Tuy nhiên, khoảng cách với vị trí đầu bảng là Hà Nội lại khá xa, đến 6,35 điểm (59,33 điểm so với 65,68 điểm) trong khi rất gần với TP Hải Phòng, Quảng Ninh xếp kế cận.
TPHCM tăng điểm so với năm trước (từ 60,59 lên 65,21 điểm) ở đầu vào gồm hạ tầng KH-CN, môi trường kinh doanh, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), giảm ở đầu ra (từ 58,36 xuống 53,44 điểm, tụt xuống hạng 4). Nghĩa là thành phố có điều kiện thuận lợi hàng đầu (thể chế, hạ tầng, thị trường, nhân lực) nhưng kết quả tạo ra (sáng chế, doanh nghiệp KH-CN, năng suất, giá trị sản xuất) chưa tương xứng.
Thể chế từ hạng 30 lên hạng 7; hạ tầng hạng 1; cải cách hành chính, quản trị điện tử, chi cho giáo dục đều tăng. Điều này cho thấy sự cải thiện đến từ khu vực Nhà nước. Trong khi chi ngân sách cho KH-CN (khoảng 0,05% GRDP), số doanh nghiệp (DN) KH-CN, nhãn hiệu tập thể, tính năng động của chính quyền (PCI) lại giậm chân tại chỗ.
Bên cạnh đó là sự sụt giảm khu vực DN (và đầu ra): tăng năng suất lao động gần 0% (hạng 33/34); cạnh tranh bình đẳng (PCI), nhân lực R&D, lao động qua đào tạo đều giảm... Một thành phố năng động nhưng sức chuyển hóa thể chế, hạ tầng, công nghệ lại không đạt kết quả tốt! Bên cạnh một vài nguyên nhân khách quan, nguyên nhân chính là DN chưa trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo; đầu tư R&D chỉ 0,08% GRDP, liên kết với viện, trường yếu, nên đổi mới sáng tạo chưa chuyển thành năng suất.
Đánh giá này đã được ghi nhận trong nhiều diễn đàn, hội nghị góp ý. Đó là cơ chế sandbox chấp nhận rủi ro chưa có sản phẩm cụ thể; cơ chế phối hợp “ba nhà” (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp) chưa tạo ra sản phẩm rõ nét, nhất là vai trò của Nhà nước với tư cách là khách hàng đầu tiên của DN và nhà nghiên cứu.
Dù đã qua hơn 1 năm vận hành, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia vẫn chưa cụ thể hóa đầu ra, bản thân thành phố sụt hạng so với chính mình. Khi KH-CN, chuyển đổi số được xác định là trụ cột chiến lược mà thành phẩm và sức tác động của nó lên đời sống sản xuất - kinh doanh lại yếu thì rõ ràng còn nhiều việc phải làm!
Có cơ chế mở, hạ tầng bao phủ, đội ngũ trường, viện lớn, uy tín, có kinh phí nhưng liên kết viện, trường với DN yếu kéo dài, nên chưa thể tạo đòn bẩy gọi vốn DN. DN KH-CN (1,05/1.000 DN) và khởi nghiệp sáng tạo (2,24% DN mới) còn mỏng. Một phần do cơ cấu kinh tế nặng thương mại, dịch vụ và gia công, nên đổi mới sáng tạo chưa chuyển thành năng suất: năng suất lao động 2024 gần như không tăng, nhóm tác động đến sản xuất - kinh doanh tụt từ hạng 24 xuống 32/34.
TPHCM sẽ nỗ lực hơn nữa để đưa đầu ra trở lại tốp 2, và quan trọng hơn, phải thật sự chuyển hóa các đầu vào thành kết quả khả dụng ở đầu ra. Nó cũng minh chứng cho mục tiêu đưa Nghị quyết 57 vào đời sống.
Cụ thể là đưa doanh nghiệp vào trung tâm của đổi mới sáng tạo bằng nhóm giải pháp: Tăng chi ngân sách cho KH-CN theo Nghị quyết 57, dùng vốn mồi kéo vốn R&D của DN; đặt hàng nghiên cứu theo bài toán của DN; công nhận DN KH-CN; chương trình năng suất cho DN sản xuất.
Xem xét giao chỉ tiêu cho từng ngành điều tra DN về R&D, đổi mới sáng tạo; rà soát số liệu năng suất lao động. Bù điểm trống ở đầu ra và môi trường kinh doanh: nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, OCOP; khắc phục những chỉ số PCI yếu; nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo ở khu vực Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Đầu ra ở nguồn xã hội, thị trường đang là mục tiêu quyết định.
Theo NGUYỄN QUÂN CÁT (SGGPO)
