xuất nguồn gốc - yếu tố then chốt khi tham gia thị trường xuất khẩu.
Tổng Giám đốc Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức Đặng Tường Khanh khẳng định: “Với gần 20 năm kinh nghiệm phát triển vùng nguyên liệu theo chuỗi liên kết nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp, Công ty xác định lấy người dân làm trung tâm, doanh nghiệp là động lực, thị trường là định hướng. Sự hợp tác với Tập đoàn Bourbon không chỉ mang ý nghĩa thương mại mà còn mở ra cơ hội xây dựng vùng nguyên liệu ca cao bền vững, có thương hiệu, gắn chặt với thị trường tiêu thụ quốc tế”.
Tại buổi làm việc với Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức và Tập đoàn Bourbon vào cuối năm 2025, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh: Gia Lai đồng tình với việc phát triển vùng nguyên liệu ca cao trên địa bàn để mở rộng vùng nguyên liệu cung cấp cơ bản nhu cầu của các doanh nghiệp. Song, các doanh nghiệp phải có cam kết bao tiêu sản phẩm lâu dài cho người nông dân. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, hướng dẫn người nông dân cách trồng, chăm sóc đảm bảo năng suất, chất lượng gắn với mã số vùng trồng để xây dựng vùng nguyên liệu ca cao của Gia Lai có thương hiệu trên thế giới.
