Ðáng chú ý, hồ Thủy Dẻ (xã Tây Sơn) và Bàu Sen (xã Bình Phú) được xác định là những công trình có nguy cơ cao, cần khẩn trương xử lý trước mùa mưa lũ.
Nhiều công trình xuống cấp
Ông Vũ Ngọc An - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - cho biết: Đợt kiểm tra được thực hiện theo quy định về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước. 31 hồ được rà soát gồm 4 hồ do Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Gia Lai quản lý, 5 hồ do Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định quản lý, 15 hồ do UBND cấp xã quản lý và 7 hồ thuộc các công ty cà phê.
Các hồ do 2 công ty khai thác công trình thủy lợi quản lý nhìn chung cơ bản ổn định. Tuy nhiên, một số vị trí mái hạ lưu đập bị xói lở nhẹ, một số đập đất xuất hiện thấm. Riêng đập đất hồ Thạch Khê (xã Hoài Ân) có hiện tượng thấm nặng, cần tiếp tục theo dõi, xử lý.
Trong khi đó, phần lớn hồ chứa nước do UBND cấp xã và các công ty cà phê quản lý được xây dựng từ lâu, nhiều hạng mục xuống cấp rõ rệt như: mái đập sạt trượt, biến dạng; thân và nền đập bị thấm; cống lấy nước rò rỉ, hư hỏng, khó vận hành; cửa van, lan can cầu công tác gỉ sét, tràn và khu vực tiêu năng bị hư hỏng, xói lở.
Đáng chú ý, tại một số hồ như Mu Rùa (xã Đề Gi), Truông Ổi và Bàu Dài (xã Bình Khê), ngưỡng tràn đất tự nhiên bị người dân tự ý cơi cao hơn thiết kế ban đầu để phục vụ đi lại, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi mưa lũ lớn.
Hồ Thủy Dẻ (xã Tây Sơn) cũng đang trong tình trạng đáng lo ngại khi hai vai tràn bị sụp lún, nứt gãy; thấm nhiều tại vị trí tràn và cống; van đóng mở cống bị hỏng, xì nước. Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu địa phương, đơn vị quản lý theo dõi sát tình trạng công trình và khẩn trương có giải pháp xử lý.
Bà Nguyễn Thị Thống - Chủ tịch UBND xã Tây Sơn - cho hay: Hồ Thủy Dẻ ở thôn Đồng Sim là hồ chứa nhỏ, dung tích 0,042 triệu m³, phục vụ tưới khoảng 6 ha đất canh tác/vụ. Hiện xã đề xuất các phương án khắc phục, sửa chữa để đảm bảo an toàn, đảm bảo nguồn nước tưới.
Tương tự, hồ Bàu Sen (xã Bình Phú) cũng được yêu cầu khẩn trương gia cố trước mùa mưa lũ. Ông Ngô Vĩnh Khánh - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá: Hồ Thủy Dẻ và Bàu Sen có mức độ hư hỏng, xuống cấp nặng nhất trong số các công trình được kiểm tra đợt này. Các địa phương, đơn vị quản lý cần ưu tiên gia cố vị trí xung yếu, tổ chức trực ban, theo dõi chặt diễn biến thấm và dấu hiệu bất thường để chủ động xử lý khi mưa lớn.
Thiếu quy trình vận hành và thiết bị quan trắc
Không chỉ xuống cấp về hạ tầng, thiết bị công trình, công tác quản lý an toàn tại nhiều hồ do cấp xã và các công ty cà phê quản lý cũng còn hạn chế. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hầu hết đơn vị chưa thực hiện đầy đủ những yêu cầu theo Nghị định số 114/2018/NĐ-CP về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước như cắm mốc chỉ giới phạm vi bảo vệ công trình, xây dựng phương án bảo vệ, quy trình vận hành, bảo trì, phương án ứng phó tình huống khẩn cấp và kiểm định an toàn đập.
Nhiều hồ chưa được lắp đặt đầy đủ thiết bị đo mực nước, đo mưa; sổ nhật ký vận hành, theo dõi quan trắc mưa và mực nước chưa được lập hoặc ghi chép đầy đủ. Đến thời điểm kiểm tra, các xã Đề Gi, Bình Phú và Tây Sơn vẫn chưa có báo cáo kiểm tra hiện trạng an toàn đập, hồ chứa.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân một phần do nhiều hồ được xây dựng từ lâu, nguồn lực duy tu, sửa chữa còn hạn chế. Một số địa phương chưa có cán bộ chuyên trách; nhân lực quản lý công trình chủ yếu kiêm nhiệm, hầu hết không có chuyên môn về thủy lợi.
Để khắc phục, ông Vũ Ngọc An yêu cầu các cơ quan, đơn vị chưa xây dựng kế hoạch thực hiện Nghị định số 114/2018/NĐ-CP khẩn trương rà soát, xây dựng kế hoạch cụ thể, xác định rõ lộ trình, kinh phí và tổ chức triển khai. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, bảo vệ đập, hồ chứa; nghiêm cấm xe cơ giới đi lại trên mặt đập, chăn thả gia súc trên mái đập; phát dọn cỏ cây, khơi thông rãnh thoát nước, tháo dỡ rào và lưới chắn cá trước tràn xả lũ.
Đồng thời, các đơn vị quản lý phải bố trí nhân lực trực tại công trình, kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị, vận hành thử cửa van, chuẩn bị vật tư dự phòng và thường xuyên cập nhật dự báo thời tiết để chủ động ứng phó mưa lớn, lũ bất thường.
Trước mắt, cần khẩn trương khắc phục các vị trí xung yếu, hoàn thiện quy trình vận hành và bổ sung thiết bị quan trắc. Về lâu dài, khó khăn về kinh phí sửa chữa, nâng cấp và nhân lực chuyên môn cần được tháo gỡ để nâng cao năng lực quản lý, vận hành, bảo đảm an toàn hồ chứa mùa mưa lũ.
