Qua đó, học sinh, sinh viên Gia Lai từng bước tiếp cận tư duy khoa học hiện đại, từ quan sát, đặt giả thuyết đến kiểm chứng và giải quyết vấn đề.
Khoa học hiện đại thêm gần gũi
Cùng với sự phát triển của giáo dục STEM và các hoạt động trải nghiệm nghiên cứu, học sinh, sinh viên ngày càng có nhiều cơ hội tiếp cận khoa học hiện đại. Bên cạnh kiến thức trong nhà trường, các em còn được tham gia các diễn đàn khoa học, giao lưu với các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế, qua đó mở rộng hiểu biết và nuôi dưỡng niềm đam mê khám phá.
Ngày 18-6, Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam phối hợp với Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) tổ chức buổi nói chuyện khoa học đại chúng tại phường Quy Nhơn Nam với sự tham gia của GS Brad Marston - Chủ tịch Hội Vật lý Hoa Kỳ (APS).
Bài nói chuyện của GS Brad Marston có chủ đề “Các loại sóng có nguồn gốc tô-pô trong hệ chất lưu của Trái Đất và xa hơn nữa”, mang đến góc nhìn về những hướng nghiên cứu mới trong vật lý hiện đại. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, buổi nói chuyện giúp người tham dự hiểu rõ hơn cách các nhà khoa học đặt vấn đề và tiếp cận nghiên cứu.
Đối với học sinh, sinh viên, đây là cơ hội hiếm có để tiếp cận trực tiếp với các nhà khoa học hàng đầu thế giới. Em Nguyễn Minh Toàn (lớp 11 chuyên Vật lý, Trường THPT chuyên Chu Văn An, phường Bồng Sơn) cho biết trước buổi nói chuyện khoa học, em chỉ nắm kiến thức khá sơ lược về chủ đề này. Sau khi tham dự, em nhận thấy nhiều khái niệm trừu tượng trong toán và vật lý có thể dùng để giải thích các hiện tượng tự nhiên, qua đó giúp em hứng thú hơn và có thêm động lực theo đuổi khoa học.
Cô Mai Thị Tuyết Trinh - giáo viên Vật lý, Trường THPT chuyên Chu Văn An - cho biết buổi nói chuyện giúp học sinh thấy rõ hơn mối liên hệ giữa vật lý hiện đại và các hiện tượng tự nhiên quen thuộc. Việc được tiếp cận trực tiếp với các nhà khoa học không chỉ giúp các em mở rộng kiến thức mà còn thay đổi cách nhìn về khoa học - từ học để biết sang hiểu cách khoa học vận hành; khơi gợi sự tò mò, hình thành tư duy tìm tòi nghiên cứu cho học sinh.
Hình thành năng lực nghiên cứu khoa học
Là sinh viên từng tham gia nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường và xuất sắc cùng nhóm giành giải nhất Cuộc thi “Sinh viên QNU với ý tưởng khởi nghiệp năm 2026” với đề tài “Giải pháp xử lý chất thải cho hộ chăn nuôi heo vừa và nhỏ bằng công nghệ lên men vi sinh”, bạn Phan Thanh Hòa (Trường Đại học Quy Nhơn) cho hay: “Qua nghiên cứu giúp em rèn luyện kỹ năng tìm kiếm tài liệu, xử lý thông tin và làm việc nhóm; từ đó, nâng cao kiến thức chuyên môn, tiếp cận phương pháp làm việc khoa học và các vấn đề thực tiễn”.
Theo PGS.TSKH Nguyễn Thị Mộng Điệp - Giám đốc Chương trình đào tạo ngành Sinh học thực nghiệm (Trường ĐH Quy Nhơn), nghiên cứu khoa học trong nhà trường quan trọng nhất là tạo môi trường để người học được trải nghiệm quá trình “thử và sai có kiểm soát”, qua đó hình thành tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và năng lực sáng tạo. Đây là những kỹ năng nền tảng trong học tập và nghiên cứu KHCN hiện nay.
Đồng thời, khi tham gia các hoạt động STEM và nghiên cứu khoa học, học sinh, sinh viên không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn được rèn luyện cách giải quyết vấn đề thực tiễn, đặc biệt là tính liêm chính khoa học. Những trải nghiệm này giúp người học thích ứng tốt hơn với sự thay đổi của KHCN.
Một trong những hoạt động góp phần đưa khoa học đến gần hơn với người trẻ là Ngày hội Toán học mở (MOD Gia Lai 2026) do Hội Toán học Gia Lai phối hợp với Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán, Trường ĐH Quy Nhơn và Sở GD&ĐT tổ chức.
Nhà giáo Nhân dân Huỳnh Duy Thủy - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Toán học Gia Lai cho rằng toán không chỉ là một môn học nền tảng mà còn là “động lực cốt lõi” của nhiều thành tựu KH&CN hiện đại. Vì vậy, việc tạo cơ hội để học sinh, sinh viên tiếp cận toán học theo hướng trải nghiệm, khám phá có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành tư duy nghiên cứu và năng lực đổi mới sáng tạo.
TS Trần Thanh Sơn - Phó Giám đốc ICISE - cho biết các hoạt động phổ biến khoa học, đặc biệt là những buổi giao lưu với các nhà khoa học quốc tế đang góp phần đưa tri thức khoa học hiện đại đến gần hơn với học sinh, sinh viên và công chúng.
Theo ông, giá trị lớn nhất của những hoạt động này không chỉ nằm ở việc cung cấp kiến thức mới, mà còn giúp người trẻ tiếp cận tư duy khoa học, phương pháp nghiên cứu và tinh thần khám phá. Đây cũng là cơ hội để các nhà khoa học chia sẻ hành trình nghiên cứu, qua đó truyền cảm hứng và nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học trong thế hệ trẻ.
Thời gian tới, ICISE sẽ tiếp tục mở rộng các chương trình nói chuyện khoa học đại chúng; tăng cường hoạt động giao lưu giữa học sinh đạt thành tích cao với các nhà khoa học quốc tế, trong đó có các nhà khoa học đoạt giải Nobel; đồng thời triển khai các chuyên đề khoa học chuyên sâu về vật lý lượng tử, vật lý neutrino, thiên văn học và một số lĩnh vực khoa học cơ bản dành cho học sinh, sinh viên.
