Hạt gạo của rừng

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Ngày xưa, người Tây Nguyên làm ra hạt gạo bằng một cách rất khác. Trên những khu rừng đã chọn, sau khi đã làm lễ xin các Yàng cho phép hạ cây làm rẫy, bà con chọn ngày tốt để phát dọn cỏ cây, để khô rồi đốt cho sạch. Đám đất rẫy mới ấy đầy mỡ màu của rừng nguyên sinh, chẳng cần cày vỡ, bón phân, chỉ chọc lỗ bỏ hạt thóc là thành mùa vụ.

Cách gieo hạt của người Tây Nguyên xưa rất nhẹ nhàng và đơn giản. Trên đám rẫy tơi xốp, người đàn ông đi trước, 2 tay cầm 2 cái gậy bằng cây rừng cao tầm đầu người, to vừa tay nắm, đầu gốc vót nhọn, vừa bước vừa chọc gậy vào đất theo nhịp di chuyển hài hòa giữa chân và tay; người phụ nữ đi sau có cái ống tre hoặc giỏ đan đựng lúa giống đeo bên mình, chân bước đều, tay nhúm thóc bỏ vào từng lỗ đã được người đàn ông chọc phía trước, mỗi lỗ tầm 3-4 hạt.

Cây lúa truyền thống của người Tây Nguyên thường là giống Dai Gol, tức là lúa gạo dẻo dài ngày. Cây lúa ấy mọc đầu mùa mưa, lớn lên trong suốt mùa mưa, rất phù hợp với vùng đất Tây Nguyên. Khi chớm vào mùa khô, từ đám cỏ đến cây bắp, cây lúa đều trở nên già úa, chín vàng và khô héo, kết thúc một chu kỳ sinh trưởng phát triển theo lẽ tự nhiên. Mỗi năm 1 vụ lúa theo nước trời như bao loài hoa cỏ khác ở đất này. Cây lúa hầu như phụ thuộc vào mưa gió của trời. Nó phát triển trọn đời cây trong suốt một mùa mưa. Mưa xuống thì mọc mầm lên mạ rồi lớn. Hết mưa thì lúa chín. Gió lên thì hạt lúa khô luôn trên cây. Người Tây Nguyên xưa vì vậy không cần có sân phơi thóc.

Khi lúa trên rẫy đã chín khô, hạt khô ngay trên từng cọng rơm, nhà nông mới thu lúa đổ vào kho trong rừng. Họ không có thói quen gặt lúa, đập lúa hoặc trục lúa rồi phơi, rê sảy như người đồng bằng. Làm những việc ấy, người ta sợ đau Yàng lúa, gây nên mất mùa. Để thu hoạch lúa, người Tây Nguyên mang một chiếc gùi nhỏ trước bụng, tùy vùng chiếc gùi ấy có thể có một cái quai mây kết vào vành miệng gùi để lồng treo ở cổ hoặc dùng dây buộc vòng qua thắt lưng. Những nắm lúa tuốt bằng tay được bỏ vào gùi nhỏ. Đầy cái gùi nhỏ thì đem góp dồn vào cái gùi lớn có 2 quai, sau đó lúa được mang đổ vào kho.

Thời trước, người Tây Nguyên tính sản lượng lúa bằng gùi. Sau này, có cán bộ kháng chiến, kho lúa được đo các chiều ngang dọc chiều cao tính ra khối, quy ra tạ, tấn… Trong chiến tranh, các gia đình nhiều lúa, tính toán đủ ăn thì ủng hộ cán bộ kháng chiến toàn bộ phần lúa dư thừa, có khi lên đến hàng tấn.

Lúa Dai Gol có đặc tính lạ là cơm nấu lên thơm dẻo mềm nhưng không dính tay. Cơm gạo ấy có thể nấu một lần mang đi rẫy ăn suốt cả ngày mà vẫn dẻo ngon, không khô cứng. Cơm gói lá chuối chất trong gùi với các bầu nước, khi đói thì đem ra, nhón tay chấm với muối lá cỏ thơm.

