1. Dãy Trường Sơn phân cách địa hình Gia Lai làm 2 miền khí hậu và thổ nhưỡng. Ở vùng Tây Trường Sơn, đất đỏ bazan, 2 mùa mưa nắng rõ rệt; trong khi đó, tại Đông Trường Sơn, đất trắng pha cát, khí hậu 4 mùa tương đối rõ. Đặc điểm tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng tạo cho cây trái Gia Lai đã phong phú, lại chất lượng.
Xoài Phú Bổn là một ví dụ. Tuy quả không to nhưng xoài Phú Bổn hấp dẫn ở hương thơm nồng thanh khiết, ngọt lành lẫn vị chua lúc chín. Chỉ cần bóc lớp vỏ mỏng là lớp thịt dày hiện ra, vàng đậm mịn màng, tươm tứa mật.
Xoài Phú Bổn được mọi người ưa chuộng. Ảnh: GLO
Nhiều người cho rằng, xoài Phú Bổn được lai tạo từ giống xoài rừng tự nhiên, chọn giữ những ưu điểm vốn có: dễ chăm trồng, sống lâu, sống khỏe; hương thơm tự nhiên nồng đượm, vị chua vừa phải, ngọt thanh mát lẩn quất nơi đầu lưỡi ngay cả khi vừa chín tới… để phân biệt với các giống xoài khác. Năng suất ư? Có thể khẳng định, xoài Phú Bổn là đặc sản của vùng đất Phú Bổn (gồm Phú Thiện, Ia Pa và thị xã Ayun Pa).
Cây xoài ở xứ này được trồng khắp nơi, chức năng sử dụng cũng khác nhau: tạo bóng râm, mọc tự nhiên đến hoang dại mọi nơi, trồng thành vườn theo hướng cây hàng hóa. Dường như nhà nào cũng có cây xoài, nơi nào cũng gặp xoài. Gần đây, người dân địa phương lại nhập thêm nhiều giống xoài mới như xoài Úc, Đài Loan... tạo thêm sự đa dạng, phong phú cho giống cây đặc trưng của vùng thung lũng Cheo Reo đầy nắng.
Bắt đầu tháng 4, nắng đã vàng se, gió nồm thưa vắng, sương đêm thưa nhạt dần chính là lúc xoài ủ chín trên cành, nhanh không kịp hái, rụng không buồn nhặt. Và xoài tỏa đi, từng sọt từng giỏ đi theo xe khách, chất đầy trên những chuyến xe tải hàng; hai bên hông, trên yên xe máy… đến với chợ gần chợ xa, lề đường, góc phố.
Cùng thời gian này, ở phía Tây Trường Sơn, nắng vàng se sắt, mênh mông gió, bát ngát gió cùng với những cơn mưa đầu mùa đổ xuống, giúp các loại cây như: sầu riêng, bơ, mít, chuối các loại… “chuyển mình” chín quả.
2. Chỉ chừng hơn 1 thập kỷ trước, nhà vườn quan niệm thổ nhưỡng, khí hậu ở đây chỉ thích hợp với những loại cây truyền thống đậm chất Tây Nguyên như đã kể. Các loại trái cây khác vốn là đặc sản trong Nam, ngoài Bắc nếu được trồng thì chất lượng, sản lượng không thể cạnh tranh trên thị trường. Thực tế thì không như vậy, ngược lại là đằng khác.
Nông dân xã Ia Tô (huyện Ia Grai) thu hoạch chôm chôm. Ảnh: Đức Thụy
Theo chân những người đi khai khẩn đất, nhiều nông dân ở các xã Ia Tô, Ia Krai (huyện Ia Grai) mạnh dạn đưa cây chôm chôm chiết cành, ghép mắt giống chôm Java (còn gọi chôm chôm truyền thống) từ các tỉnh Đông Nam Bộ trồng thử nghiệm trên đất vườn nhà.
Thật bất ngờ, sau thời gian khoảng 3 năm, cây ra hoa, cho quả. Ngỡ ngàng trong sung sướng, hồi hộp và mong đợi chất lượng quả. Bất ngờ thêm một lần nữa: quả sai, vị ngọt thanh, giòn cơm, bắt mắt lại bảo quản được lâu. Vị giác con người khôn ngoan khẳng định, chất lượng “ăn đứt” chôm chôm ngoại tỉnh.
