Đứng sau kết quả đó là hành trình gần 17 năm gắn bó với cà phê của Giám đốc Phan Bá Kiên với hướng đi nhất quán: nâng giá trị hạt cà phê bằng chất lượng và cách làm bền vững.
Những ngày "đãi cát tìm vàng" và lựa chọn khó
Từ một cơ sở rang xay nhỏ, BaKa từng bước định hình hướng đi bằng việc kiểm soát chất lượng và đầu tư chế biến sâu. Đây được xem là quyết định bước ngoặt tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.
* Vì sao BaKa chọn hướng chế biến sâu thay vì xuất khẩu thô, thưa ông Phan Bá Kiên?
- Sau khi hay tin 3 sản phẩm của công ty được chứng nhận đạt chuẩn OCOP 5 sao (gồm: Cà phê túi lọc Già Làng; cà phê hòa tan nguyên chất Đen Già Làng; tinh cà phê nguyên chất), cảm xúc đầu tiên của tôi là nhẹ nhõm vì những gì mình kiên trì theo đuổi đã có kết quả. Nhưng đi cùng đó là áp lực rất lớn.
Khi sản phẩm được xếp hạng 5 sao, mỗi lô hàng đưa ra thị trường đều phải đảm bảo chất lượng đồng đều từ hương vị đến mẫu mã. Với chúng tôi, đây không chỉ là câu chuyện kinh doanh mà còn là trách nhiệm với uy tín cà phê Gia Lai.
Trong nhiều năm làm nghề, tôi nhận ra giá cà phê thô phụ thuộc rất lớn vào thị trường quốc tế, có thời điểm giá giảm sâu, người nông dân gần như không có lợi nhuận. Chế biến sâu giúp giữ lại giá trị gia tăng, DN chủ động về thị trường và xây dựng thương hiệu lâu dài, thay vì phụ thuộc vào thương lái.
* 3 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao được tạo ra từ triết lý nào?
- Điểm cốt lõi nằm ở việc giữ nguyên bản chất của hạt cà phê: từ chọn giống, thu hoạch đến chế biến đều được kiểm soát chặt. Cà phê túi lọc kết hợp Arabica Yellow Bourbon với Robusta chế biến Honey để tạo hương vị cân bằng, phù hợp nhiều đối tượng.
Các dòng cà phê hòa tan và tinh cà phê được sản xuất từ 100% cà phê nguyên chất. Doanh nghiệp đầu tư công nghệ để giữ lại hương vị và hoạt chất tự nhiên, thay vì đánh đổi chất lượng để giảm chi phí.
Khởi nghiệp và xây dựng vùng nguyên liệu
Hành trình đến với cà phê của ông Phan Bá Kiên bắt đầu từ những trải nghiệm thực tế trong quá trình mưu sinh. BaKa tập trung xây dựng vùng nguyên liệu và liên kết với nông dân địa phương theo hướng lâu dài.
* Ông đến với cà phê như thế nào và BaKa bắt đầu từ quy mô ra sao?
- Tôi sinh ra trong gia đình có truyền thống nông nghiệp và từng làm việc trong lĩnh vực công nghệ tại Đà Nẵng. Năm 2008, vì đam mê và trăn trở về chất lượng cà phê, tôi cùng vợ quyết định về quê khởi nghiệp.
Ban đầu chỉ có vài héc ta cà phê gia đình và một lò rang thủ công. Vốn ít nên phải làm từng bước, tích lũy dần. Khi ổn định, tôi chuyển hướng canh tác hữu cơ, tập trung vào chất lượng với nguyên tắc: Không chất độn, không bảo quản, không hóa chất hay phụ gia.
* Hiện nay, vùng nguyên liệu của BaKa phát triển ra sao và DN đảm bảo chất lượng đầu vào như thế nào?
- Chúng tôi có khoảng 20 ha vùng trồng tại xã Ia Hrung và Biển Hồ, năng suất trung bình đạt 18-20 tấn quả tươi/ha/vụ, canh tác theo phương pháp hữu cơ.
Đây là vùng trồng đã được Sở KH&CN cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý, đảm bảo truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Doanh nghiệp còn liên kết khoảng 200 ha với các hộ dân, mỗi năm tiêu thụ gần 500 tấn cà phê.
Để đảm bảo chất lượng đầu vào từ vùng liên kết, chúng tôi yêu cầu thu hái chín 100%, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên chế phẩm sinh học. Đổi lại, doanh nghiệp thu mua cao hơn thị trường từ 15-20%, giúp người trồng có thu nhập ổn định.
Thương hiệu cà phê BaKa hoạt động theo hệ sinh thái khép kín: nông trại - nhà máy chế biến - cửa hàng phân phối.
* Vì sao ông vẫn giữ phương pháp rang củi?
- Đây là kết quả của nhiều năm thử nghiệm. Rang củi giúp kiểm soát nhiệt tốt hơn theo kinh nghiệm thực tế, từ đó giữ được hương vị đặc trưng của cà phê Tây Nguyên: Đậm đà, hậu ngọt tự nhiên. Dù chi phí cao, chúng tôi vẫn duy trì vì phù hợp với định hướng sản phẩm.
