Đó là Chi bộ Hồng Lĩnh (phường An Nhơn), Chi bộ Đề-pô Diêu Trì (xã Tuy Phước), Chi bộ Nhà máy Đèn Quy Nhơn (phường Quy Nhơn)… Đây không chỉ là những dấu mốc lịch sử quan trọng, mà còn là nơi khởi nguồn, hun đúc và lan tỏa ngọn lửa cách mạng của Đảng bộ tỉnh suốt gần một thế kỷ.
"Hạt nhân" đầu tiên của phong trào cách mạng
Trong dòng chảy lịch sử cách mạng tỉnh Bình Định (cũ), sự ra đời của các chi bộ Đảng đầu tiên gắn với những địa điểm, con người và thời khắc cụ thể, giữa muôn vàn gian khó nhưng thấm đẫm khí phách cách mạng.
Tối 20-10-1936, tại núi Hòn Chùa, chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Bình Định (cũ) được thành lập, lấy tên là Chi bộ Hồng Lĩnh - biểu tượng cho ý chí kiên cường, sức sống bền bỉ của phong trào cách mạng. Chi bộ có 7 đảng viên, do đồng chí Nguyễn Mân làm Bí thư, hoạt động trên địa bàn An Nhơn, Bình Khê và Nam Phù Cát.
Sau khi thành lập, Chi bộ Hồng Lĩnh nhanh chóng phát triển đảng viên, xây dựng các tổ chức quần chúng, nhất là hội tương tế, tương ái, tập hợp nông dân, thợ thủ công đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ, chống sưu cao, thuế nặng.
Những năm 1937-1938, phong trào do Chi bộ Hồng Lĩnh lãnh đạo ngày càng lan rộng, đi vào chiều sâu, với nhiều cuộc đấu tranh tiêu biểu như: Đấu tranh đòi dân chủ, dân sinh tại Chùa Ông - Đập Đá (tối 11-2-1938); phong trào công nhân Hãng dệt Thái Phát (An Thái - An Nhơn) tháng 8-1938 đòi tăng lương, giảm giờ làm; mít tinh kỷ niệm phong trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh tại Bàu Sấu thu hút khoảng 500 đảng viên và quần chúng tham gia… Qua đó, uy tín của Đảng ngày càng được khẳng định, quần chúng nhân dân thêm tin tưởng và trực tiếp đứng lên đấu tranh chống kẻ thù.
Cùng với đó, ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, phong trào cách mạng ở Quy Nhơn sớm hình thành hạt nhân lãnh đạo. Cuối tháng 3.1930, thực hiện chỉ đạo của Xứ ủy Trung kỳ, đồng chí Phan Thái Ất trực tiếp vào Quy Nhơn bắt liên lạc với tổ Tân Việt Quy Nhơn, tiến tới thành lập Chi bộ Cộng sản tại Nhà máy Đèn Quy Nhơn. Chi bộ có 5 đảng viên, do đồng chí Lê Xuân Trữ làm Bí thư.
Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Nhà máy Đèn Quy Nhơn, cuộc đấu tranh ngày 1-5-1930 trở thành dấu mốc lịch sử đặc biệt. Công nhân nhà máy giữ vai trò tiên phong, cùng công nhân, nông dân vùng ven kéo về trung tâm thành phố, rải truyền đơn, giương biểu ngữ, hô vang khẩu hiệu đòi tăng lương, giảm sưu thuế, chống áp bức, bóc lột.
Lần đầu tiên, lá cờ đỏ búa liềm được treo công khai trên cột điện tại ngã ba Công quán (gần Ga Quy Nhơn ngày nay) - hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng và tinh thần quật khởi của giai cấp công nhân.
Ở một không gian khác, gắn với tuyến đường sắt Bắc - Nam, Chi bộ Đề-pô Diêu Trì ra đời trong bối cảnh lực lượng công nhân ngày càng đông đảo, có trình độ tay nghề cao. Sau quá trình gây dựng phong trào, tháng 3.1939, Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên tại Đề-pô Diêu Trì được thành lập tại nhà đồng chí Nguyễn Đình Thụ, cách Đề-pô Diêu Trì khoảng 200 m, do đồng chí Nguyễn Đình Thụ làm Bí thư. Từ đây, Chi bộ nhanh chóng trở thành trung tâm lãnh đạo phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân địa phương, hòa nhịp với cao trào cách mạng chung của cả nước.
