Để vừa ăn tết vui vẻ bên gia đình, vừa chủ động chăm sóc sức khỏe gan-thận, việc nắm rõ các mối nguy hại từ dinh dưỡng ngày tết là điều mà ai cũng cần quan tâm, từ đó có cách điều chỉnh thói quen ăn uống điều độ và hợp lý hơn.
Nguy cơ tăng men gan, “quá tải” thận dịp tết
Theo thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), trong dịp tết, gan và thận thường phải chịu áp lực lớn do nhiều yếu tố xảy ra đồng thời, cụ thể:
Do rượu bia: Gan là cơ quan chính chuyển hóa rượu. Uống rượu bia thường xuyên và kéo dài dễ khiến gan quá tải khi xử lý ethanol và acetaldehyde độc hại, gây tăng men gan, rối loạn chuyển hóa mỡ, mệt mỏi, chán ăn; đồng thời tăng nguy cơ viêm gan cấp hoặc làm nặng gan nhiễm mỡ ở người có bệnh nền về gan.
Thói quen sinh hoạt đảo lộn: Ăn muộn, ăn quá no vào buổi tối, bỏ bữa sáng, uống ít nước, thức khuya và ít vận động cũng làm rối loạn nhịp sinh học. Gan và thận vốn cần được nghỉ ngơi vào ban đêm để phục hồi; khi nhịp sinh học bị phá vỡ liên tục, nguy cơ mệt gan, tăng men gan và quá tải thận sẽ tăng lên rõ rệt.
Chế độ ăn nhiều dầu mỡ, đường và đạm: Các món chiên rán, thịt đỏ, bánh kẹo ngọt buộc gan phải xử lý đồng thời lượng lớn chất béo và đường, làm tăng nguy cơ “quá tải chuyển hóa”. Với thận, ăn nhiều đạm và mặn làm gia tăng các chất thải như ure, acid uric, khiến thận phải lọc nhiều hơn, đặc biệt bất lợi ở người có chức năng thận đã suy giảm.
Những món “nên” và “không nên” tiêu thụ để bảo vệ gan, thận ngày tết
Bác sĩ Tố Hi chia sẻ, trong những ngày tết, nguyên tắc quan trọng để bảo vệ gan-thận là giảm gánh nặng chuyển hóa và hỗ trợ thải độc tự nhiên. Những nhóm thực phẩm mọi người nên ưu tiên gồm:
- Rau xanh và rau củ giàu chất xơ như rau lá xanh, bông cải, bí, mướp, cà rốt.
- Trái cây tươi ít ngọt như bưởi, cam, táo, lê, thanh long.
- Đạm nạc dễ tiêu như cá, thịt gia cầm bỏ da, trứng với khẩu phần hợp lý.
- Ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu.
Ngược lại, các nhóm thực phẩm cần hạn chế gồm:
- Rượu bia.
- Thực phẩm quá mặn và đồ chế biến sẵn như chả giò, xúc xích, thịt hun khói.
- Các món giàu purin như thịt đỏ, nội tạng.
- Món chiên rán, nhiều dầu mỡ, phủ sốt béo.
- Bánh kẹo ngọt, nước ngọt có gas.
Theo bác sĩ Tố Hi, với người có bệnh nền liên quan đến gan và thận, điều quan trọng không chỉ là “ăn ít lại”, mà là ăn đúng loại và kiểm soát tổng gánh chuyển hóa.
Người gan nhiễm mỡ hoặc tăng men gan cần tuyệt đối hạn chế rượu bia, tránh các món nhiều dầu mỡ hoặc chứa quá nhiều mỡ/đường. Nên chọn đạm nạc, tăng rau xanh và chia nhỏ bữa để giảm áp lực cho gan.
Người bị gout hoặc axit uric cao cần hạn chế thực phẩm giàu purin như nội tạng, thịt đỏ, hải sản khô, nước dùng đậm đặc; tránh rượu bia vì chúng làm tăng sản xuất axit uric và khó được thận thải ra ngoài. Lượng đạm nên phân bố đều trong ngày, không ăn dồn trong một bữa.
Người suy thận cần kiểm soát chặt lượng muối và đạm, tránh đồ mặn và thực phẩm chế biến sẵn. Nên uống nước đều trong ngày, không dồn nhiều vào buổi tối và hạn chế nước ngọt, nước có gas.
“Nguyên tắc chung trong các bữa tiệc là ăn chậm, chia nhỏ khẩu phần, ưu tiên món luộc, hấp, ít gia vị, ăn rau trước rồi mới đến đạm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đầy bụng, mệt, phù nhẹ, tiểu ít hoặc đau khớp, cần điều chỉnh chế độ ăn ngay và đi khám sớm”, bác sĩ Tố Hi khuyên.
Không nên cố “ăn theo không khí tết”
Thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi cho biết, các thói quen dưới đây tuy đơn giản nhưng rất hiệu quả để giúp giảm tải cho gan, thận trong suốt kỳ nghỉ tết:
Uống đủ nước lọc mỗi ngày, hạn chế nước ngọt và rượu bia.
Ăn đúng giờ, tránh ăn quá no hoặc ăn dồn vào buổi tối.
Sau bữa ăn, đi bộ nhẹ 10-15 phút để hỗ trợ tiêu hóa và chuyển hóa.
Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya để gan có thời gian phục hồi.
Nếu cảm thấy mệt mỏi kéo dài, chán ăn hoặc đầy bụng, nên điều chỉnh ăn uống sớm, không nên cố “ăn theo không khí tết”.
Theo Như Quyên (thanhnien.vn)
