Đầu tiên phải khẳng định thuế sử dụng đất phi nông nghiệp (áp dụng cho đất ở, đất sản xuất kinh doanh...) đã được quy định trong luật từ lâu. Mức thuế phải đóng hằng năm thường không quá lớn (với diện tích trong hạn mức). Thế nhưng đến lúc này, nhiều người mới biết và phấp phỏng lo bị phạt nợ quá hạn, thậm chí bị tạm hoãn xuất cảnh. Câu hỏi đặt ra là tại sao ngành thuế, vốn kiểm soát chặt chẽ trong việc thu các loại thuế như VAT, thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ..., lại "lơ là" một nguồn thu sát sườn như thuế sử dụng đất phi nông nghiệp trong nhiều năm?
Nhìn vào thực tế, sự "lơ là" này có thể xuất phát từ một số nguyên nhân sau. Đầu tiên là nguồn thu nhỏ lẻ nhưng chi phí tổ chức thu lớn. Chúng ta đều biết thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với hộ gia đình, cá nhân đa số có mức đóng rất thấp, chỉ vài chục đến vài trăm nghìn đồng/năm. Tuy nhiên, để thu thì chi phí, thời gian, công sức bỏ ra không hề nhỏ. Từ in giấy thông báo, gửi đến từng hộ dân, tổ chức lực lượng đi thu... rõ ràng là "cồng kềnh" mà hiệu quả kinh tế không cao so với số tiền thu được. Điều này cũng tương tự thuế thu nhập cá nhân với thu nhập vãng lai ở ngưỡng 2 triệu đồng/lần (khấu trừ 10%) trước đây. Khoản thu nhỏ nhưng khiến cơ quan thuế tốn rất nhiều nhân lực, thời gian và công sức để quản lý, rà soát, truy thu và cả hoàn thuế cuối năm. Sau nhiều kiến nghị, ngưỡng này hiện đã được nâng lên 5 triệu đồng/lần.
Về phía người dân cũng lơ là do chưa có thói quen "tự khai, tự nộp" bởi đa số các loại thuế thường được khấu trừ trực tiếp qua doanh nghiệp chi trả. Còn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp phần lớn lại dựa trên nguyên tắc người sử dụng đất tự kê khai và đến nộp. Nên khi không có thông báo hay nhắc nhở thì người dân cũng không để ý, không biết hoặc mặc kệ.
Một nguyên nhân không thể không nhắc đến là sự phân mảnh dữ liệu giữa các ngành thuế, tài nguyên môi trường... Hàng trăm, hàng triệu thửa đất, căn nhà qua tay nhiều đời chủ hoặc thay đổi địa chỉ nhưng không được cập nhật kịp thời, cơ quan quản lý không "định danh" được ai là người phải đóng thuế.
Đó là những lý do khiến thuế sử dụng đất phi nông nghiệp được quy định từ lâu nhưng chỉ đến khi kết nối dữ liệu, ứng dụng định danh vận hành (VNeID, eTax...) thì nhiều khoản nợ tồn đọng, trong đó có thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, mới bất ngờ lộ diện và khiến nhiều người "ngã ngửa", nhất là khi đi kèm chế tài như tạm hoãn xuất cảnh.
Điều quan trọng nhất hiện nay là xử lý ra sao với các trường hợp không biết, không nhận được thông báo đóng thuế sử dụng đất phi nông nghiệp nhưng đối mặt với nguy cơ nợ thuế quá hạn, bị phạt nộp chậm hay tạm hoãn xuất cảnh?
Thiết nghĩ, các cơ quan có thẩm quyền cũng nên nghiên cứu một giải pháp đột phá, tương tự những chính sách đang được đề xuất để xử lý 2,5 triệu mã số thuế chưa thể đóng của cá nhân, hộ kinh doanh hiện nay. Đơn cử với thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, nên miễn hay giảm một phần tiền phạt nộp chậm (nếu có) và tạm thời không áp dụng hoãn xuất cảnh với người nợ thuế. Bởi sòng phẳng mà nói, người dân không thể thực hiện nghĩa vụ thuế mà họ hoàn toàn không biết và không nhận được thông báo trong nhiều năm. Vì thế, xóa bỏ tiền phạt chậm nộp (nếu có) do lỗi hệ thống hay lỗi thiếu thông báo, chỉ thu đúng số tiền gốc cũng là hợp lý, hợp tình. Bên cạnh đó, ngành thuế nên nhanh chóng kích hoạt chiến dịch thông báo đến người phải nộp thuế sử dụng đất phi nông nghiệp qua các ứng dụng, đặc biệt là qua VNeID hiện đã rất đồng bộ để người dân được biết họ có nợ hay không, nợ bao nhiêu, đóng như thế nào.
Làm như thế, nhà nước thu hồi được nguồn ngân sách tồn đọng và người dân không phải phấp phỏng vì thiếu thông tin về thuế sử dụng đất phi nông nghiệp như hiện nay.
Theo Nguyên Khanh (TNO)
