Mặc dù bôn ba ở xứ người, nhưng Bác vẫn theo dõi sát tình hình trong nước, thông qua nhiều con đường, Bác đã truyền bá Chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong trào công nhân và yêu nước Việt Nam. Người tích cực chuẩn bị các điều kiện về chính trị, tư tưởng và tổ chức để thành lập một đảng chính trị lãnh đạo cách mạng, đó là Đảng Cộng sản Việt Nam (3-2-1930).
Ngày 28-1-1941, Bác Hồ đã về nước, Bác chọn Pác Bó, tỉnh Cao Bằng là nơi dừng chân, bởi nơi đây hội đủ điều kiện “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để xây dựng căn cứ địa của cách mạng lãnh đạo phong trào của cả nước. “Căn cứ địa Cao Bằng sẽ mở ra triển vọng lớn cho cách mạng nước ta. Cao Bằng đã có phong trào yêu nước, chống giặc, lại kề sát biên giới, lấy đó làm cơ sở liên lạc với quốc tế rất thuận lợi”(*). Tại Pác Bó, Bác đã tổ chức nhiều hoạt động như triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng ta.
Sau khi phân tích tình hình mọi mặt trong nước và liên quan đến khu vực, đến phong trào cộng sản và công nhân thế giới, Hội nghị lần thứ 8 (Khóa I) của Đảng đã quyết định nhiều nội dung quan trọng, đặc biệt là việc thành lập Mặt trận Việt Minh (nay là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), đây là tổ chức có vai trò quan trọng tập hợp đoàn kết toàn dân.
Bác Hồ trực tiếp chỉ đạo mở các lớp huấn luyện phù hợp từng đối tượng cán bộ, nhất là thanh niên với nội dung thiết thực, kết hợp bồi dưỡng lý luận với rèn luyện thực tiễn và nhấn mạnh vấn đề đạo đức cách mạng. Trên mặt trận tuyên truyền, Bác đặc biệt quan tâm đến công tác báo chí cách mạng. Tháng 8-1941, báo Việt Nam độc lập do Người trực tiếp phụ trách được xuất bản. Thông qua tờ báo này, Bác chỉ đạo vạch trần tội ác của đế quốc và tay sai, cổ vũ phong trào đoàn kết cứu nước. Trong điều kiện hoạt động bí mật, tờ báo duy trì nhiều số, ảnh hưởng vượt ra ngoài Cao Bằng, góp phần thúc đẩy sự ra đời và phát triển của các tổ chức Việt Minh ở vùng lân cận. Ngoài tờ báo, Bác còn biên soạn nhiều tác phẩm khác theo thể văn vần như: “Con đường giải phóng", “Mười điều Việt Minh”, “Lịch sử nước ta”, “Địa dư Cao Bằng”, “Việt Minh ngũ tự kinh”... để hướng dẫn phong trào. Người cũng biên soạn, dịch nhiều tài liệu phục vụ tuyên truyền, huấn luyện, đào tạo cán bộ như: Cách đánh du kích; Lịch sử nước ta... đồng thời quan tâm phát động học văn hóa, xóa mù chữ, nâng cao trình độ cho cán bộ và quần chúng để phong trào có nền tảng bền vững.
Đặc biệt, Bác chỉ đạo chuẩn bị điều kiện để thành lập lực lượng vũ trang cách mạng để chuẩn bị cho bước phát triển mới. Đến cuối năm 1944, trước yêu cầu thực tiễn và thời cơ có nhiều biến chuyển, Người chỉ rõ: Đấu tranh phải tiến dần từ chính trị sang quân sự. Vì vậy, Người chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Ngày 22-12-1944, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân ra đời tại Nguyên Bình (tỉnh Cao Bằng), gồm 34 chiến sĩ do đồng chí Võ Nguyên Giáp làm chỉ huy. Chấp hành chỉ thị “phải đánh thắng trận đầu”, chỉ sau 2 ngày thành lập, Đội lần lượt giành thắng lợi ở Phai Khắt (25-12-1944) và Nà Ngần (26-12-1944), gây tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng trong cả nước.
Cũng từ Pác Bó, Bác Hồ chủ động xây dựng quan hệ quốc tế để tranh thủ các điều kiện thuận lợi cho cách mạng. Tháng 8-1942, Người lấy tên là Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc với tư cách là đại biểu của phong trào Việt Minh và đại diện của Phân hội Việt Nam thuộc Hiệp hội quốc tế chống xâm lược. Tuy nhiên, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt và giam cầm hơn một năm trời, chúng giải Bác qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây.
Tháng 2-1945, Người tiếp tục sang Côn Minh để tham dự Hội nghị Đồng minh chống phát xít, trực tiếp liên lạc với quân đội Đồng minh, bàn về việc phối hợp chiến đấu chống phát xít; chủ động đặt quan hệ với Mỹ, tranh thủ sự giúp đỡ vật chất từ phía Mỹ và hạn chế sự phá hoại của Quốc dân Đảng Trung Hoa đang tích cực chuẩn bị cho kế hoạch “Hoa quân nhập Việt” sau chiến tranh.
