Hiệp định về Đa dạng sinh học ngoài vùng quyền hạn quốc gia (BBNJ) mang tính bước ngoặt này là kết tinh của hơn 10 đàm phán và hợp tác quốc tế bền bỉ. BBNJ được kỳ vọng sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản trong cách cộng đồng quốc tế bảo vệ và khai thác không gian biển chung của nhân loại trong bối cảnh đại dương đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng nghiêm trọng như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và suy giảm đa dạng sinh học.
Liên minh châu Âu (EU) và các quốc gia thành viên giữ vai trò nòng cốt trong tiến trình hình thành hiệp định. Thông qua việc dẫn dắt “Liên minh Tham vọng cao BBNJ”, tập hợp hơn 40 quốc gia cùng chia sẻ cam kết bảo vệ đại dương dựa trên cơ sở khoa học - EU đã góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy các cuộc đàm phán then chốt và đẩy nhanh tiến trình phê chuẩn. Những cam kết chính trị mạnh mẽ ở cấp cao đã tạo động lực cần thiết để hiệp ước sớm đi vào thực tiễn.
Một trong những điểm đột phá của hiệp định là việc cho phép các quốc gia thiết lập các khu bảo tồn biển quy mô lớn trên vùng biển quốc tế, hay còn gọi là viễn dương. Đây được coi là công cụ then chốt để hiện thực hóa mục tiêu của Khung Đa dạng Sinh học toàn cầu Kunming–Montreal, theo đó bảo vệ ít nhất 30% diện tích đại dương vào năm 2030.
Bên cạnh đó, hiệp ước cũng đặt ra yêu cầu tiến hành các báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với những hoạt động kinh tế diễn ra ở vùng biển quốc tế, nhằm bảo đảm việc khai thác tài nguyên được thực hiện một cách bền vững và hạn chế tối đa những tổn hại đối với các hệ sinh thái biển mong manh.
Không chỉ tập trung vào bảo tồn, Hiệp định BBNJ còn nhấn mạnh nguyên tắc công bằng và hòa nhập. Các quốc gia đang phát triển được ưu tiên hỗ trợ để có thể thực thi hiệu quả các cam kết, thông qua các chương trình nâng cao năng lực, đào tạo chuyên môn và chuyển giao công nghệ biển. Theo đó, nguồn lực cho các hoạt động này sẽ được huy động từ nhiều kênh công và tư khác nhau. Đồng thời, một cơ chế chia sẻ lợi ích đổi mới cũng được thiết lập nhằm bảo đảm việc tiếp cận công bằng đối với các nguồn tài nguyên di truyền biển, qua đó bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.
Hiệp định BBNJ không chỉ đánh dấu một chương mới trong bảo tồn đại dương, mà còn thể hiện quyết tâm chung của thế giới trong việc bảo vệ một trong những tài sản quý giá nhất của hành tinh cho các thế hệ mai sau.
Theo ông Mzee Ali Haji-nhà ngoại giao Tanzania từng dẫn đầu đoàn đàm phán của nước này trong quá trình xây dựng Hiệp định BBNJ: Thỏa thuận đánh dấu bước ngoặt lớn trong việc bảo vệ các vùng biển quốc tế. Ông nhấn mạnh các hoạt động trên biển cả giờ đây đã có cơ chế giám sát, do đó các hành vi gây ô nhiễm sẽ phải chịu trách nhiệm.
Mặc dù còn một số quốc gia lớn đứng ngoài song các chuyên gia vẫn đánh giá tích cực về tác động mà hiệp định mang lại.
