Nghề nấu đường thủ công ở An Khê

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Cách đây vài chục năm, bà con nông dân ở An Khê không bán mía cây như bây giờ mà tự thu hoạch mía, ép lấy nước, nấu lên thành đường thô, rồi mới bán sản phẩm này cho các cơ sở ly tâm đường. Các cơ sở ly tâm đường tiến hành tinh luyện đường thô thành đường vàng để xuất đi các tỉnh khác.

Vào mỗi dịp gần Tết, các hộ gia đình thuê công hoặc đổi công với nhau để chặt mía. Mía sau khi chặt sẽ được đóng lại từng bó đem chất đống gần lò nấu đường để tiện việc chuyển nước mía được ép vào lò nấu.

Lò nấu đường được đào sâu khoảng 1 m với ống khói dựng cao khoảng 2,5 m, gồm có 5 chảo gang lớn với đường kính khoảng 1,2 m. Lò được đốt bằng bã mía của năm trước còn lại trong giai đoạn đầu vì giai đoạn sau sẽ được đốt bằng chính bã mía của mùa vụ sau khi được phơi khô.

Khi chưa có máy móc, việc ép nước từ cây mía được thực hiện bằng các cặp bò hoặc trâu kéo. Bò, trâu sẽ kéo trục rulo ép để ép nước từ cây mía (hệ thống này gần giống như những hàng nước mía quay tay ngày trước) nên sản lượng thu được hầu như rất ít.

Điều này cũng làm cho diện tích mía thời gian đó hạn chế. Sau khi có xe độ chế, người ta dùng máy móc để ép nên công đoạn này được thực hiện nhanh hơn, giúp cho bà con nông dân tiết kiệm thời gian và công sức. Diện tích trồng mía cũng vì vậy mà ngày càng tăng.

Sau khi ép, nước mía được đổ vào các chảo gang để nấu thành đường. Khi nước sôi và dần đặc lại, người nấu thêm vào một lượng vôi vừa đủ để đường kết tủa và xác định khi nào đường đã chín để múc đưa vào các vật chứa. Người thợ nấu đường thường phải thức rất nhiều đêm trong một mùa mía từ tháng 11 năm trước tới tháng 3 năm sau.

baocongthuong-dak-1.jpg
Ảnh: Internet

Vật chứa đường được gọi là muỗng. Muỗng được làm bằng đất nung. Muỗng có hình phễu, phía dưới có một lỗ tròn để mật tự thoát ra khi để lâu. Lỗ tròn này sẽ được bịt lại bằng rơm lúc đường được múc từ chảo gang lên. Muỗng cũng là đơn vị đo sản lượng đường thu hoạch. Người nông dân sẽ kiểm đếm, so sánh với năm trước và hỏi thăm nhau về mùa màng qua đơn vị tính này. Muỗng đường cũng là cơ sở để trả công thuê máy ép mía và thợ nấu đường. Đa phần là họ lấy vật phẩm thay vì tiền công và chi phí.

Đường thu hoạch xong thường không bán hết một lượt mà được bà con nông dân lưu trữ trong suốt cả năm cùng với lúa. Người ta bán đường khi nhà có cưới xin, giỗ chạp hay những lúc cần tiền để trang trải cho cuộc sống vốn khó khăn quanh năm. Họ cũng cho nhau vay những muỗng đường vào những lúc ngặt nghèo với lời hứa trả vào mùa thu hoạch mía tới.

Mùa nấu đường hàng năm giúp cho những người nông dân gần nhau hơn. Trong một cộng đồng dân cư, họ tự phân với nhau để nhà ai thu hoạch trước vì chắc chắn sẽ phải nhờ nhau từ công chặt, ép, phơi bã... cho đến từng bó bã mía khô. Mùa nấu đường ở An Khê lại là mùa nông nhàn ở Bình Định nên thanh niên lên làm thuê để kiếm thêm thu nhập rất đông và nhiều người trong số đó trở thành dâu, rể ở An Khê vào năm sau.

Từ năm 2000, sau khi Nhà máy Đường An Khê thành lập, nghề nấu đường thủ công và các cơ sở ly tâm đường trở thành ký ức của nhiều người, như một lẽ tất yếu của cuộc sống.

Có thể bạn quan tâm

Săn “lộc trời” mùa nước cạn ven hồ Ayun Hạ.

