Cây gừng gió là một loài gừng dại thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), thường mọc tự nhiên ở rừng ẩm, ven suối và vùng núi trung du của Việt Nam, được biết đến với giá trị dược liệu.
Theo y học cổ truyền, thân rễ gừng gió có tác dụng giải cảm, trừ phong hàn, giảm đau nhức xương khớp, hỗ trợ tiêu hóa và thường được dùng để ngâm rượu xoa bóp.
Các nghiên cứu trước đó đã tìm ra hợp chất zerumbone trong tinh dầu gừng gió, có hoạt tính chống lại nhiều dòng tế bào ung thư ở người. Tuy nhiên, mức độ chưa thật sự mạnh và hầu hết mới dừng lại ở các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.
Vì thế, nhóm nghiên cứu của Viện Hóa học, đứng đầu là TS. Lưu Văn Chính đã thực hiện đề tài: “Tổng hợp và hoạt tính kháng u in vivo của dẫn xuất zerumbone:(2E,6Z,10E)-6-((benzo[d]thiazol-2-ylthio)methyl)-2,9,9-trimethylcycloundeca-2,6,10-trienone Zethiazole”.
Trong nghiên cứu này, tinh dầu gừng gió đã được phân tích và cho thấy hàm lượng zerumbone đạt 56,43%, khá cao so với nhiều báo cáo trước đây. Từ nguồn tinh dầu này, zerumbone đã được phân lập với độ sạch 97% và hiệu suất thu hồi 80%, chứng minh tính khả thi của việc khai thác nguyên liệu trong nước cho các nghiên cứu hóa dược.
Từ hợp chất zerumbone có trong tinh dầu gừng gió, nghiên cứu của nhóm đã tạo ra các dẫn xuất có khả năng ức chế tế bào ung thư.
Nghiên cứu đã lựa chọn hướng tiếp cận toàn diện, từ việc khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu tự nhiên, tổng hợp các dẫn xuất mới cho đến đánh giá đầy đủ hoạt tính sinh học và độ an toàn. Kết quả đạt được không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đối tượng mà còn tạo nền tảng cho các nghiên cứu ứng dụng tiếp theo.
Đáng chú ý, kết quả thử nghiệm độc tính cấp cho thấy chưa ghi nhận biểu hiện gây độc ngay cả khi sử dụng ở liều cao. Các phân tích huyết học và sinh hóa cũng cho thấy hợp chất này không phát hiện ảnh hưởng bất lợi đến chức năng gan, thận cũng như các chỉ số sinh hóa máu trong phạm vi liều thử nghiệm.
Ngoài zethiazole, từ zerumbone ban đầu, nhóm còn tổng hợp thành công thêm 17 dẫn xuất mới giữ nguyên khung zerumbone và tiến hành đánh giá khả năng gây độc tế bào ung thư của các hợp chất này.
Trong đó, phần lớn các dẫn xuất mới đều có hoạt tính mạnh hơn zerumbone khi thử nghiệm trên các dòng tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm.
Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên 2 tạp chí quốc tế thuộc danh mục SCI-E và 1 kỷ yếu hội nghị khoa học trong nước, góp phần khẳng định giá trị khoa học, tính mới và tiềm năng ứng dụng của hướng nghiên cứu này.