Rồi cây vải thiều Lục Ngạn (tỉnh Bắc Giang) đã định cư ở một số xã thuộc huyện Kbang, Chư Sê, Mang Yang. Ban đầu, cứ tưởng loại quả tiến vua chắc là khó tính, chỉ thích hợp với đất phù sa màu mỡ, đậu quả vào mùa rét mướt mới cho hương thanh cao, vị ngọt ngon thanh khiết, sắc trắng mọng tinh khôi nào ngờ đến với Tây Nguyên cho quả, chất lượng quả không thua kém, lại chín trước vải thiều các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh gần 1 tháng, tức là trái vụ, được giá lại không lo “đụng hàng”.
Cây cam sành Hà Giang cũng đã khẳng định vị thế ở vùng đất huyện Kbang, thị xã Ayun Pa. Nhờ áp dụng công nghệ hiện đại, nhiều loại cây ăn quả mang yếu tố ngoại lai được nhà vườn trong tỉnh ươm trồng, cho ra thị trường, đủ sức cạnh tranh không chỉ ở trong nước.
“Ăn theo” nhà vườn là hoạt động du lịch. Tuy còn mang tính tự phát nhưng đến mùa quả chín, nam thanh nữ tú từng tốp rủ nhau đến vườn tham quan, du lịch, trải nghiệm, check-in. Thưởng thức trái cây tươi ngon tại vườn, tiếp xúc trực tiếp với nhà nông, dễ thường đem lại cho du khách những cung bậc cảm xúc mới mẻ, thăng hoa tình yêu với đất, với người! Bạn còn có thể mua trái cây về làm quà biếu hoặc được nhà vườn ship đến tận nơi.
(GLO)- Từ những lớp tập huấn nối tiếp bằng các đêm trình diễn tại buôn làng đến các chương trình cồng chiêng được tổ chức định kỳ, mở rộng về nhiều địa phương, hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đang diễn ra sôi nổi trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
(GLO)- Hơn nửa thế kỷ trước, người Chăm H’roi từ vùng đất Phú Yên vượt những dãy núi cao lên cao nguyên, lập nên làng người Chăm đầu tiên trên vùng đất Tây Gia Lai.
(GLO)- Tối 20-9, tại khu vực Phố đêm Chợ Nhỏ (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai), Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công phường Pleiku phối hợp với Đoàn phường tổ chức chương trình Tết Trung thu với chủ đề “Sắc màu Trung thu - Lung linh phố núi”.
(GLO)- Ngày 12-9, Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) phối hợp với UBND xã Krong và Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Krông Pa tổ chức chương trình "Rừng xanh lên 2026 - Phủ xanh đại ngàn".
(GLO)- Những năm gần đây, người dân làng Vĩnh An (xã Bình Phú, tỉnh Gia Lai) đã từng bước biến những giá trị văn hóa, thiên nhiên sẵn có thành sản phẩm du lịch cộng đồng.
(GLO)- Tối 8-9, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai (phường Quy Nhơn), Triển lãm “Không gian Du lịch, Văn hóa - Hội nhập và Lan tỏa” đã bế mạc sau 3 ngày diễn ra.
(GLO)- Dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2-9 năm nay kéo dài 5 ngày, tạo điều kiện để nhiều gia đình, nhóm bạn lên kế hoạch du lịch, nghỉ dưỡng và khám phá những điểm đến mới.
(GLO)- Những chuyến xe điện 4 bánh đang mang đến một cách khám phá Pleiku chậm rãi và thú vị, khi du khách có thể thong dong ngắm phố phường, cảm nhận nhịp sống và vẻ đẹp phố núi qua từng cung đường. Đặc biệt, hành trình trong chiều mưa càng làm trải nghiệm trở nên thi vị.
(GLO)- Kế thừa nền tảng từ 3 địa phương từng đạt chuẩn nông thôn mới (NTM) nâng cao và NTM kiểu mẫu trước khi hợp nhất, xã Tuy Phước Bắc (tỉnh Gia Lai) đang tập trung hoàn thiện các tiêu chí theo Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026-2030.
(GLO)- Cá linh vốn là đặc sản của vùng sông nước miền Tây Nam Bộ. Thế nhưng, loài cá này đang sinh sôi, phát triển mạnh tại lòng hồ Ayun Hạ (tỉnh Gia Lai), hứa hẹn mang lại nguồn lợi thủy sản cũng như thu hút đông đảo những người đam mê câu cá.
