Cất giữ ký ức thời bao cấp qua những kỷ vật
Lớn lên với những bữa cơm độn mì lát, độn bắp, chứng kiến một thời kinh tế hợp tác xã, chấm công nhận thóc… nên ông Võ Văn Hiền (hẻm 230 Nguyễn Viết Xuân, phường Hội Phú) thích sưu tầm những kỷ vật giúp “cất giữ” một thời ấu thơ và niên thiếu gắn liền với thời kỳ này.
Đó đều là những món đồ có tuổi đời trên dưới nửa thế kỷ như: cân đòn, máy đánh chữ, đèn hột vịt, máy khâu… Riêng loại bình trà ông tiên được các gia đình sử dụng phổ biến thời bao cấp, ông Hiền đóng kệ trưng bày hàng chục chiếc.
Ông cũng sở hữu hàng hiếm là 2 chiếc bàn ủi con gà. Đây là loại bàn ủi “trứ danh” làm bằng chất liệu gang, tay cầm bọc gỗ, trước mũi có chiếc lẫy hình chú gà trống dùng đóng mở nắp để bỏ than vào bên trong. “Có 1 cái bàn ủi con gà mà cả xóm thay phiên nhau mượn để ủi đồ”, ông Hiền vui vẻ kể về một thời thiếu khó.
Hoài nhớ… ngày xưa, người đàn ông hồn hậu này còn sưu tầm 2 chiếc xe bán cà rem với đầy đủ đồ nghề, kể cả chiếc chuông leng leng “huyền thoại” nơi ghi đông. Trên một thùng xốp đựng kem, ông treo chiếc bảng có dòng chữ rất hóm: “Cà rem chảy nước/Cái mặt chầm dầm”, khiến ai cũng phải bật cười khi nhìn ngắm. Chưa hết, ông còn sở hữu 2 chiếc xe đạp cắt tóc dạo rất đặc trưng với thùng gỗ đựng đồ nghề phía sau.
Ông Phạm Hưng (14/2 Lê Lợi, phường Pleiku) hiện còn lưu giữ một kỷ vật của gia đình từ thời bao cấp. Đó là chiếc radio hiệu Philips được ông cất kỹ dù quai cầm đã đứt, chiếc bao da tinh xảo bên ngoài cũng mục dần theo năm tháng. Nhẹ tay lau đi lớp bụi mỏng trên chiếc radio, ông Hưng kể: Đây là đồ hạng sang thời ấy được ông mua lại năm 1977 từ một người quen với giá khoảng nửa chỉ vàng.
Ông Hưng nhớ lại: Lúc ấy, đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh và bắt đầu thời kỳ bao cấp, đời sống vật chất lẫn tinh thần của người dân rất thiếu thốn. Các phương tiện giải trí rất hạn chế, nhà nào khá giả lắm mới sắm được vô tuyến. Trong điều kiện đó, có được chiếc radio để cập nhật tin tức và nghe các chương trình giải trí hằng ngày là rất quý. Nội dung ông thích nghe nhất là các bản tin thời sự và chương trình kể chuyện đêm khuya.
Nhìn lại thời bao cấp để trân trọng hôm nay
Trải qua 4 năm đại học giữa thời bao cấp nên ký ức về những ngày tháng này vẫn in đậm trong tâm trí TS Nguyễn Thị Kim Vân-nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai (cũ). Trong cái khó khổ chung, sinh viên ký túc xá Trường ĐH Tổng hợp TP Hồ Chí Minh ngày ấy vẫn không quên trào phúng bằng những định nghĩa vui như: Nhà bếp - nơi nuôi sống mọi sinh vật; thịt bò - chuyện khoa học viễn tưởng; lấy cơm - cuộc hẹn hò bất đắc dĩ. Hoặc những câu ví von hài hước như: “Trời trong xanh như… canh đại học”; “Xấc bấc như mất phiếu cơm”…
Được lãnh phiếu vải 4 m/người/năm, do không có tiền ra tiệm may đồ, cô sinh viên Kim Vân ngày đó cũng như các bạn phải tự học cách cắt may. Dù vậy, khi nhìn lại thời kỳ đầy gian khó này, TS Kim Vân vẫn gói gọn bằng 2 từ “biết ơn”. Hiện vật duy nhất bà còn giữ lại làm kỷ niệm là “Giấy thôi trả sinh hoạt phí + học bổng” được cấp khi bà ra trường vào năm 1985 và về nhận công tác tại tỉnh Gia Lai - Kon Tum (cũ). Theo đó, mỗi tháng khi còn là sinh viên, bà được cấp 3,6 đồng đủ để trang trải nhu cầu cơ bản trong những ngày học tập xa nhà.
TS Kim Vân đúc kết: “Có một thế hệ sinh viên đã trưởng thành nhờ chế độ bao cấp, nếu không thì rất khó để sau giải phóng chúng tôi có thể tiếp tục học tập. Thời kỳ này, chúng tôi không phải ăn cơm độn, sinh viên đi học xa còn được giảm giá vé xe 50%. Phải nói là chúng tôi rất may mắn khi được Nhà nước nuôi, đảm bảo điều kiện học hành để bước lên những nấc thang mới”.
Chiếc radio hiệu Philips vẫn được ông Hưng giữ lại bởi nó là lời nhắc nhớ về một thời kỳ khó khổ đã qua để hàm ơn những gì đang hiện hữu. Gần 70 năm tuổi đời, chứng kiến tròn 40 năm kể từ ngày đất nước bước vào công cuộc đổi mới (1986 - 2026), ông Hưng chia sẻ: “Xã hội giờ phát triển mạnh mẽ, từ vật chất đến tinh thần. Có những thứ ngày xưa có tiền cũng chưa chắc mua được, còn bây giờ thì cuộc sống ngày càng đủ đầy”.
Vậy nên, những hiện vật xưa cũ thời bao cấp lại càng đáng để giữ lại và nâng niu. Chúng không chỉ là chứng nhân của một giai đoạn lịch sử đặc biệt, mà còn là nhịp cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, góp phần tái hiện sống động những câu chuyện kể về một thời không thể nào quên.