OCOP 5 sao và bài toán chuẩn hóa sản xuất
OCOP 5 sao yêu cầu đánh giá toàn diện từ sản phẩm đến hệ thống vận hành, đòi hỏi sự chuẩn hóa ở nhiều cấp độ.
* Sản phẩm nào thể hiện rõ nhất năng lực của doanh nghiệp và con đường từ OCOP 4 sao lên 5 sao khó ở tiêu chí nào, thưa ông?
- Tinh cà phê nguyên chất là sản phẩm thể hiện rõ nhất năng lực của doanh nghiệp. Điểm cốt lõi nằm ở công nghệ trích ly cô đặc chân không kết hợp sấy phun, giúp giữ trọn hương vị tự nhiên mà không dùng chất độn, dù chi phí sản xuất vì thế cao hơn.
Toàn bộ quy trình từ sơ chế, phơi sấy đến phân loại đều được kiểm soát qua hàng chục công đoạn, chỉ khoảng 60% hạt đạt tiêu chuẩn được đưa vào sản xuất. Trung bình cần 10 kg cà phê bột mới thu được 1 kg tinh chất.
Bước lên 5 sao, phần khó nhất với chúng tôi là hoàn thiện hệ thống tài liệu, quy trình kiểm soát nội bộ theo chuẩn quốc tế. Trước đó, chúng tôi làm tốt về thực chất nhưng chưa chuẩn về hồ sơ.
* Hệ thống phân phối hiện tại của BaKa ra sao và thị trường phản ứng thế nào với sản phẩm có giá cao hơn?
- Ban đầu không dễ vì người tiêu dùng đã quen với sản phẩm giá thấp. Chúng tôi chọn cách cho khách hàng trải nghiệm trực tiếp. Khi cảm nhận được sự khác biệt, họ sẵn sàng quay lại và hình thành nhóm khách hàng ổn định.
Hiện doanh nghiệp có 6 cửa hàng tại Gia Lai, 1 chi nhánh tại TP. Hồ Chí Minh với 2 điểm trưng bày, sản phẩm có mặt tại một số sân bay và điểm du lịch.
Giá trị cộng đồng và khát vọng vươn ra thị trường quốc tế
Doanh nghiệp hướng đến xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp bền vững, nơi người nông dân có thể ổn định sinh kế ngay trên chính quê hương mình.
* Vai trò của doanh nghiệp với cộng đồng địa phương và công nghệ số được thể hiện như thế nào, thưa ông?
- Công ty đang tạo việc làm cho 27 lao động thường xuyên được đóng BHXH và khoảng 200 lao động thời vụ. Đây là điều tôi trân trọng hơn bất kỳ danh hiệu nào.
Mỗi sản phẩm bán ra vừa mang lợi nhuận về cho doanh nghiệp, vừa giữ thu nhập cho người dân ở lại quê hương thay vì phải ly hương. Đó mới là ý nghĩa thực sự của “nông nghiệp xanh, sản xuất sạch” mà chúng tôi theo đuổi.
Về công nghệ số, đó là cánh tay nối dài không thể thiếu. Công nghệ số giúp rút ngắn khoảng cách từ rẫy cà phê Ia Hrung, Biển Hồ đến bàn làm việc của khách hàng ở TP. Hồ Chí Minh hay ở nước ngoài.
3 sản phẩm OCOP 5 sao đã hiện diện trên Shopee, Lazada, Tiki và TikTok. Chúng tôi muốn khách hàng trải nghiệm văn hóa Gia Lai qua từng sản phẩm, chứ không đơn thuần mua một gói cà phê. Nhờ đó, doanh thu duy trì tăng trưởng 25-30%/năm.
* Giấc mơ tiếp theo cho cà phê BaKa là gì. Và ông muốn nhắn gửi điều gì đến những người trẻ khởi nghiệp với nông sản địa phương?
- Tôi muốn nhìn thấy sản phẩm BaKa hiện diện trong các khách sạn 5 sao, sân bay quốc tế và trên bàn làm việc của những người yêu cà phê khắp thế giới.
Hiện chúng tôi đang đàm phán với K’Luxe Japan LLC tại Kanagawa (Nhật Bản) và Arobust LLC tại Mỹ. Thị trường Nhật Bản rất khắt khe về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, đó là lý do doanh nghiệp phải đạt FDA và HACCP trước khi ngồi vào bàn đàm phán.
Chứng nhận OCOP 5 sao cũng là lợi thế rõ ràng khi làm việc với các nhà nhập khẩu quốc tế vì họ cần chứng nhận quốc gia để đặt niềm tin.
Còn với người trẻ, đừng sợ làm khác số đông. Thị trường luôn có chỗ cho sản phẩm thật sự tốt, dù con đường đó chậm hơn. 17 năm qua, tôi không biết bao lần bị khuyên kiểu “bỏ rang củi đi cho nhanh”, “thêm chút phụ gia cho rẻ”. Nhưng nếu làm vậy, hôm nay chúng tôi không có gì để tự hào.
* Xin cảm ơn ông!
