Ðộng thái này thể hiện quyết tâm tái cấu trúc sinh kế, hướng tới kinh tế biển bền vững, có trách nhiệm. Tuy nhiên, phía sau nguồn lực lớn là những trăn trở của ngư dân khi phải rời nghề đã gắn bó hàng chục năm…
Nhiều nỗi lo
Ngư dân Nguyễn Vũ Bảo (46 tuổi, phường Quy Nhơn), chủ tàu BĐ 91428-TS, gắn bó với nghề biển từ nhỏ khi theo cha đi đánh bắt. Con tàu dài 13,7m vừa là tài sản lớn nhất vừa là “cần câu cơm” nuôi sống cả gia đình. Anh Bảo chia sẻ: “Từ nhỏ chỉ biết bám biển, ngoài nghề này tôi không rành gì khác. Nguồn lợi thủy sản cạn dần, giá xăng dầu biến động, chuyến biển trước lỗ nặng nên phải tạm nằm bờ. Chuyển nghề thì cũng tính, nhưng không biết ở tuổi này học gì, làm gì để có thu nhập ổn định nuôi vợ con”.
Cùng tâm trạng, nhiều chủ tàu và thuyền viên cho rằng rời biển không chỉ là đổi nghề, mà còn là rời bỏ truyền thống, ký ức và kinh nghiệm tích lũy bao năm.
Ngư dân Đặng Ngọc Tuấn (53 tuổi, phường Quy Nhơn), chủ tàu BĐ 91511-TS dài 15,4 m, cho biết nhiều ngư dân không băn khoăn việc có chuyển nghề hay không mà là chuyển sang nghề gì. “Chúng tôi cần nghề sống lâu dài, chứ không phải làm thử rồi bỏ”, ông Tuấn chia sẻ. Theo định hướng của tỉnh, toàn bộ tàu từ Cảng Quy Nhơn và Đề Gi sẽ về Tam Quan, nhưng khi sinh kế chưa đảm bảo, từ bỏ con tàu - tài sản lớn nhất - trở thành quyết định đầy áp lực.
Ở tuổi 60, ngư dân Trịnh Theo (phường Quy Nhơn), chủ tàu BĐ 91575-TS, vẫn khỏe mạnh nhưng trăn trở khi nghĩ đến chuyện rời biển. Cả đời gắn bó với sóng nước, ông tự tin với nghề biển nhưng băn khoăn trước viễn cảnh làm việc trên bờ. “Làm biển quen rồi, nếu phải chuyển nghề, tôi rất cần được định hướng, tư vấn cụ thể. Không có việc phù hợp, tôi thấy bức bối lắm” - ông Theo bộc bạch.
Để chính sách tiệm cận thực tế
Thực tiễn cho thấy, bài toán chuyển đổi nghề cho ngư dân không chỉ giải bằng nguồn lực tài chính đơn thuần mà điều quan trọng hơn là chính sách phải “chạm” đến nhu cầu thực tế của từng nhóm ngư dân.
Nhiều ý kiến cho rằng, muốn chính sách đi vào thực chất, cần tăng cường đối thoại, khảo sát kỹ nhu cầu và tư vấn sát với từng nhóm đối tượng. Bởi lẽ, mỗi độ tuổi có khả năng thích ứng khác nhau: Ngư dân lớn tuổi khó chuyển đổi sang công việc mới, lao động trung niên cần hướng đi ổn định, trong khi thanh niên lại có lợi thế tiếp cận nghề nghiệp hiện đại.
Ông Nguyễn Thành Danh - Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông - nhấn mạnh: “Địa phương luôn lắng nghe, đồng hành và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với nhu cầu, hoàn cảnh cụ thể. Bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, ngư dân cũng cần chủ động tìm hiểu, đánh giá khả năng và thích ứng với môi trường mới để ổn định sinh kế lâu dài sau chuyển đổi”.
Là hai địa phương có số lượng ngư dân chuyển đổi nghề nhiều nhất tỉnh, xã Tuy Phước và xã Đề Gi đang nỗ lực tiếp cận, định hướng và tư vấn cho bà con ngư dân theo quan điểm: Không áp đặt và tích cực lắng nghe, đồng hành để chính sách thực sự đi vào đời sống, thay vì chỉ dừng lại trên giấy.
Kế hoạch hiện tại của các xã, phường là không chỉ mở lớp học nghề, cấp chứng chỉ mà sẽ gắn chặt với nhu cầu thị trường. Những lĩnh vực có thể phát triển ngay tại địa phương như nuôi biển, chế biến thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá hay du lịch cộng đồng... sẽ được ưu tiên, đi kèm với kết nối, liên kết tiêu thụ qua các kênh phân phối.
Ngư dân Lê Định, làm nghề mành tôm ở khu phố Hải Đông (phường Quy Nhơn Đông), mong muốn hỗ trợ “trọn gói” từ vốn vay, chuyển giao kỹ thuật đến kết nối đầu ra. Nếu chỉ hỗ trợ ban đầu mà thiếu đồng hành, đặc biệt là vai trò của DN trong tạo việc làm, bao tiêu sản phẩm, các mô hình sinh kế mới khó đứng vững và người dân dễ rơi vào cảnh bấp bênh.
Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và giải bản đối với tàu cá không còn nhu cầu hoạt động hoặc không đủ điều kiện khai thác thủy sản trên địa bàn, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026.
Theo đó, chính sách áp dụng đối với tàu cá có chiều dài từ 6 m trở lên, thuộc sở hữu hợp pháp của cá nhân, hộ gia đình có hộ khẩu tại tỉnh. Ngoài chủ tàu, các thành viên trong hộ gia đình trực tiếp tham gia hoặc phụ thuộc vào nghề cá cũng thuộc diện được hỗ trợ chuyển đổi sinh kế.
Cụ thể, người dân được hỗ trợ đào tạo nghề với mức tối đa 3 triệu đồng/người/tháng, cùng các khoản hỗ trợ tiền ăn và đi lại trong thời gian học nghề (tối đa 3 tháng). Sau đào tạo, người lao động được tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí; được tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để tạo việc làm, khởi nghiệp hoặc tham gia các chương trình chuyển đổi sinh kế.
