“Kiến thiết cần phải có nhân tài”
Ngày 20-11-1946, trên Báo Cứu quốc số 411, Chủ tịch Hồ Chí Minh có bài “Tìm người tài đức”, mở đầu bằng lời khẳng định: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài”.
Trong hoàn cảnh chính quyền cách mạng non trẻ đứng trước muôn vàn khó khăn, Người đã sớm nhận thức rằng, muốn xây dựng đất nước, bên cạnh đường lối đúng đắn và tinh thần đoàn kết toàn dân, nhất thiết phải có những con người đủ tài năng, trí tuệ và phẩm chất để gánh vác công việc.
Điều đặc biệt trong tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là sự trân trọng đối với nhân tài, mà còn thể hiện ở tinh thần cầu thị và trách nhiệm của người lãnh đạo. Người thẳng thắn nhìn nhận Chính phủ có thể chưa phát hiện hết người tài vì “nghe không đến, thấy không khắp”, đồng thời yêu cầu các địa phương chủ động tìm kiếm, giới thiệu những người có tài đức, có khả năng đảm nhiệm công việc ích nước, lợi dân. Đáng chú ý, việc tiến cử phải gắn với thông tin cụ thể về tài năng, nghề nghiệp và nguyện vọng của mỗi người.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhân tài không phải là khái niệm trừu tượng, càng không chỉ được xác định bằng bằng cấp hay địa vị xã hội. Giá trị của người tài phải được thể hiện trong năng lực giải quyết công việc, tinh thần phụng sự Tổ quốc và những đóng góp thiết thực đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Tìm được người tài đã quan trọng, nhưng sử dụng đúng sở trường, tin tưởng giao nhiệm vụ và tạo điều kiện để họ cống hiến còn quan trọng hơn.
Thực tiễn cách mạng Việt Nam khẳng định: Bằng tư duy rộng mở, tinh thần đoàn kết và nghệ thuật dùng người, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quy tụ được nhiều nhân sĩ, trí thức, nhà khoa học, chuyên gia tham gia kháng chiến và kiến quốc. Người không chỉ kêu gọi lòng yêu nước mà còn khơi dậy ý thức trách nhiệm, niềm tự hào và khát vọng được đóng góp cho dân tộc.
Tám thập niên đã qua, hoàn cảnh đất nước có nhiều thay đổi, nhưng giá trị của tư tưởng tìm người tài, đức vẫn nguyên vẹn. Trong thời đại khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng, bài toán nhân tài không còn dừng ở việc tìm kiếm những cá nhân xuất sắc, mà đòi hỏi phải xây dựng môi trường, thể chế và cơ chế sử dụng phù hợp để tài năng được phát huy tối đa.
Từ thu hút đến trọng dụng - bước chuyển trong tư duy phát triển
Kết luận số 105-KL/TW ngày 15-10-2026 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng về nguồn lực con người.
Điểm nổi bật trước hết là việc xác định “nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia”. Nhận thức này đặt nhân tài vào vị trí trung tâm của chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh, làm chủ công nghệ, đổi mới mô hình tăng trưởng và bảo đảm tự chủ chiến lược. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, quốc gia nào tạo được môi trường hấp dẫn để phát hiện, nuôi dưỡng và phát huy trí tuệ con người sẽ có lợi thế phát triển lâu dài.
Đáng chú ý, Kết luận 105 không chỉ nhấn mạnh yêu cầu thu hút mà còn đặt trọng dụng ở vị trí then chốt. Tư duy quản lý nhân sự theo tổ chức, biên chế cần chuyển mạnh sang quản trị và phát triển nhân tài, “lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo”. Đây là bước chuyển có ý nghĩa thực chất, từ coi trọng các điều kiện đầu vào sang đánh giá năng lực và hiệu quả đóng góp.
Từ đó, đặt ra yêu cầu đổi mới cách nhận diện nhân tài. Người có tài năng không nhất thiết phải giữ chức vụ cao, có học hàm, học vị hay thâm niên công tác. Họ có thể là nhà khoa học với công trình đột phá, kỹ sư làm chủ công nghệ mới, doanh nhân tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh, hoặc người có sáng kiến giải quyết hiệu quả những vấn đề phức tạp trong thực tiễn. Quan trọng là phẩm chất, năng lực thực tế và giá trị tạo ra cho xã hội.
Tuy nhiên, chính sách thu hút dù hấp dẫn đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu người tài không được giao công việc tương xứng, thiếu quyền chủ động hoặc không có điều kiện hiện thực hóa ý tưởng. Vì vậy, đổi mới công tác nhân tài phải đồng thời tháo gỡ những rào cản về cơ chế, khắc phục tư duy cào bằng, tâm lý đố kỵ, e ngại người giỏi; đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong phát hiện, tiến cử và sử dụng nhân tài. Tin tưởng trao quyền phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực, trách nhiệm giải trình và đánh giá công bằng.
Một điểm mới đáng chú ý là xây dựng hệ sinh thái nhân tài mở, thúc đẩy liên kết giữa khu vực công và tư, giữa nguồn lực trong nước với trí thức, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và quốc tế. Nhân tài có thể tham gia giải quyết nhiệm vụ của đất nước thông qua hợp tác nghiên cứu, tư vấn, chuyển giao công nghệ, không nhất thiết phải thay đổi nơi cư trú hoặc nơi làm việc. Đây là cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế tri thức.