Khi thời cơ tổng khởi nghĩa đến gần, tháng 5-1945, Người quyết định chuyển trung tâm lãnh đạo từ Pác Bó về Tân Trào (Tuyên Quang) để thuận tiện cho việc chỉ đạo phong trào chung toàn quốc; chỉ thị thành lập Khu giải phóng Việt Bắc; thống nhất lực lượng vũ trang thành Việt Nam Giải phóng quân và kêu gọi tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.
Sự kiện Bác Hồ về nước mùa Xuân năm 1941 mở ra một giai đoạn phát triển mới của cách mạng Việt Nam: giai đoạn chuẩn bị về mọi mặt để tiến tới Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Việc Bác Hồ trở về Tổ quốc đã đáp ứng đòi hỏi khách quan của phong trào cách mạng trong nước và sự phát triển của tiến trình lịch sử đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc Việt Nam. Người đã cùng Trung ương Đảng chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, phát triển đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, quy tụ lực lượng toàn Đảng, toàn dân vào mục tiêu cao nhất là giành độc lập dân tộc, giành chính quyền về tay nhân dân.
Từ đó, phong trào đấu tranh được thúc đẩy mạnh mẽ trên phạm vi cả nước; đồng thời hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương đến cơ sở được củng cố và phát triển, tạo nền tảng vững chắc cho bước phát triển quyết định của cách mạng Việt Nam. Người cũng chủ động xây dựng mối quan hệ với lực lượng Đồng minh chống chủ nghĩa phát xít, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần quan trọng vào thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Sự kiện này thể hiện tầm nhìn chiến lược của vị Lãnh tụ thiên tài và để lại những bài học lớn cho cách mạng Việt Nam về: Xây dựng căn cứ địa và lực lượng cách mạng; Dự báo và nhận định, đánh giá đúng tình hình, xu thế vận động của cách mạng từ đó kịp thời chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, sách lược cho phù hợp với tình hình thực tiễn đặt ra; Xác định đúng thời cơ, nhiệm vụ cách mạng; Xây dựng thế trận lòng dân tuyệt đối trung thành với Đảng và cách mạng; Tập hợp, xây dựng lực lượng cách mạng trong một mặt trận thống nhất rộng rãi; Xây dựng Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Những bài học đó có giá trị và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hôm nay và mai sau, với quyết tâm vươn mình bước vào kỷ nguyên mới!
Cao Bằng vinh dự và tự hào được đón Bác Hồ trở về Tổ quốc và được Người chọn làm căn cứ địa cách mạng đầu tiên của cả nước. Nơi đây, đặc biệt là Pác Bó, được xem là “Cội nguồn cách mạng” và “Chiếc nôi của cách mạng Việt Nam”. Năm 2023, về thăm Pác Bó, chúng tôi được nghe nhiều điều, được tìm hiểu kỹ hơn để biết rõ hơn về một giai đoạn hoạt động cách mạng của Bác Hồ kể từ khi Người trở về Tổ quốc sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước.
Ở Pác Pó, chúng tôi còn được đắm mình trong bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp của trùng điệp núi rừng. Đứng trước phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, trong lòng bậc vĩ nhân - Bác Hồ lại chan chứa một tâm hồn thi sĩ, dạt dào xúc cảm và đã làm nên một bài thơ tuyệt tác: “Non xa xa, nước xa xa/ Nào phải thênh thang mới gọi là/ Đây suối Lê Nin, kia núi Mác/ Hai tay gây dựng một sơn hà”. Người đã đặt tên cho con suối Yang trước cửa hang Cốc Pó là suối Lênin, đặt tên cho núi Phja Tào là núi Các Mác, bởi chủ ý của Bác là chỉ theo con đường của Các Mác, của Lênin chỉ dẫn mới đi đến tự do, độc lập. Tư tưởng của Mác cao ngất như ngọn núi, tư tưởng của Lênin như suối nguồn. Đó là tư tưởng tiến bộ của loài người, là chân lý cách mạng. Từ lý luận khoa học đó sẽ tạo ra ý chí và hành động cách mạng cho Đảng ta, cho nhân dân ta.
- Trong ảnh: Suối Lê-nin, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nấu cơm trong những ngày đầu về nước, tháng 2-1941. Ảnh: TTXVN
Bác còn có bài “Tức cảnh Pác Bó”: “Sáng ra bờ suối, tối vào hang/ Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng/ Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng/ Cuộc đời cách mạng thật là sang”.
Giờ đây, khi đọc lại những vần thơ của Bác sáng tác ở Pác Bó, chúng ta vẫn thấy sự hồn nhiên, tự tại, hào sảng, khoan thai, thi vị ở các câu thơ của một bậc thi sĩ - vĩ nhân.
Nhân dịp kỷ niệm 85 năm ngày Bác Hồ về nước (28/1/1941 - 28/1/2026), đọc và nghe kể về Bác khi Người ở và làm việc tại Pác Bó những năm tháng còn gian nan khổ cực đủ bề, chúng ta luôn nhớ và ghi sâu công ơn trời biển của Người đối với dân tộc ta, non sông đất nước ta, nguyện suốt đời rèn luyện, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác. Từ đó cùng nhau góp sức xây dựng cho đất nước, quê hương chúng ta ngày càng đổi mới, giàu đẹp, như Người hằng mong ước.
-------------------
(*) Võ Nguyên Giáp: “Những chặng đường lịch sử”, NXB CTQG, HN 2010, tr 37
