Việc Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT quy định không sử dụng điểm cộng trong tuyển sinh đại học từ năm 2028 đang tạo ra sự thay đổi đáng kể trong cách nhìn nhận về chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, đặc biệt là IELTS.
Sau nhiều năm trở thành mục tiêu được không ít học sinh và phụ huynh ưu tiên đầu tư với kỳ vọng gia tăng cơ hội trúng tuyển đại học, chứng chỉ này đang dần trở về đúng vai trò: Minh chứng cho năng lực sử dụng tiếng Anh, thay vì lợi thế điểm số mang tính cạnh tranh.
Không thể phủ nhận, trong những năm gần đây, IELTS trở thành một trong những chứng chỉ ngoại ngữ được săn đón trong tuyển sinh đại học. Nhiều trường sử dụng kết quả IELTS để quy đổi điểm môn tiếng Anh, một số trường dành điểm khuyến khích cho thí sinh sở hữu chứng chỉ này. Điều đó khiến IELTS không chỉ là mục tiêu học ngoại ngữ mà còn được xem như một khoản đầu tư để gia tăng cơ hội vào đại học.
Tuy nhiên, chính cách sử dụng chứng chỉ thiếu đồng nhất giữa các cơ sở đào tạo đã đặt ra vấn đề về công bằng. Cùng 1 mức IELTS nhưng mỗi trường có thể quy đổi hoặc áp dụng mức điểm cộng khác nhau.
Theo số liệu tuyển sinh năm 2026 được Bộ GD&ĐT công bố, có hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 thí sinh sử dụng IELTS. Đáng chú ý, cùng mức IELTS 6.0 nhưng có tới 26 mức điểm cộng khác nhau giữa các trường.
Sự chênh lệch này cho thấy bất cập: Năng lực ngoại ngữ của thí sinh được đánh giá bằng cùng 1 chứng chỉ nhưng lợi thế tuyển sinh lại không giống nhau.
Đặc biệt, ở những ngành không yêu cầu tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển, việc cộng thêm điểm IELTS có thể khiến thí sinh đạt kết quả cao hơn ở các môn xét tuyển chuyên môn bị bất lợi trước người có chứng chỉ ngoại ngữ.
Vì vậy, việc điều chỉnh chính sách là cần thiết để hướng đến nguyên tắc tuyển sinh công bằng, minh bạch, đánh giá đúng năng lực và yêu cầu đầu vào của từng ngành học.
Theo Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT, lộ trình điều chỉnh được thực hiện theo từng năm. Trong năm tuyển sinh 2027, những cơ sở đào tạo đã sử dụng điểm cộng theo quy định từ năm 2026 trở về trước được tiếp tục áp dụng, nhưng tổng điểm cộng không vượt quá 0,5 điểm trên thang 30 và phải giải trình việc sử dụng. Từ năm 2028, các trường không được sử dụng điểm cộng trong tuyển sinh đại học.
Điều này đồng nghĩa, lợi thế điểm số từ việc sở hữu IELTS sẽ không còn như trước. Cuộc đua chứng chỉ vì mục tiêu cộng điểm tuyển sinh vì thế cũng cần được nhìn nhận lại.
Một trong những băn khoăn lớn nhất của phụ huynh, học sinh là nếu IELTS không còn được cộng điểm thì việc đầu tư học và thi chứng chỉ có trở nên lãng phí?
Theo quy định, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai của cơ sở đào tạo. Ngoài ra, chứng chỉ còn có thể được sử dụng để chứng minh năng lực ngoại ngữ đầu vào đối với các chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài hoặc phục vụ việc công nhận học phần, chuẩn đầu ra theo quy định.
Như vậy, IELTS vẫn có thể tạo lợi thế cho thí sinh nếu ngành học, trường học có yêu cầu hoặc chấp nhận sử dụng chứng chỉ này. Điểm khác biệt là chứng chỉ được sử dụng để đánh giá đúng năng lực ngoại ngữ cần thiết, thay vì trở thành khoản điểm thưởng bổ sung cho mọi ngành học.
Ở góc độ rộng hơn, tiếng Anh vẫn là công cụ quan trọng trong quá trình học tập, nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp. Khả năng tiếp cận tài liệu quốc tế, tham gia các chương trình trao đổi, học tập trong môi trường quốc tế hay tìm kiếm cơ hội việc làm đều đòi hỏi năng lực ngoại ngữ thực chất.
Với học sinh có định hướng theo học các ngành ngôn ngữ, công nghệ, kinh tế quốc tế, du lịch hoặc những chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh, đầu tư ngoại ngữ càng có ý nghĩa lâu dài. Ngược lại, nếu chỉ học IELTS để đạt 1 mức điểm nhất định nhằm đổi lấy lợi thế xét tuyển, trong khi chưa xác định rõ nhu cầu sử dụng, khoản đầu tư ấy có thể không mang lại hiệu quả tương xứng.
Từ sự thay đổi trong chính sách tuyển sinh, phụ huynh và học sinh cần điều chỉnh cách tiếp cận. Thay vì mặc định IELTS là điều kiện gần như bắt buộc để có lợi thế vào đại học, cần căn cứ vào ngành học dự kiến, phương thức tuyển sinh và yêu cầu cụ thể của từng trường để quyết định mức độ đầu tư.
Đối với học sinh có năng lực ngoại ngữ tốt, định hướng học tập quốc tế hoặc có nhu cầu sử dụng tiếng Anh lâu dài, việc học IELTS vẫn đáng được ưu tiên.
Tuy nhiên, cần chú trọng cả 4 kỹ năng nghe - nói - đọc - viết, khả năng giao tiếp và vận dụng ngôn ngữ trong thực tế, thay vì chỉ tập trung luyện đề, chạy theo điểm số.
Với học sinh có điều kiện kinh tế còn hạn chế, không nhất thiết phải chạy đua theo các khóa luyện thi IELTS tốn kém. Các em có thể lựa chọn những phương pháp học tiếng Anh phù hợp với năng lực và điều kiện của mình, tận dụng tài liệu trực tuyến, môi trường thực hành và từng bước nâng cao khả năng sử dụng ngoại ngữ.
Đặc biệt, phụ huynh cần tránh tâm lý so sánh, tạo áp lực cho con phải đạt IELTS 6.5, 7.0 hay cao hơn chỉ vì bạn bè cùng trang lứa đã có chứng chỉ. Bởi lẽ, 1 chứng chỉ quốc tế có thể mở ra cơ hội nhưng không thể thay thế kiến thức nền tảng, tư duy, năng lực tự học và sự phù hợp với ngành nghề mà học sinh lựa chọn.
Có thể nói, sự thay đổi chính sách tuyển sinh lần này không nhằm hạ thấp giá trị của IELTS hay làm giảm động lực học ngoại ngữ. Điều quan trọng là đưa việc học tiếng Anh trở về đúng mục tiêu: trang bị năng lực để học tập, làm việc và hội nhập.
Khi điểm cộng không còn là động lực chính, học sinh có cơ hội nhìn nhận việc học ngoại ngữ một cách thực chất hơn. Và đó có lẽ mới là khoản đầu tư đáng giá nhất, không chỉ cho cánh cửa đại học mà còn cho hành trình lập nghiệp lâu dài.