Như vậy, tinh thần xuyên suốt của Kết luận 105 là chuyển từ thu hút người tài bằng chính sách ưu đãi đơn thuần sang kiến tạo môi trường để tài năng phát triển, được giao trọng trách và tạo ra giá trị. Thu hút là điều kiện cần, nhưng trọng dụng hiệu quả mới quyết định khả năng chuyển hóa nhân tài thành nguồn lực phát triển.
Để nhân tài trở thành động lực phát triển
Đối với Gia Lai, yêu cầu thu hút và trọng dụng nhân tài càng có ý nghĩa trong bối cảnh địa phương bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian kinh tế rộng mở, kết nối cao nguyên với duyên hải. Tiềm năng nông nghiệp công nghệ cao, lâm nghiệp, kinh tế biển, công nghiệp, logistics, du lịch cùng yêu cầu chuyển đổi số đang đặt ra nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.
Thời gian qua, Gia Lai đã có những bước đi đáng ghi nhận. Ngày 13-5-2026, Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 13-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 45-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức. Chương trình định hướng hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút, đào tạo, đãi ngộ nhân tài; phát huy vai trò các nhà khoa học, chuyên gia và đội ngũ trí thức trẻ trong giải quyết những nhiệm vụ phát triển của tỉnh.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, tháng 7-2026, Trường Đại học Quy Nhơn được giao vai trò nòng cốt triển khai đề án đào tạo khoảng 7.500 kỹ sư, cử nhân và chuyên gia trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an toàn và an ninh mạng giai đoạn 2025-2030. Hiện nay, nhà trường đang đào tạo khoảng 860 sinh viên thuộc các ngành liên quan và đã hình thành 6 nhóm nghiên cứu mạnh. Đây là nền tảng để phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao ngay tại địa phương.
Đặc biệt, chuỗi hoạt động Năm Lượng tử Gia Lai 2026 đã mở ra những cơ hội kết nối tri thức quốc tế. Cuộc thi Hackathon quốc tế về tính toán lượng tử vì mục tiêu phát triển xã hội thu hút hơn 500 hồ sơ đăng ký từ 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 26 đội tham gia vòng chung kết tại Gia Lai. Cùng với hoạt động của Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), đây là những tín hiệu tích cực trong việc từng bước hình thành môi trường giao lưu, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, từ những kết quả bước đầu đến việc hình thành một hệ sinh thái nhân tài bền vững vẫn còn nhiều công việc phải làm. Trước hết, tỉnh cần xác định rõ những lĩnh vực, nhiệm vụ ưu tiên cần người tài giải quyết; tránh thu hút dàn trải hoặc chạy theo số lượng. Các bài toán như nâng cao giá trị nông sản, phát triển kinh tế biển, chuyển đổi xanh, ứng phó biến đổi khí hậu, quản trị đô thị, nâng cao chất lượng y tế, giáo dục và chuyển đổi số ở cơ sở đều cần những con người có năng lực thực chất.
Trên cơ sở đó, chính sách thu hút cần gắn với nhiệm vụ cụ thể, sản phẩm đầu ra và quyền chủ động tương xứng. Thay vì chỉ đặt câu hỏi địa phương có thể thu hút bao nhiêu chuyên gia, cần quan tâm hơn đến việc người tài sẽ giải quyết được vấn đề gì, tạo ra sản phẩm nào và đóng góp ra sao cho sự phát triển của tỉnh. Cùng với chế độ đãi ngộ, cần chú trọng môi trường nghiên cứu, điều kiện làm việc, cơ chế hợp tác công - tư và khả năng thương mại hóa các kết quả sáng tạo.
Gia Lai cần kết hợp hài hòa giữa thu hút nhân tài từ bên ngoài với phát hiện, bồi dưỡng nguồn lực tại chỗ. Trường đại học, cơ sở đào tạo nghề, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học phải trở thành những địa chỉ phát hiện, nuôi dưỡng tài năng trẻ. Đặc biệt, cần quan tâm tạo cơ hội phát triển cho học sinh, sinh viên có năng lực nổi trội ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; từng bước khắc phục sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận giáo dục và khoa học, công nghệ.
Một yêu cầu quan trọng là xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài trong từng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp. Người đứng đầu phải thực sự cầu thị, biết lắng nghe ý kiến khác biệt, dám giao việc cho người có năng lực và chịu trách nhiệm về kết quả sử dụng nhân tài. Có cơ chế đánh giá minh bạch, công bằng, khuyến khích đổi mới sáng tạo và phân biệt rõ rủi ro khách quan trong nghiên cứu với hành vi thiếu trách nhiệm, vụ lợi.
Chính sách nhân tài chỉ thực sự thành công khi được kiểm chứng bằng hiệu quả phát triển. Một chuyên gia giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ, một nhà khoa học nâng cao giá trị nông sản, một bác sĩ cải thiện chất lượng khám chữa bệnh hay một cán bộ có sáng kiến phục vụ người dân tốt hơn đều có thể tạo ra những giá trị thiết thực. Chính những kết quả trên mới là thước đo ý nghĩa của việc thu hút và trọng dụng người tài.
* * *
Từ lời kêu gọi tìm người tài đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1946 đến Kết luận 105-KL/TW hôm nay là sự kế thừa và phát triển nhất quán tư tưởng coi con người là nguồn lực quyết định sự nghiệp kiến thiết đất nước.
Với Gia Lai, khơi thông nguồn lực nhân tài không chỉ là ban hành chính sách thu hút, mà quan trọng hơn là tạo được môi trường để người tài được tin tưởng, trao cơ hội và cống hiến. Khi trí tuệ được trân trọng, sáng tạo được khuyến khích và năng lực được sử dụng đúng chỗ, nhân tài sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy quê hương phát triển nhanh, bền vững.