Săn “lộc trời” mùa nước cạn ven hồ Ayun Hạ

(GLO)- Hằng năm, khi mực nước hồ Ayun Hạ rút xuống, người dân xã Al Bá (tỉnh Gia Lai) lại rủ nhau ra ven hồ cào hến, bắt cá. Công việc vất vả, phải dầm mình dưới nắng nhiều giờ, nhưng mang lại nguồn thu nhập thiết thực lúc nông nhàn, giúp nhiều gia đình có thêm điều kiện trang trải cuộc sống.

Muồng hoa đào nở rộ, hút khách đến làng Ơp check-in.

Muồng hoa đào nở rộ, hút khách đến làng Ơp check-in

(GLO)- Những ngày tháng 5 này, muồng hoa đào mang sắc hồng nhạt như hoa anh đào nở rộ, phủ đầy cành, tô điểm rực rỡ ngay sân nhà rông làng Ơp (phường Pleiku). Khung cảnh thơ mộng đã thu hút nhiều người dân và du khách tìm đến tham quan, chụp ảnh.

Cồn Chim hồi sinh sau bão

Cồn Chim hồi sinh sau bão

(GLO)- Đầu tháng 5-2026, trên các tán rừng ngập mặn ở đầm Thị Nại, từng đàn cò trắng, cồng cộc, le le, vịt nước… tung cánh bay lượn, tạo nên khung cảnh sinh động hiếm thấy sau khi chịu ảnh hưởng nặng nề bởi cơn bão số 13 vào cuối năm 2025.

Kể chuyện buôn làng Jrai bằng cà phê

Kể chuyện buôn làng Jrai bằng cà phê

(GLO)- Rời bục giảng để khởi nghiệp với cà phê hữu cơ, vợ chồng anh Siu Sắt (SN 1990) và chị Rơ Châm Awưnh (SN 1994) ở làng Mrông Yố 1, xã Ia Phí (tỉnh Gia Lai) đang kiên trì theo đuổi khát vọng nâng tầm nông sản địa phương, gắn với gìn giữ văn hóa Jrai và phát triển du lịch cộng đồng.

Học lịch sử từ những giai điệu cách mạng

Học lịch sử từ những giai điệu cách mạng

(GLO)- Không chỉ nằm trên trang sách, lịch sử đang được “đánh thức” bằng âm nhạc trong trường học. Từ sân khấu học đường, các ca khúc cách mạng trở thành cách tiếp cận sinh động, giúp học sinh hiểu sâu hơn về quá khứ, đồng thời hình thành tình yêu Tổ quốc một cách tự nhiên.

Ra quân giám sát thị trường dịp Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai

Lực lượng QLTT tỉnh Gia Lai triển khai đợt cao điểm giám sát thị trường

(GLO)- Hướng tới Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ I, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) tỉnh triển khai đợt cao điểm giám sát thị trường, tuyên truyền pháp luật nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn, góp phần xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện, văn minh.

Về miền lễ hội Giêng Hai

Về miền lễ hội Giêng Hai

(GLO)- Mùa lễ hội tháng Giêng, tháng Hai ở các xã, phường phía Ðông tỉnh không chỉ là dịp để người dân gửi gắm ước vọng về một năm mới no ấm, bình an, mà còn góp phần quan trọng gìn giữ và lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống đến với du khách.

Mùa hoa xoài dát vàng miền cát trắng Hòa Hội.

Hoa xoài dát vàng miền cát trắng Hòa Hội

(GLO)- Những ngày cuối tháng 2, vùng đất cát Tân Hóa Nam (xã Hòa Hội, tỉnh Gia Lai) như khoác lên mình tấm áo vàng nhạt khi những vườn xoài đồng loạt bung hoa. Từng tán cây phủ kín những chùm hoa li ti, thắp lên niềm hy vọng cho người trồng xoài.

Đầu xuân về thăm làng văn hóa - du lịch Ơp.

Đầu xuân về thăm làng Ơp

(GLO)- Giữa nhịp sống hối hả của đô thị Pleiku, làng Ơp vẫn lặng lẽ bảo tồn bản sắc văn hóa của người Jrai. Mái nhà rông vững chãi giữa làng, nhịp cồng chiêng ngân vang hòa cùng vòng xoang uyển chuyển tạo nên sức hút riêng cho “làng trong phố”.

null