Tuổi trẻ có thể bồng bột, cảm xúc có thể nhất thời vượt khỏi khả năng kiểm soát, nhưng không thể vì thế mà xem nhẹ hành vi bạo lực.
Vụ nam sinh lớp 12 hành hung cô giáo ngay trong lớp học tại Hà Nội cho thấy giới hạn ứng xử đang bị vượt qua trong môi trường giáo dục; đồng thời đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc hình thành nhân cách người trẻ.
Trường học vốn là nơi truyền đạt tri thức, bồi dưỡng nhân cách và dạy học sinh cách ứng xử với cuộc sống. Bởi vậy, hình ảnh học sinh dùng nắm đấm tấn công giáo viên ngay trên bục giảng không chỉ gây bức xúc bởi tính chất của hành vi, mà còn làm tổn thương những giá trị căn bản của môi trường sư phạm.
Học sinh có quyền được lắng nghe, được giải thích khi không đồng tình với cách nhắc nhở hoặc phương pháp xử lý của giáo viên. Những khúc mắc trong quá trình học tập cần được giải quyết bằng đối thoại, sự tôn trọng và các cơ chế phù hợp. Không có bất đồng nào có thể trở thành lý do chính đáng để 1 người dùng bạo lực với người khác.
Ở tuổi vị thành niên, tâm lý và cảm xúc còn trong quá trình phát triển. Áp lực học tập, những mâu thuẫn trong quan hệ bạn bè hay sự thiếu hụt kỹ năng kiểm soát cảm xúc có thể khiến một số em phản ứng thiếu chín chắn. Tuy nhiên, hiểu đặc điểm tâm lý lứa tuổi không đồng nghĩa với việc dung túng cho hành vi sai trái.
Một phút nóng giận có thể dẫn đến hậu quả kéo dài. Hành vi bạo lực không chỉ gây tổn hại về sức khỏe, tinh thần cho người bị hại, mà còn ảnh hưởng đến chính người thực hiện, gia đình và môi trường học tập.
Điều đáng quan tâm là làm thế nào để học sinh hiểu được giới hạn giữa việc thể hiện chính kiến và hành vi xâm phạm người khác. Các em cần được trang bị kỹ năng nhận diện cảm xúc, kiềm chế phản ứng tức thời, giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Đây không phải những bài học có thể chỉ truyền đạt qua vài tiết giáo dục đạo đức, mà cần được thực hành thường xuyên trong gia đình và nhà trường.
Giáo dục nhân cách cũng không thể chỉ được đánh giá bằng điểm số hay thành tích học tập. Một học sinh có thể đạt kết quả tốt trong các môn học nhưng vẫn cần được hướng dẫn về trách nhiệm, lòng tôn trọng và cách ứng xử với những người xung quanh. Tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng ý thức và hành vi phù hợp.
Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách của trẻ. Cha mẹ không chỉ cần quan tâm đến điểm số, kết quả thi cử, mà còn phải chú ý đến cách con ứng xử khi bị nhắc nhở, thái độ trước những bất đồng và khả năng chịu trách nhiệm về hành động của mình.
Việc bênh vực con bất chấp đúng sai hoặc xem mọi hành vi lệch chuẩn chỉ là biểu hiện nhất thời của tuổi mới lớn có thể khiến quá trình giáo dục trở nên khó khăn hơn.
Về phía nhà trường, cần xây dựng môi trường học tập kỷ cương, công bằng và tôn trọng. Giáo viên phải được bảo vệ khi thực hiện nhiệm vụ; học sinh cần được lắng nghe, hướng dẫn và hỗ trợ tâm lý khi cần thiết. Các mâu thuẫn phát sinh phải được phát hiện, giải quyết kịp thời, tránh để những bất đồng nhỏ tích tụ thành xung đột nghiêm trọng.
Quan trọng hơn, kỷ luật học đường cần được thực hiện nhất quán, đúng quy định và có tính giáo dục. Nghiêm khắc không đồng nghĩa với áp đặt hay xúc phạm học sinh; tôn trọng học sinh cũng không có nghĩa là thỏa hiệp với hành vi bạo lực. Một môi trường giáo dục lành mạnh phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của cả người dạy và người học.
Khi hành vi bạo lực xảy ra, việc xử lý theo quy định là cần thiết để bảo vệ người bị hại, giữ gìn kỷ cương và khẳng định những giới hạn không thể vượt qua trong ứng xử.
Đối với người chưa thành niên, việc xử lý cần tuân thủ các quy định pháp luật tương ứng, đồng thời chú trọng mục tiêu giáo dục, giúp người vi phạm nhận thức hậu quả và sửa chữa sai lầm.
Tuy nhiên, xử lý sau sự việc mới chỉ là một phần của vấn đề. Phòng ngừa bạo lực phải bắt đầu từ việc xây dựng văn hóa ứng xử trong gia đình, tạo môi trường sư phạm an toàn, tăng cường tư vấn tâm lý và nâng cao khả năng phối hợp giữa phụ huynh với nhà trường. Xã hội cũng cần có thái độ rõ ràng trước bạo lực, nhưng tránh việc phát tán hình ảnh gây tổn thương, suy diễn động cơ hoặc miệt thị người liên quan.
Một nền giáo dục có trách nhiệm không chỉ dừng lại ở việc xử lý người mắc lỗi, mà còn phải tìm cách để sai lầm không lặp lại. Người trẻ cần cơ hội trưởng thành, nhưng cơ hội ấy phải đi cùng sự nhận thức, sửa đổi và trách nhiệm đối với hành vi của mình.
Bốc đồng có thể là đặc điểm của một thời tuổi trẻ, nhưng bạo lực không thể trở thành cái cớ để né tránh trách nhiệm. Dạy học sinh biết làm chủ cảm xúc, tôn trọng người khác và giải quyết bất đồng bằng đối thoại phải là nhiệm vụ thường xuyên, không phải bài học chỉ được nhắc đến sau mỗi vụ việc gây chấn động. Bởi, giữ gìn sự an toàn và tôn nghiêm của trường học cũng chính là bảo vệ nền tảng của giáo dục.
