Tại một số địa phương nơi tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm đa số, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển đổi số phải đi theo hướng gần dân, dễ hiểu, dễ làm và phù hợp với thực tế từng địa bàn.
Kiên trì “cầm tay chỉ việc”
Xã Lơ Pang hiện có 20 làng với 4.144 hộ/18.778 nhân khẩu, trong đó, đồng bào DTTS chiếm tới 83,6%. Đặc thù dân cư phân tán ở nhiều làng càng cho thấy rõ vai trò của tổ công nghệ số cộng đồng - lực lượng trực tiếp “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để hỗ trợ người dân làm quen với công nghệ.
Ông Gưnh (làng Dơ Nâu, xã Lơ Pang) cho biết, trước đây, ông rất ngại sử dụng điện thoại thông minh, mỗi lần cần làm giấy tờ đều phải nhờ con cháu. Từ khi được hướng dẫn kích hoạt tài khoản định danh điện tử (VNeID) mức 2, ông đã biết sử dụng để thực hiện một số thủ tục hành chính.
“Lúc đầu, tôi gặp khó khăn vì chưa quen thao tác, chưa biết điền thông tin, có lúc còn quên mật khẩu. Mỗi lần như vậy, tôi lại phải nhờ cán bộ hướng dẫn lại. Sau vài lần được chỉ tận tình, giờ tôi đã biết làm” - ông Gưnh chia sẻ.
Tương tự, chị Yuệ (làng Dơ Nâu) cho hay, trước đây, điện thoại của nhiều chị em phụ nữ trong làng chỉ để nghe gọi. Còn hiện nay, nhiều chị em đã biết dùng điện thoại để thanh toán tiền điện, mua bán hàng hóa qua mạng. “Khi được hướng dẫn cụ thể, nhiều phụ nữ trong làng dần vượt qua tâm lý e ngại và tự tin hơn khi sử dụng điện thoại thông minh” - chị Yuệ nói.
Anh Sâp - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã, Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng xã Lơ Pang - cho rằng, khó khăn nhất hiện nay là hỗ trợ người lớn tuổi - những người còn hạn chế về kỹ năng số.
Vì vậy, ngoài việc cử thành viên thường trực tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã để hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục, các thành viên khác xuống tận nhà sinh hoạt cộng đồng ở các thôn, làng để hướng dẫn kích hoạt VNeID mức 2, tích hợp giấy tờ trên VNeID, phổ biến kiến thức an ninh mạng.
Hằng tháng, tổ cũng có các buổi hỗ trợ những vấn đề khác. Đặc biệt, trong kế hoạch sắp tới, tổ sẽ hỗ trợ bà con đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, hướng dẫn livestream bán hàng…
Tại xã Ia Phí - nơi tỷ lệ đồng bào DTTS chiếm hơn 64,4% dân số, hay xã Đak Đoa với tỷ lệ đồng bào DTTS chiếm hơn 38%..., việc đưa công nghệ số đến gần người dân cũng gặp những trở ngại do điều kiện tiếp cận thông tin còn hạn chế.
Tuy vậy, thông qua sự hỗ trợ trực tiếp của chính quyền địa phương và các tổ công nghệ số cộng đồng, nhiều người dân đã dần thay đổi thói quen, mạnh dạn tiếp cận các nền tảng số để phục vụ đời sống hằng ngày.
Tháo gỡ “rào cản”
Ở nhiều làng vùng sâu, vùng xa, không ít người dân vẫn e ngại khi tiếp cận các ứng dụng số. Có người chỉ dùng điện thoại để nghe gọi dù đã kết nối internet; có người sợ bị lừa đảo nên không dám thao tác.
Một trong những trở ngại lớn nhất của chuyển đổi số ở cơ sở hiện nay không nằm ở thiết bị hay phần mềm mà là thay đổi nhận thức và thói quen sử dụng công nghệ của người dân.
Bởi vậy, để phổ cập kỹ năng số ở vùng đồng bào DTTS, các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng phải xuống tận làng, hướng dẫn trực tiếp từng bước từ cài đặt ứng dụng, tạo tài khoản, quét mã QR đến nhận biết các hình thức lừa đảo trên không gian mạng.
Chị Mai Thị Như Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã, Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng xã Đak Đoa - cho biết: Thanh niên người DTTS hiện tiếp cận công nghệ khá tốt và đang trở thành lực lượng nòng cốt trực tiếp tham gia cùng Tổ công nghệ số cộng đồng để hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt hay đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử.
“Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là hạ tầng số ở nhiều thôn, làng còn hạn chế, chưa có các điểm truy cập Internet miễn phí phục vụ người dân. Bên cạnh đó, nhiều người lớn tuổi chưa quen sử dụng điện thoại thông minh nên việc tiếp cận các nền tảng số cần thêm thời gian và sự hướng dẫn thường xuyên” - chị Ngọc chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Cảnh Bá - Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Lơ Pang, với địa bàn có đông đồng bào DTTS, tổ công nghệ số cộng đồng đang trở thành “cầu nối” quan trọng giữa người dân với chính quyền số.
Các tổ trực tiếp hướng dẫn người dân tạo tài khoản dịch vụ công, sử dụng điện thoại thông minh và thực hiện thủ tục hành chính ngay tại trung tâm. Qua đó, không chỉ góp phần giảm áp lực tiếp nhận, xử lý hồ sơ cho trung tâm mà còn giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại khi thực hiện thủ tục hành chính, tạo nền tảng để chuyển đổi số đi vào thực chất.
Hiện nay, 135/135 UBND xã, phường trên địa bàn tỉnh đã thành lập tổ công nghệ số cộng đồng với 2.557 thành viên. Đây là lực lượng nòng cốt trực tiếp triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số tại cơ sở trên cả 3 trụ cột: Chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Từ hỗ trợ sử dụng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt đến phổ cập kỹ năng số, hỗ trợ phát triển thương mại điện tử, tuyên truyền nhận diện và phòng, chống lừa đảo công nghệ…, các tổ đang từng bước giúp người dân vùng đồng bào DTTS không đứng ngoài tiến trình chuyển đổi số.
