Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Lê Nguyễn Thụy Khương, Trưởng Khoa Nội tiết - Thận, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cơm trắng là dạng tinh bột hấp thu nhanh, có chỉ số đường huyết (GI) tương đối cao. Vì vậy, ăn cơm trắng có thể khiến đường huyết sau ăn tăng nhanh.
Dù vậy, bằng cách tuân thủ các hướng dẫn dinh dưỡng phù hợp, người bệnh tiểu đường vẫn có thể ăn cơm trắng trong bữa ăn cùng gia đình.
Ăn cơm trắng thế nào để kiểm soát đường huyết?
Bác sĩ Thụy Khương cho biết một số hướng dẫn dinh dưỡng của Mỹ áp dụng mô hình đĩa thức ăn giúp cân đối khẩu phần. Theo đó, người bệnh có thể sử dụng đĩa ăn đường kính khoảng 20 - 22 cm, chia thành các phần:
• 1/2 đĩa là rau củ không chứa tinh bột: Chất xơ giúp hỗ trợ tiêu hóa, cung cấp vitamin và có vai trò như một "màng chắn sinh học"; khi ăn cùng cơm và chất đạm có thể giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, nhờ đó hạn chế đường huyết tăng vọt sau ăn.
• 1/4 đĩa là chất đạm: Có thể lựa chọn thịt gia cầm bỏ da, trứng, sữa hoặc đạm thực vật từ các loại đậu, đậu hũ. Bác sĩ khuyến khích bổ sung cá hoặc đạm thực vật khoảng 2 - 3 lần mỗi tuần.
• 1/4 đĩa còn lại là tinh bột (có thể chọn cơm trắng): Khẩu phần cần được điều chỉnh tùy tình trạng sức khỏe, cân nặng, tính chất công việc và mức độ hoạt động thể lực của mỗi người.
"Ngoài thành phần và khẩu phần thức ăn, thứ tự ăn cũng rất quan trọng. Người bệnh nên ăn rau xanh trước, sau đó đến thịt, cá và cuối cùng mới ăn cơm. Cách ăn này giúp quá trình hấp thu đường diễn ra từ từ hơn. Ăn rau trước cũng tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ kiểm soát lượng thức ăn nạp vào, đồng thời giúp ổn định đường huyết sau ăn và đường huyết nói chung", bác sĩ Khương khuyên.
Mâm cơm gia đình cho người mắc tiểu đường
Các thành viên trong gia đình có thể ăn chung những món rau, thịt, cá và cơm, nhưng khẩu phần của người mắc tiểu đường cần được cá thể hóa về lượng theo hướng dẫn của bác sĩ. Ví dụ, mỗi bữa người bệnh chỉ được ăn 1 chén cơm, thay vì 2 - 3 chén như các thành viên khác.
Về cách chế biến, nên ưu tiên các món luộc, hấp, nấu canh; hạn chế món chiên xào nhiều dầu mỡ. Khi nấu ăn chung, cần chú ý nêm nếm vừa phải, đặc biệt là lượng muối. Người nhà cũng không nên tự ý thay đường thông thường bằng các loại đường ăn kiêng khi chưa được bác sĩ cho phép.
Bên cạnh đó, người bệnh nên ăn chậm, nhai kỹ và dành thời gian trò chuyện cùng các thành viên. Bữa cơm không chỉ là lúc ăn uống mà còn là dịp để gia đình giao tiếp, gắn kết. Không khí vui vẻ, thoải mái giúp người bệnh giảm căng thẳng; qua đó có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Ngoài ra, theo bác sĩ Nguyễn Võ Trà Mi, Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh dưỡng NERCI (TP.HCM), gia đình cần hạn chế dự trữ bánh kẹo, nước ngọt và đồ ăn vặt trong nhà; không nên ép người bệnh ăn hoặc trách móc họ khi đường huyết chưa được kiểm soát tốt.
Thay vào đó, nên cùng người bệnh rà soát khẩu phần, giờ ăn, việc dùng thuốc, vận động và giấc ngủ để tìm cách điều chỉnh phù hợp theo hướng dẫn.
Quan trọng hơn, cần thống nhất rằng ăn kiêng không có nghĩa là ăn uống kham khổ. Khi cả gia đình cùng duy trì chế độ ăn lành mạnh, người bệnh sẽ ít cảm thấy bị tách biệt và có thêm động lực tuân thủ điều trị.
Nhân Ngày Tiểu đường thế giới 14-11, bác sĩ Thụy Khương khuyên rằng trong quá trình điều trị tiểu đường, người bệnh luôn cần có sự đồng hành của gia đình, bạn bè và bác sĩ. Người bệnh không nên quá lo lắng hay xem đây là căn bệnh khiến mình không thể sống vui vẻ, khỏe mạnh.
Nếu được phát hiện sớm, ăn uống đầy đủ và đúng cách, tuân thủ điều trị, đồng thời duy trì vận động thể lực phù hợp với sức khỏe, người bệnh vẫn có thể sống khỏe và sống vui.
Có nên thay cơm trắng bằng gạo lứt, khoai lang?
Theo bác sĩ Nguyễn Võ Trà Mi, Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh dưỡng NERCI (TP.HCM), người bệnh tiểu đường có thể thay cơm trắng bằng gạo lứt, khoai lang, bún, phở hoặc bánh mì nguyên cám. Tuy nhiên, đây đều là thực phẩm chứa tinh bột, vẫn có thể làm tăng đường huyết. Vì vậy, khi thay thế, người bệnh cần lưu ý không cộng thêm tinh bột vào khẩu phần mà phải điều chỉnh lượng tương ứng.
Gạo lứt thường có nhiều chất xơ, vitamin nhóm B và khoáng chất hơn gạo trắng. Một số người dùng gạo lứt thấy no lâu và đường huyết sau ăn ổn định hơn. Tuy nhiên, ăn nhiều gạo lứt vẫn khiến đường huyết tăng. Người lớn tuổi, người tiêu hóa kém hoặc khó nhai có thể bị đầy bụng.
Khoai lang có thể thay thế một phần cơm trong bữa ăn, nhưng không phải là thực phẩm “điều trị” tiểu đường. Nếu đã ăn khoai, cần giảm lượng cơm hoặc các thực phẩm chứa tinh bột khác trong cùng bữa. Nên ưu tiên khoai luộc, hấp; hạn chế các món khoai chiên, nướng hoặc chế biến kèm đường, sữa đặc.
Theo Như Quyên (TNO)
