Nghề nấu đường thủ công ở An Khê

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Cách đây vài chục năm, bà con nông dân ở An Khê không bán mía cây như bây giờ mà tự thu hoạch mía, ép lấy nước, nấu lên thành đường thô, rồi mới bán sản phẩm này cho các cơ sở ly tâm đường. Các cơ sở ly tâm đường tiến hành tinh luyện đường thô thành đường vàng để xuất đi các tỉnh khác.

Vào mỗi dịp gần Tết, các hộ gia đình thuê công hoặc đổi công với nhau để chặt mía. Mía sau khi chặt sẽ được đóng lại từng bó đem chất đống gần lò nấu đường để tiện việc chuyển nước mía được ép vào lò nấu.

Lò nấu đường được đào sâu khoảng 1 m với ống khói dựng cao khoảng 2,5 m, gồm có 5 chảo gang lớn với đường kính khoảng 1,2 m. Lò được đốt bằng bã mía của năm trước còn lại trong giai đoạn đầu vì giai đoạn sau sẽ được đốt bằng chính bã mía của mùa vụ sau khi được phơi khô.

Khi chưa có máy móc, việc ép nước từ cây mía được thực hiện bằng các cặp bò hoặc trâu kéo. Bò, trâu sẽ kéo trục rulo ép để ép nước từ cây mía (hệ thống này gần giống như những hàng nước mía quay tay ngày trước) nên sản lượng thu được hầu như rất ít.

Điều này cũng làm cho diện tích mía thời gian đó hạn chế. Sau khi có xe độ chế, người ta dùng máy móc để ép nên công đoạn này được thực hiện nhanh hơn, giúp cho bà con nông dân tiết kiệm thời gian và công sức. Diện tích trồng mía cũng vì vậy mà ngày càng tăng.

Sau khi ép, nước mía được đổ vào các chảo gang để nấu thành đường. Khi nước sôi và dần đặc lại, người nấu thêm vào một lượng vôi vừa đủ để đường kết tủa và xác định khi nào đường đã chín để múc đưa vào các vật chứa. Người thợ nấu đường thường phải thức rất nhiều đêm trong một mùa mía từ tháng 11 năm trước tới tháng 3 năm sau.

baocongthuong-dak-1.jpg
Ảnh: Internet

Vật chứa đường được gọi là muỗng. Muỗng được làm bằng đất nung. Muỗng có hình phễu, phía dưới có một lỗ tròn để mật tự thoát ra khi để lâu. Lỗ tròn này sẽ được bịt lại bằng rơm lúc đường được múc từ chảo gang lên. Muỗng cũng là đơn vị đo sản lượng đường thu hoạch. Người nông dân sẽ kiểm đếm, so sánh với năm trước và hỏi thăm nhau về mùa màng qua đơn vị tính này. Muỗng đường cũng là cơ sở để trả công thuê máy ép mía và thợ nấu đường. Đa phần là họ lấy vật phẩm thay vì tiền công và chi phí.

Đường thu hoạch xong thường không bán hết một lượt mà được bà con nông dân lưu trữ trong suốt cả năm cùng với lúa. Người ta bán đường khi nhà có cưới xin, giỗ chạp hay những lúc cần tiền để trang trải cho cuộc sống vốn khó khăn quanh năm. Họ cũng cho nhau vay những muỗng đường vào những lúc ngặt nghèo với lời hứa trả vào mùa thu hoạch mía tới.

Mùa nấu đường hàng năm giúp cho những người nông dân gần nhau hơn. Trong một cộng đồng dân cư, họ tự phân với nhau để nhà ai thu hoạch trước vì chắc chắn sẽ phải nhờ nhau từ công chặt, ép, phơi bã... cho đến từng bó bã mía khô. Mùa nấu đường ở An Khê lại là mùa nông nhàn ở Bình Định nên thanh niên lên làm thuê để kiếm thêm thu nhập rất đông và nhiều người trong số đó trở thành dâu, rể ở An Khê vào năm sau.

Từ năm 2000, sau khi Nhà máy Đường An Khê thành lập, nghề nấu đường thủ công và các cơ sở ly tâm đường trở thành ký ức của nhiều người, như một lẽ tất yếu của cuộc sống.

