Khi đó, việc giành lại quyền sử dụng thương hiệu thường tốn kém thời gian, chi phí, thậm chí làm mất cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế.
Bài học từ những thương hiệu bị “đăng ký trước”
Trong thương mại quốc tế, nguyên tắc phổ biến ở nhiều quốc gia là “nộp đơn trước được quyền trước”. Điều này có nghĩa là nếu DN không đăng ký bảo hộ thương hiệu kịp thời, người khác hoàn toàn có thể hợp pháp hóa quyền sở hữu nhãn hiệu đó tại quốc gia sở tại.
Vì vậy, dù là đơn vị trực tiếp sản xuất sản phẩm, DN vẫn có thể không được quyền sử dụng chính thương hiệu của mình tại thị trường đó nếu đăng ký muộn.
Nhiều bài học đắt giá khi các thương hiệu như gạo ST25, cà phê Trung Nguyên, nước mắm Phan Thiết, võng xếp Duy Lợi, Biti’s, bánh phồng tôm Sa Giang… từng bị DN ở Mỹ, Trung Quốc, Pháp đăng ký quyền sở hữu trí tuệ trước. Để lấy lại thương hiệu, DN Việt Nam phải mất nhiều năm theo đuổi kiện tụng hoặc chấp nhận chi phí lớn để mua lại quyền sử dụng.
Đối với các sản phẩm nông nghiệp và đặc sản địa phương như cà phê, hồ tiêu, cao su… những mặt hàng đang từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu, nguy cơ này càng hiện hữu nếu DN không chủ động đăng ký bảo hộ thương hiệu ngay từ đầu.
Theo ông Đinh Xuân Nhật - Phó Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN (Sở KH và CN), trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho thương hiệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với DN. Sự cạnh tranh đối với các sản phẩm nông nghiệp thế mạnh của địa phương ngày càng gay gắt, trong khi các thị trường quốc tế đặt ra yêu cầu cao về nguồn gốc xuất xứ, chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm.
Thương hiệu không chỉ là bao bì hay nhãn mác bên ngoài mà còn là cam kết về chất lượng sản phẩm, sự ổn định của chuỗi sản xuất và niềm tin của người tiêu dùng. Vì vậy, bảo vệ thương hiệu cũng chính là bảo vệ uy tín của DN và của cả vùng sản xuất.
Hỗ trợ doanh nghiệp bảo hộ thương hiệu
Theo Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN, trong giai đoạn 2021 - 2025, chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ của tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn về quản lý và khai thác tài sản trí tuệ cho các DN, đơn vị sản xuất. Đồng thời, hỗ trợ tra cứu và đăng ký bảo hộ nhãn hiệu ở nước ngoài cho 10 sản phẩm tại các thị trường quốc tế, như: Bánh tráng SACHI NGUYEN của Công ty TNHH Sachi Nguyễn (phường Hoài Nhơn) tại thị trường Hoa Kỳ; gà Cao Khanh của Công ty TNHH Giống gia cầm Cao Khanh (xã Phù Cát) tại thị trường Campuchia; trà Cazin của Cơ sở Trà Cazin (xã Vân Canh) tại thị trường Lào; rượu Birdi Hoàng Long của Công ty TNHH BIDIR Hoàng Long (phường Bình Định) tại thị trường Campuchia…
DN tham gia chương trình được hỗ trợ kinh phí đăng ký, xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu, thiết kế bao bì, tem nhãn… Qua đó góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và thúc đẩy thương mại hóa theo chuỗi giá trị.
Thực tế cho thấy, những DN chủ động đăng ký bảo hộ sớm tạo được lợi thế rõ rệt khi tham gia thị trường quốc tế. Đến nay, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường Pleiku) đã đăng ký bảo hộ thương hiệu cà phê Vĩnh Hiệp tại các thị trường Nhật Bản, Bỉ, Đức… Giám đốc công ty Thái Như Hiệp cho biết, Vĩnh Hiệp đã vươn lên trở thành đơn vị xuất khẩu cà phê đứng đầu của cả nước với kim ngạch xuất khẩu trung bình 520 triệu USD/năm.
Sản phẩm đã được xuất khẩu ra 57 quốc gia, trong đó có thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu… Vì vậy, việc đăng ký bảo hộ thương hiệu là cần thiết để đảm bảo uy tín của DN cũng như sản phẩm đến tay người tiêu dùng là chính hãng.
Trước đây, Công ty TNHH Sachi Nguyễn chủ yếu gia công sản phẩm cho đối tác tại TP. Hồ Chí Minh để xuất khẩu sang Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc). Khi DN bắt tay xây dựng thương hiệu riêng và hướng đến xuất khẩu trực tiếp, vấn đề đăng ký bảo hộ nhãn hiệu mới thực sự được quan tâm. Năm 2023, với sự hỗ trợ của Sở KH&CN, DN đã đăng ký bảo hộ thương hiệu tại thị trường Hoa Kỳ và đến năm 2024 chính thức được cấp chứng nhận.
“Muốn xuất khẩu lâu dài bắt buộc phải đăng ký bảo hộ thương hiệu ở thị trường đó. Đây không phải là chi phí mà là một khoản đầu tư để bảo vệ DN” - Giám đốc công ty Nguyễn Hữu Vinh nhấn mạnh.
Ở quy mô hợp tác xã (HTX), nhu cầu bảo hộ thương hiệu khi mở rộng xuất khẩu cũng ngày càng rõ rệt. Với các sản phẩm như cà phê Đak Yang, tiêu Lệ Chí (HTX Nông nghiệp và dịch vụ Nam Yang, xã Kon Gang) đã có mặt tại nhiều thị trường như Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc)…, bà Nguyễn Thị Nga - Phó Giám đốc HTX, mong muốn được các ngành chức năng hỗ trợ để việc đăng ký bảo hộ thương hiệu ở nước ngoài thuận lợi hơn.
Theo các chuyên gia, chi phí đăng ký bảo hộ thương hiệu ở nước ngoài thực tế không quá lớn so với những chi phí mà DN có thể phải bỏ ra nếu xảy ra tranh chấp sau này. Việc đăng ký bảo hộ cần được xem như một phần trong chiến lược phát triển thị trường của DN.
Ông Đinh Xuân Nhật cho hay, trong thời gian tới, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tiếp tục triển khai Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ giai đoạn 2026-2030, trong đó chú trọng hỗ trợ đăng ký bảo hộ nhãn hiệu cho sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương tại thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh nông sản địa phương ngày càng tham gia sâu vào chuỗi xuất khẩu, đây không chỉ là biện pháp phòng ngừa rủi ro mà còn là điều kiện để sản phẩm khẳng định vị thế và nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
