Theo đó, mô hình thu gom rác mới này thử nghiệm tại tổ dân phố Lê Thánh Tông (phường Cửa Nam) với hơn 500 hộ gia đình và hộ kinh doanh tham gia. Điểm đáng chú ý là thay vì chỉ thu gom rác theo cách thông thường, người dân sẽ sử dụng túi tiêu chuẩn để chứa phần chất thải sinh hoạt còn lại sau khi phân loại.
Mô hình kết hợp với thu gom bằng xe điện 3 bánh chuyên dụng. Người dân được hướng dẫn phân loại chất thải thành 4 nhóm gồm: chất thải tái chế, chất thải nguy hại, chất thải cồng kềnh và chất thải sinh hoạt còn lại.
Phần rác còn lại như thức ăn thừa, hộp xốp, nhựa dùng 1 lần, giấy ăn đã qua sử dụng, tã, bỉm... sẽ được cho vào túi tiêu chuẩn màu xám trong để đưa đi thu gom.
Túi được thiết kế có dấu hiệu nhận diện riêng, hướng dẫn phân loại, khung giờ thu gom cùng mã QR hoặc mã lô nhằm hỗ trợ quản lý và hạn chế sử dụng túi không đúng quy định.
Trong giai đoạn thí điểm, hộ gia đình sử dụng túi dung tích 10 lít, tương ứng khả năng chứa khoảng 5 kg rác; hộ kinh doanh sử dụng túi 40 lít, tương ứng khoảng 10 kg. Túi được cấp định kỳ, với số lượng theo định mức để người dân làm quen với cách thức phân loại và thu gom mới.
Điểm đáng chú ý nhất của mô hình nằm ở việc lượng rác phát sinh của từng hộ có thể được nhận diện rõ hơn. Khi rác tái chế được tách riêng, các loại chất thải nguy hại, cồng kềnh được thu gom theo quy định, lượng “rác còn lại” sẽ giảm xuống, đồng nghĩa số túi tiêu chuẩn cần sử dụng cũng có thể giảm.
Theo cơ quan chức năng Hà Nội, việc tính giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác theo khối lượng là hướng thành phố đang thực hiện. Tuy nhiên, việc gắn túi tiêu chuẩn với cơ chế tính phí vẫn cần được kiểm chứng trong thực tế.
Sau thời gian thí điểm, các đơn vị sẽ nghiên cứu cơ chế giá theo lượng rác phát sinh của từng hộ, theo nguyên tắc người xả ít rác trả ít, người xả nhiều rác trả nhiều.
Mô hình dự kiến được thí điểm trong 3 tháng, từ ngày 1-10 đến 31-12-2026. Sau đó, Hà Nội sẽ đánh giá kết quả, tiếp tục hoàn thiện phương án trước khi xem xét triển khai rộng hơn.
Thông điệp mà mô hình hướng tới là rác thải càng được phân loại tốt, lượng rác phải xử lý càng giảm; về lâu dài, người phát sinh ít rác có thể chịu chi phí thấp hơn người phát sinh nhiều rác. Đây cũng là cách tiếp cận nhằm chuyển từ tư duy “thu gom tất cả rác” sang quản lý rác ngay từ nơi phát sinh.