(GLO)- Một ngày giữa tháng 7, chúng tôi quyết định lên PYầu (xã Lơ Pang) để tìm đến ngôi làng Bahnar “treo” trên đỉnh núi Ðẹ Ðọ, ở độ cao 1.171 m so với mực nước biển.
(GLO)- Ở xã đảo Nhơn Châu (tỉnh Gia Lai), giếng cổ được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ. Dòng nước ngọt từ giếng phục vụ đời sống cư dân trên đảo và lưu giữ những câu chuyện về thuở tiền nhân tạo dựng xóm làng, an cư giữa biển khơi.
(GLO)- Tại những lớp học miễn phí ở làng Bồ (xã Ia Hrung, tỉnh Gia Lai) do linh mục Vũ Ngọc Hải khởi xướng, trẻ em không chỉ được bồi dưỡng kiến thức mà còn học cách sống tốt đẹp và trân trọng văn hóa truyền thống.
(GLO)- Xung quanh di tích chùa Bà (thôn Nước Mặn, xã Tuy Phước Bắc, tỉnh Gia Lai), những giếng nước bằng đá ong, gạch cù vẫn lặng lẽ nằm trong sân nhà dân. Mạch nước chưa từng cạn, cũng như ký ức về một thương cảng từng sầm uất bên đầm Thị Nại vẫn âm thầm chảy qua nhiều thế hệ.
(GLO)- UBND tỉnh Gia Lai vừa thống nhất chủ trương thí điểm tổ chức hoạt động xe điện 4 bánh phục vụ tham quan, du lịch tại khu vực phía Tây trong thời gian 6 tháng nhằm đánh giá hiệu quả, tác động trước khi xem xét triển khai đồng bộ.
(GLO)- Những ngày này, khi đất trời cao nguyên chuyển mùa với những cơn gió mang theo hơi nước cũng là lúc hơn 1 vạn cây muồng đen ở thung lũng Kon Gang (tỉnh Gia Lai) đồng loạt trổ hoa vàng rực. Sắc hoa như mang mùa thu đến sớm cho vùng đất này.
(GLO)- Từ năm 2020, người Bahnar Kon K’đĕh ở làng Kgiang (xã Tơ Tung) đã xây dựng và phát triển mô hình Làng văn hóa du lịch cộng đồng Kgiang. Từ những nét văn hóa truyền thống, câu chuyện đời sống, người dân nơi đây đang mang đến cho du khách những trải nghiệm đậm bản sắc, gần gũi và chân thực.
(GLO)- Giữa vùng bãi bồi ven sông Ba thuộc xã Ia Tul (tỉnh Gia Lai), ngọn Chư Mố hiện lên như một điểm nhấn độc đáo giữa không gian bao la của núi rừng Tây Nguyên. Không chỉ hấp dẫn bởi vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ, nơi đây còn lưu giữ những truyền thuyết mang đậm bản sắc văn hóa của người Jrai.
(GLO)- Thưởng thức cà phê, bánh ngọt và âm nhạc... giữa đất trời từ các xe lưu động ở nơi có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp là một trải nghiệm khá mới mẻ, thu hút các bạn trẻ khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai.
(GLO)- Tháng 4-2016, tôi có dịp sang Nhật Bản cùng đoàn công tác của tỉnh Gia Lai. Khi ấy đang lúc hoa anh đào nở rộ. Ấn tượng sâu đậm nhất trong tôi ngay khi đặt chân đến Tokyo chính là sắc hoa anh đào.
(GLO)- Giữa một bên núi, một bên biển, cung đường Ghềnh Ráng - Tiên Sa (phường Quy Nhơn Nam) từ lâu đã hấp dẫn những người yêu vẻ đẹp bình yên của đô thị biển Quy Nhơn.
(GLO)- Hằng năm, khi mực nước hồ Ayun Hạ rút xuống, người dân xã Al Bá (tỉnh Gia Lai) lại rủ nhau ra ven hồ cào hến, bắt cá. Công việc vất vả, phải dầm mình dưới nắng nhiều giờ, nhưng mang lại nguồn thu nhập thiết thực lúc nông nhàn, giúp nhiều gia đình có thêm điều kiện trang trải cuộc sống.
