Theo ông Lê Đăng Tuấn - Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Gia Lai, đây là bước pháp lý quan trọng để cụ thể hóa Quy hoạch tỉnh Gia Lai thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, làm cơ sở triển khai các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, chương trình phát triển đô thị và thu hút đầu tư cho hai đô thị động lực của tỉnh. Quy hoạch cũng phải bảo đảm tầm nhìn dài hạn, có tính kế thừa, đồng thời đủ linh hoạt để thích ứng với những biến động về kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ và biến đổi khí hậu trong từng giai đoạn phát triển.
Quy Nhơn: đô thị biển, trung tâm khoa học - công nghệ và AI
Theo quyết định được phê duyệt, đô thị Quy Nhơn có phạm vi quy hoạch với 19 đơn vị hành chính, gồm 10 phường (Quy Nhơn, Quy Nhơn Đông, Quy Nhơn Tây, Quy Nhơn Bắc, Quy Nhơn Nam, An Nhơn Bắc, An Nhơn, An Nhơn Đông, Bình Định, An Nhơn Nam) và 9 xã (Nhơn Châu, Tuy Phước Bắc, Tuy Phước Đông, Tuy Phước, Tuy Phước Tây, Canh Vinh, An Nhơn Tây, Phù Cát, Tây Sơn); quy mô khoảng 1.190,81 km²; dân số hiện trạng năm 2025 khoảng 884.097 người.
Quy Nhơn được định hướng phát triển thành đô thị biển tổng hợp theo hướng xanh, sinh thái, thông minh, hiện đại, có bản sắc và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; giữ vai trò là một trong 4 động lực phát triển quan trọng của tỉnh Gia Lai và khu vực duyên hải miền Trung - Tây Nguyên.
Đây cũng là trung tâm tổng hợp về kinh tế, hành chính, văn hóa, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của tỉnh, từng bước hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có sức cạnh tranh quốc tế. Đồng thời, Quy Nhơn được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển, cảng biển, logistics, công nghiệp công nghệ cao, thương mại, dịch vụ và du lịch, gắn với Cảng Quy Nhơn, Khu kinh tế Nhơn Hội, Cảng hàng không Phù Cát...
Không gian đô thị Quy Nhơn được tổ chức theo mô hình đa trung tâm: khu vực trung tâm hiện hữu ưu tiên tái thiết, nâng cao hiệu quả sử dụng đất; hành lang không gian xanh - mặt nước gắn với đầm Thị Nại, sông Hà Thanh, sông Kôn; hành lang kinh tế biển gắn với Cảng Quy Nhơn, Khu kinh tế Nhơn Hội; hành lang du lịch biển từ Ghềnh Ráng - Quy Hòa đến Nhơn Lý - Kỳ Co - Eo Gió; cùng các khu đô thị mới phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) dọc quốc lộ 19, quốc lộ 19B và tuyến đường ven biển. Khu đô thị khoa học Quy Hòa, Long Vân được xác định là hạt nhân phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Pleiku: cực tăng trưởng phía Tây, đầu mối biển - cao nguyên - cửa khẩu
Đối với đô thị Pleiku, phạm vi lập quy hoạch gồm 13 đơn vị hành chính, trong đó có 5 phường (Pleiku, Diên Hồng, Hội Phú, An Phú, Thống Nhất) và 8 xã (Biển Hồ, Đak Đoa, Ia Hrung, Ia Băng, xã Gào, Bờ Ngoong, Chư Sê, Ia Tôr), với diện tích khoảng 1.263 km², dân số hiện trạng khoảng 559.332 người.
Pleiku được xác định là trung tâm cấp vùng phía Bắc Tây Nguyên, cực tăng trưởng và hạt nhân lan tỏa phía Tây của tỉnh, đầu mối kết nối biển - cao nguyên - cửa khẩu, tăng cường liên kết với khu vực tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia.
Đô thị được định hướng phát triển theo hướng xanh, sinh thái, thông minh, có bản sắc, lấy hệ thống Biển Hồ - Chư Đang Ya và văn hóa Jrai - Bahnar làm yếu tố cấu thành bản sắc đô thị; đồng thời là trung tâm đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp chế biến sâu, năng lượng tái tạo, logistics, thương mại - dịch vụ, gắn với vùng nguyên liệu nông lâm nghiệp Tây Nguyên và hành lang kinh tế Bờ Y - Pleiku - Quy Nhơn, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, Cảng hàng không Pleiku.
Không gian đô thị Pleiku được tổ chức theo mô hình đa cực, đa hành lang, lấy đô thị hiện hữu làm hạt nhân trung tâm, hình thành các cực phát triển mới tại cửa ngõ, đầu mối giao thông; kết hợp hành lang xanh gắn với Biển Hồ, hệ thống hồ - suối, rừng; hành lang kinh tế gắn với trục Quy Nhơn - Pleiku - Lệ Thanh; hành lang du lịch sinh thái - văn hóa cao nguyên kết nối trung tâm Pleiku với Biển Hồ, Chư Đang Ya.
Theo Sở Xây dựng, cả hai đồ án đều được quy hoạch theo định hướng đạt tiêu chí đô thị loại II theo Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Dự báo đến năm 2040, diện tích đất xây dựng đô thị và nông thôn của mỗi đô thị khoảng 28.000-31.000 ha, đến năm 2050 khoảng 36.000-39.000 ha; chỉ tiêu cụ thể về dân số, đất đai tiếp tục được tính toán, cập nhật trong quá trình lập đồ án.
Dự toán chi phí lập quy hoạch chung đô thị Quy Nhơn hơn 19,3 tỷ đồng, đô thị Pleiku hơn 17,8 tỷ đồng, từ nguồn ngân sách tỉnh, trong đó có khoản chi phí thuê tư vấn nước ngoài phối hợp với tư vấn trong nước để lập ý tưởng quy hoạch. Thời gian hoàn thành mỗi đồ án không quá 9 tháng kể từ ngày lựa chọn được đơn vị tư vấn.
Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và chính quyền các xã, phường liên quan để tổ chức lựa chọn đơn vị tư vấn, triển khai lập đồ án theo đúng nhiệm vụ được phê duyệt và quy định hiện hành của pháp luật.
Mở rộng không gian không đồng nghĩa xây dựng tràn lan
Theo TS. Trần Du Lịch - Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính-tiền tệ Quốc gia, khi mở rộng không gian các vùng đô thị như Quy Nhơn, Pleiku, diện tích lớn không đồng nghĩa với việc phát triển nhà ở tràn lan trên toàn bộ không gian. Điều quan trọng là phải tổ chức hợp lý các không gian công cộng, công viên, không gian văn hóa, không gian xanh; từng bước phát triển không gian ngầm, không gian trên cao và không gian số, hướng tới một cấu trúc đô thị hiện đại, đáng sống.
Ông lưu ý cần tránh phát triển đô thị theo kiểu “vết dầu loang” - để nhà ở phát triển tự phát, lan rộng vào khu vực nông thôn và đất nông nghiệp. Mở rộng không gian đô thị phải đi cùng quy hoạch rõ ràng, xác định khu vực phát triển tập trung và những không gian cần bảo tồn, tạo dư địa phát triển lâu dài nhưng không đánh đổi bằng bê tông hóa tràn lan.
