Trong bối cảnh thị trường gạo thế giới biến động phức tạp, giá năng lượng và chi phí logistics tăng cao, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương theo dõi sát diễn biến, bảo đảm cân đối cung cầu và thúc đẩy tiêu thụ lúa gạo.
Thị trường gạo thế giới đang bước vào giai đoạn điều chỉnh đáng chú ý sau chu kỳ tăng giá kéo dài. Sự thận trọng trong chính sách dự trữ lương thực của các nước nhập khẩu khiến giá gạo thế giới giảm mạnh so với giai đoạn cao điểm trước đó.
Giá gạo xuất khẩu giảm kéo theo giá thu mua lúa trong nước giảm, đúng vào lúc ĐBSCL bước vào vụ thu hoạch quan trọng nhất trong năm. Khi các chi phí sản xuất, từ phân bón, xăng dầu đến vận chuyển và logistics, đều tăng thì việc giá lúa giảm không chỉ ảnh hưởng thu nhập của nông dân mà còn tác động đến toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo.
Trong Công điện, Thủ tướng phân công trách nhiệm rõ ràng với các bộ, ngành, địa phương, đơn vị liên quan; yêu cầu chủ động phối hợp, điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Kinh nghiệm nhiều năm qua cho thấy việc ban hành chính sách kịp thời chỉ là bước khởi đầu; khâu tổ chức thực hiện nhanh chóng, hiệu quả mới là yếu tố quyết định.
Với tình hình hiện nay, để việc sản xuất, tiêu thụ lúa gạo diễn ra thuận lợi, những việc sau đây có thể làm ngay. Thứ nhất, tổ chức thu mua lúa kịp thời để ổn định tâm lý thị trường. Nếu thu mua chậm trễ, giá lúa dễ rơi vào vòng xoáy giảm sâu do áp lực nguồn cung ngắn hạn.
Thứ hai, triển khai cơ chế "tạm trữ ngắn hạn" linh hoạt. Khi nguồn cung tăng mạnh theo mùa vụ, việc doanh nghiệp (DN) thu mua và tạm trữ sẽ giúp giảm áp lực bán ra, góp phần ổn định giá lúa.
Thứ ba, nhanh chóng mở rộng các kênh tiêu thụ và xúc tiến xuất khẩu. Các thị trường truyền thống cần được duy trì, đồng thời tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do để mở rộng sang những thị trường có giá trị cao hơn.
Bên cạnh đó, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp quan trọng. Một là, kích hoạt gói tín dụng phục vụ thu mua lúa. Việc tạm trữ chỉ khả thi khi DN có nguồn vốn đủ mạnh để thu mua. Ngân hàng cần sớm bố trí hạn mức tín dụng ưu đãi lãi suất theo nguyên tắc thị trường để hỗ trợ DN thu mua lúa.
Hai là, giảm chi phí đầu vào cho sản xuất lúa. Giá xăng dầu, chi phí vận chuyển và logistics đang là gánh nặng đối với chuỗi giá trị lúa gạo. Nhà nước cần xem xét các chính sách giảm phí vận tải, hỗ trợ logistics nông sản và khuyến khích ứng dụng cơ giới hóa để giảm chi phí sản xuất.
Ba là, tăng cường liên kết giữa nông dân với hợp tác xã và DN. Khi chuỗi liên kết này được củng cố, DN có thể chủ động nguồn nguyên liệu, còn nông dân được bảo đảm đầu ra.
Bốn là, nâng cao giá trị hạt gạo thông qua chất lượng và thương hiệu.
ĐBSCL đang chuyển mạnh sang sản xuất gạo chất lượng cao, gạo thơm, gạo đặc sản. Đây là hướng đi đúng để tránh cạnh tranh bằng giá thấp và gia tăng giá trị xuất khẩu.
Về lâu dài, vấn đề của ngành lúa gạo Việt Nam không chỉ là "bán được", mà còn phải "bán với giá trị cao". Muốn vậy, cần phải giảm chi phí đầu vào, nâng hiệu quả sản xuất và tổ chức lại chuỗi cung ứng.
Hạt gạo Việt Nam đã đi một chặng đường dài, từ bảo đảm an ninh lương thực đến xuất khẩu hàng đầu thế giới. Để gạo Việt Nam tiếp tục giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế, điều quan trọng không chỉ là sản lượng mà còn là hiệu quả trong sản xuất và tiêu thụ, như Công điện của Thủ tướng đã nhấn mạnh.
Theo TS TRẦN HỮU HIỆP (NLĐO)