Sau khi thành lập, Chi bộ Đề-pô Diêu Trì tổ chức, lãnh đạo phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Bình Định (cũ), hòa vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc, góp phần tạo nên những thắng lợi vẻ vang.
Ba chi bộ, ba không gian lịch sử khác nhau nhưng cùng chung một sứ mệnh: Đặt nền móng cho phong trào cách mạng, hình thành lực lượng chính trị nòng cốt, tạo tiền đề cho những thắng lợi tiếp theo của Đảng bộ và nhân dân địa phương.
Tiếp nối truyền thống, bồi đắp niềm tin
Trải qua gần một thế kỷ, những nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên không chỉ được gìn giữ như di tích lịch sử, mà còn lan tỏa trong đời sống chính trị, tinh thần của các địa phương, trở thành những “địa chỉ đỏ” có sức lan tỏa mạnh mẽ.
Tại phường An Nhơn, Khu di tích Chi bộ Hồng Lĩnh là nơi tổ chức các sự kiện chính trị quan trọng như trao huy hiệu Đảng, kết nạp đảng viên mới, sinh hoạt truyền thống của các chi bộ, tuyên dương học sinh, sinh viên tiêu biểu; là điểm về nguồn của ĐVTN.
Ông Nguyễn Đình Chương - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường An Nhơn - khẳng định: Sự ra đời của Chi bộ Hồng Lĩnh đã mở ra một giai đoạn phát triển mới cho phong trào cách mạng địa phương. Tự hào là cái nôi cách mạng của An Nhơn và các địa phương lân cận, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân phường An Nhơn đã phát huy truyền thống cách mạng và những thế mạnh của địa phương để xây dựng quê hương ngày càng giàu mạnh. Đến nay, Đảng bộ phường có 45 tổ chức cơ sở đảng với 1.170 đảng viên. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn đạt 8,49%.
Ở Nhà máy Đèn Quy Nhơn, phòng truyền thống của chi bộ được Đảng bộ Công ty Điện lực Gia Lai đầu tư xây dựng công phu, lưu giữ hệ thống tư liệu lịch sử và tượng đồng đồng chí Lê Xuân Trữ - Bí thư đầu tiên của chi bộ. Giám đốc Công ty Điện lực Gia Lai Thái Minh Châu cho hay: Từ tổ chức tiền thân với 5 đảng viên ban đầu, Đảng bộ Công ty hiện có 30 chi bộ trực thuộc với 594 đảng viên.
Nơi đây đã và đang trở thành không gian giáo dục truyền thống cách mạng cho cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ thông qua các hoạt động tưởng niệm, tham quan, tìm hiểu lịch sử.
Tại xã Tuy Phước, Nhà lưu niệm Chi bộ Đề-pô Diêu Trì là điểm tựa tinh thần quan trọng đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân địa phương. Đồng chí Đào Vĩnh An, Bí thư Chi bộ thôn Vân Hội 2 (nơi có Nhà lưu niệm Chi bộ Đề-pô Diêu Trì) cho biết: Chi bộ hiện có 94 đảng viên, luôn ý thức rõ trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền thống của nơi thành lập chi bộ đầu tiên. Với thế hệ trẻ, những chuyến tham quan, tìm hiểu lịch sử tại nhà lưu niệm đã góp phần bồi đắp lý tưởng, hun đúc khát vọng cống hiến.
Về thăm nhà lưu niệm Chi bộ Đề-pô Diêu Trì nhân kỷ niệm 96 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, em Nguyễn Trọng Nam (học sinh Trường THPT Tuy Phước) bày tỏ: "Đây là dịp để em hiểu hơn về truyền thống cách mạng của quê hương Tuy Phước anh hùng. Em tự hứa sẽ nỗ lực học tập hơn nữa để trở thành đoàn viên ưu tú, góp phần nhỏ bé của mình xây dựng quê hương ngày càng giàu mạnh".
Bí thư Đảng ủy xã Tuy Phước Lê Thị Vinh Hương nhấn mạnh: Truyền thống cách mạng là hành trang quý báu để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong xã quyết tâm thực hiện thắng lợi nghị quyết đại hội Đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025 - 2030, xây dựng quê hương phát triển nhanh và bền vững.
*
* *
Những “địa chỉ đỏ” - nơi ra đời các chi bộ Đảng đầu tiên - không chỉ thuộc về quá khứ, mà còn là mạch nguồn lịch sử, tiếp tục được khơi dậy, nuôi dưỡng niềm tin, hun đúc ý chí và trách nhiệm của các thế hệ hôm nay trong sự nghiệp xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.
