Đại biểu (ĐB) Đồng Ngọc Ba (thành viên đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) đánh giá cao chất lượng của hồ sơ dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), nhất là các nội dung tiếp thu, chỉnh lý sau phiên thảo luận tổ với báo cáo tới 67 trang, rất nhiều điểm mới được giải trình, tiếp thu chi tiết các ý kiến của đại biểu.
ĐB Đồng Ngọc Ba bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến vấn đề quy định về ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh tại Điều 6. Theo đó, dự thảo Luật đã bổ sung 2 nội dung mới.
Thứ nhất, bổ sung ngành, nghề bị cấm là đầu tư, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Theo ĐB Ba, vấn đề này đã có cơ sở từ Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về việc cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Tuy nhiên, ĐB Ba đề nghị ban soạn thảo, cơ quan trình xem xét, làm rõ vấn đề: Trong Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã nói rõ là cấm cả các các loại khí, chất gây nghiện và gây tác hại cho sức khỏe bắt đầu từ năm 2025 cùng với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, ở dự thảo Luật chỉ cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, không đề cập gì đến các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe.
“Ở đây, tôi thấy có sự lúng túng trong việc đưa ra các căn cứ, tiêu chí cụ thể để phân loại, phân định các ngành, nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện, cũng như các ngành, nghề cấm đầu tư, kinh doanh”-ĐB Ba thẳng thắn nói.
Thứ hai, trong Điều 6 bổ sung quy định rất mới sau thảo luận tổ: “Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ, Chính phủ rà soát các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh và trình Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định sửa đổi, bổ sung Điều này và các Phụ lục của Luật này giữa hai kỳ họp Quốc hội, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất”.
Theo ĐB Ba, đây là điểm mới rất lớn, phạm vi tác động rất sâu rộng, bởi ngành, nghề bị cấm đầu tư, kinh doanh cũng như các phụ lục là nội dung rất cốt lõi của pháp luật về đầu tư, kinh doanh. Đây cũng là cơ sở ban đầu để xác định chủ trương, chính sách của Nhà nước về vấn đề cho gia nhập thị trường đối với các tổ chức, cá nhân, nên các nước nhìn chung rất thận trọng.
“Với tính chất quan trọng như vậy, nên sửa đổi, bổ sung quy định về ngành, nghề cấm đầu tư, kinh doanh phải thuộc “thẩm quyền cứng” của cơ quan nghị viện, với chúng ta là Quốc hội. Việc ủy quyền, kể cả ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội như dự kiến ở trên phải cân nhắc rất thận trọng. Về tính pháp lý, đây là nội dung rất quan trọng về quyền tự do kinh doanh, là quyền hiến định”-ĐB Ba phân tích.
Thêm vào đó, từ năm 2015 đến nay, Luật Đầu tư luôn kiên định với một nguyên tắc hiến định và chính sách then chốt: “Nhà đầu tư có quyền thực hiện hoạt động đầu tư, kinh doanh trong các ngành nghề mà Luật này không cấm”. Điều này khẳng định vững chắc tinh thần đảm bảo sự yên tâm và ổn định chính sách cho cộng đồng doanh nghiệp, đặt vấn đề cấm đoán ở cấp độ luật để tăng cường tính pháp lý.
Chúng ta phải đặc biệt lưu tâm đến tính pháp lý tối thượng của quy định, cũng như thông lệ quốc tế và tâm lý của nhà đầu tư. Khi một quy định liên quan đến quyền tự do kinh doanh (như việc cấm ngành, nghề) có thể bị điều chỉnh bằng văn bản dưới luật (nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội), sự ổn định và niềm tin của nhà đầu tư có nguy cơ bị tác động tiêu cực.
ĐB Ba cho rằng, trên thực tế, hệ thống pháp luật hiện hành đã cung cấp đầy đủ cơ chế linh hoạt để xử lý các vấn đề phát sinh cấp bách hoặc thúc đẩy đổi mới. Luật Tổ chức Chính phủ đã quy định rõ: Trong trường hợp thật cần thiết vì lợi ích quốc gia, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, hoặc bảo đảm tính mạng, tài sản của Nhân dân, Thủ tướng Chính phủ có thể áp dụng các biện pháp cấp bách khác với quy định của luật và phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền của Đảng, Quốc hội trong thời gian gần nhất.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 206/2025/QH15 (về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật) đã thiết lập một cơ chế đặc thù, cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để điều chỉnh một số nội dung khác với luật nhằm tháo gỡ gánh nặng chi phí tuân thủ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khơi thông động lực tăng trưởng mới. Cơ chế này có thời hạn áp dụng khá dài (đến hết tháng 2-2027).
“Do đó, cần ưu tiên sử dụng triệt để các cơ chế đặc biệt, đặc thù đã có. Chỉ khi nào thực sự vướng mắc đến mức quy định về ngành, nghề cấm đầu tư, kinh doanh bắt buộc phải điều chỉnh trong thời gian Quốc hội không họp mà các cơ chế trên không thể giải quyết được, chúng ta mới cân nhắc đến việc ủy quyền điều chỉnh”-ĐB Ba đề xuất.