Có thể bạn quan tâm

Hoàn tất công tác chuẩn bị khai trương Phố đêm Chợ Nhỏ

Hoàn tất công tác chuẩn bị khai trương Phố đêm Chợ Nhỏ

(GLO)- Trong ngày 25-1, phường Pleiku đã khẩn trương hoàn tất những công đoạn chỉnh trang cuối cùng tại khu vực đường bờ kè Suối Hội Phú, sẵn sàng chào đón du khách khám phá Phố đêm Chợ Nhỏ. Dự án này bắt đầu hoạt động thử nghiệm vào tối ngày 25-1 và sẽ đi vào hoạt động chính thức từ ngày 30-1.

Trên non cao, chạm vào Pleiku

Trên non cao, chạm vào Pleiku

(GLO)- Chỉ vài giờ chinh phục Chư Nâm hay Rơ Vâng, du khách đã có thể đứng trên cao, mở rộng tầm mắt giữa thiên nhiên khoáng đạt, cảm nhận rõ nhịp thở và vẻ đẹp nguyên sơ của cao nguyên Pleiku. 

Buôn làng bừng sáng từ ý Đảng - lòng dân

Buôn làng bừng sáng từ ý Đảng - lòng dân

(GLO)- Những ngày đầu năm 2026, không khí mừng Đảng, mừng Xuân đang lan tỏa nơi các buôn làng vùng cao nguyên Gia Lai từ hệ thống đèn đường mới thắp sáng ban đêm, sắc hoa rực rỡ hai bên lối đi, đến tuyến đường bê tông rộng rãi, sạch đẹp vừa hoàn thành.

Xã Tây Sơn hỗ trợ người dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu

Xã Tây Sơn hỗ trợ người dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu

(GLO)- Thời gian qua, xã Tây Sơn (tỉnh Gia Lai) đã từng bước thay đổi trong cách triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, chuyển từ hỗ trợ người nghèo nâng cao khả năng tiếp cận thông tin lên đến hỗ trợ có điều kiện, gắn trách nhiệm của người thụ hưởng.

Vĩnh Sơn thắm sắc hoa đào mùa đông

Vĩnh Sơn thắm sắc hoa đào mùa đông

(GLO)- Mùa đông Vĩnh Sơn - miền sơn cước vốn được ví như “xứ lạnh” của vùng Tây Sơn hạ đạo (tỉnh Gia Lai) - trầm lắng, se lạnh và ẩm ướt. Năm nay, Vĩnh Sơn đón một món quà bất ngờ khi hoa đào nở sớm, bừng sáng núi rừng.

Hồi sinh làng nghề truyền thống nhờ chuyển đổi số

Hồi sinh nhờ chuyển đổi số

(GLO)- Khi thị trường Trung Quốc giảm mạnh nhu cầu, các kênh mua bán truyền thống trong nước cũng thu hẹp, người dân làng nghề tiện gỗ mỹ nghệ Bắc Nhạn Tháp (phường An Nhơn) đã chủ động chuyển đổi số, mở ra hướng đi mới giúp nghề truyền thống hồi sinh.

Chuyện về người kết nạp tôi vào Đảng

Chuyện về người kết nạp tôi vào Đảng

(GLO)- “Cứ đưa nó vào danh sách cảm tình Đảng”. Ấy là lời của anh Lê Thanh Hiển (nguyên Phó Bí thư Thường trực Thị ủy An Khê) trong cuộc họp Chi ủy Văn phòng K.8 (An Khê), khi họ đặt vấn đề giới thiệu tôi vào Đảng sau khi phát hiện chưa đủ tròn 18 tuổi.

Lung linh làng hoa cúc Kiên Long sau bão lũ

Lung linh làng hoa cúc Kiên Long sau bão lũ

(GLO)- Khi màn đêm buông xuống, thôn Kiên Long (xã Bình An, tỉnh Gia Lai) lại bừng sáng bởi hàng ngàn bóng đèn được thắp lên giữa các vườn hoa cúc. Ngắm từ xa, cả cánh đồng cúc như một dải ngân hà nhỏ giữa vùng quê yên ả, vừa lung linh vừa ấm áp trong những ngày cuối năm se lạnh.

Chư Păh chung sức xây dựng nông thôn mới bền vững

Chư Păh chung sức xây dựng nông thôn mới

(GLO)- Những năm qua, xã Chư Păh đã huy động sức dân cùng nguồn lực đầu tư của Nhà nước để xây dựng nông thôn mới. Nhờ đó, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao, hạ tầng nông thôn và sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững.

null