Cách ăn này làm tôi nhớ đến kiểu ăn nếp Lào của dân xứ Nghệ. Người Nghệ giáp Lào, lại có nhiều cư dân làm ăn ở Lào, họ thường xuyên mang về gạo nếp Lào làm quà biếu ăn rất ngon. Xôi nếp ấy mềm nhưng không dính tay, khi ăn thì nhón vào ba ngón tay cho gọn, chấm nhẹ với nước mắm quê, chỉ có thế mà ngon lạ nhớ đời. Xôi nếp Lào không quá dậy mùi, không quá ngậy nên người Lào có thể ăn xôi nếp quanh năm. Người Bắc Tây Nguyên có lẽ cũng ảnh hưởng của người Lào, họ cũng thích ăn thứ nếp dẻo mềm mà không ngán ấy.

Cơm gạo dẻo Tây Nguyên thơm ngon dễ ăn ở dạng khô có lẽ vừa nhờ yếu tố giống, lại nhờ dinh dưỡng mỡ màu của đất rừng, cũng như quá trình sinh trưởng quá dài theo đúng quy luật sinh tồn của cỏ cây thiên nhiên. Đó là vị ngon từ những hạt gạo của rừng nơi đất đai còn nguyên mỡ màu thiên tạo, điều mà ngày nay người ta từng biết ở các sản vật Tây Tạng hay thung lũng Sông Hằng, Tây Bắc Ấn Độ, do sông băng của đỉnh cao Hi Mã Lạp Sơn mang lại.

Có thể bạn quan tâm

7 cuốn sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chính thức lên Amazon

7 cuốn sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chính thức lên Amazon

(GLO)- Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa đưa 7 cuốn sách tiếng Anh đầu tiên lên nền tảng thương mại điện tử Amazon, mở rộng cơ hội tiếp cận độc giả toàn cầu, góp phần quảng bá lịch sử, văn hóa, tư tưởng và hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

“Gia Lai - Những sắc màu văn hóa”

“Gia Lai - Những sắc màu văn hóa”

(GLO)- Những nét đẹp trong đời sống, văn hóa truyền thống cùng nhiều di sản đặc sắc của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh Gia Lai được giới thiệu trong triển lãm tại Bảo tàng Pleiku (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai) từ ngày 6 đến 8-11, hứa hẹn mang đến cho người xem nhiều điều thú vị.

Âm vang Festival Cồng chiêng 2026

Âm vang Festival Cồng chiêng 2026

(GLO)- Sau 10 ngày diễn ra, Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026 đã bế mạc vào ngày 8-11. Sự kiện để lại dư âm khó quên về một cuộc hội tụ di sản quy mô, mang chiều sâu bản sắc cùng nhiều hoạt động giao lưu văn hóa - nghệ thuật, triển lãm, trải nghiệm hấp dẫn.

Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 tri ân những đóng góp vào sự thành công của lễ hội

Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 tri ân những đóng góp vào sự thành công của lễ hội

(GLO)- Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai trân trọng giới thiệu Thư cảm ơn của Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 gửi đến các đại biểu, đoàn nghệ nhân, tổ chức, cá nhân, cơ quan báo chí và nhân dân đã quan tâm, đồng hành, góp phần làm nên thành công cho lễ hội.

Dấu xưa miền nhớ

Dấu xưa miền nhớ

(GLO)- Đầu ngõ, gió mai ùa về, thốc từng cơn mát lạnh. Một ngày cuối tháng, ông tôi vác rựa vào làng đồng bào dân tộc thiểu số. Tôi lon ton chạy theo ông, bóng nắng băng ngang qua con đường nhựa dẫn vào ngõ đất dài lêu nghêu. Gió mơn man, nắng ấm vàng nhảy nhót trên tán lá xào xạc.

Rapper Đen cùng nhiều nghệ sĩ khuấy động đêm nhạc “Pleiku ơi”

NSND Thanh Lam, rapper Đen cùng nhiều nghệ sĩ khuấy động đêm nhạc “Pleiku ơi”

(GLO)- Tối 8-11, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai), đêm nhạc “Pleiku ơi” diễn ra sôi động với sự góp mặt của NSND Thanh Lam, rapper Đen cùng nhiều nghệ sĩ, góp thêm sắc màu cho chuỗi sự kiện Festival Cồng chiêng – Tuần lễ Hoa dã quỳ – Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026.

Phố Núi âm vang cồng chiêng

Phố Núi âm vang cồng chiêng

(GLO)- Từ ngày 6 đến 8-11, trong khuôn khổ Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Ðang Ya năm 2026, 39 đội nghệ nhân trong và ngoài tỉnh Gia Lai cùng góp mặt trong chương trình “Giao lưu văn hóa truyền thống các dân tộc”, lễ hội đường phố và “Ðêm hội cồng chiêng”.

null