Không chỉ là yêu cầu trong quản lý nghề cá, quá trình chuyển đổi số còn góp phần minh bạch hóa hoạt động khai thác, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và hướng đến phát triển bền vững.
Từ sổ tay đến nhật ký điện tử
Sáng 17-3, tại phòng điều hành Cảng cá Quy Nhơn, bà Lê Thị Lan (khu phố Lâm Trúc 2, phường Hoài Nhơn) tất bật hoàn tất thủ tục cho chuyến biển mới. Bên cạnh việc đóng bảo hiểm cho thuyền viên, bà tranh thủ nhờ cán bộ kỹ thuật hướng dẫn cài đặt và sử dụng ứng dụng nhật ký khai thác điện tử cho tàu cá BĐ 98883-TS.
Gia đình bà Lan hiện sở hữu 4 tàu cá công suất từ 700 - 755 CV, chuyên khai thác cá ngừ đại dương tại ngư trường Trường Sa. Đến giữa tháng 3, toàn bộ tàu đã được cấp tài khoản và đưa vào vận hành hệ thống nhật ký khai thác điện tử, đánh dấu bước chuyển trong phương thức quản lý.
Theo bà Lan, trước đây việc ghi chép bằng sổ tay vừa mất thời gian, dễ sai sót, lại khó bảo quản trong điều kiện sóng gió. Nay sử dụng ứng dụng điện tử, toàn bộ thông tin được cập nhật xuyên suốt hành trình, từ lúc xuất bến đến khi cập cảng, giúp quản lý chính xác hơn và giảm đáng kể áp lực ghi chép.
“Mỗi chuyến biển kéo dài từ 15 - 30 ngày, có nhật ký khai thác điện tử thì mình chủ động cập nhật, không lo thất lạc hay nhầm lẫn như trước” - bà Lan chia sẻ.
Việc áp dụng công nghệ cũng giúp thuyền trưởng dễ dàng ghi nhận thời gian, sản lượng, vị trí khai thác và danh sách thuyền viên, đồng thời rút ngắn các thủ tục khi cập cảng và tiêu thụ sản phẩm.
Tương tự, ông Nguyễn Tấn Toàn - thuyền trưởng tàu cá BĐ 91173-TS (phường Quy Nhơn), đã triển khai nhật ký khai thác điện tử từ đầu năm 2026 với sự hỗ trợ của đơn vị kỹ thuật. Thời gian đầu còn gặp khó khăn do chưa quen thao tác và điều kiện kết nối ngoài khơi hạn chế, nhưng khi đã thành thạo, việc cập nhật dữ liệu trở nên nhanh chóng và ổn định hơn. “Mình làm quen rồi thì thấy tiện nên cũng hướng dẫn lại cho các tàu khác cùng thực hiện” - ông Toàn nói.
Ông Lê Đoàn Minh Hoàng - nhân viên kỹ thuật Công ty CP Viễn thông Năng lượng TComie (đơn vị cung ứng phần mềm hệ thống hải trình tàu thuyền) - cho biết: Đến ngày 17-3, tỉnh Gia Lai có 3.200/4.000 tàu cá có chiều dài từ 12 m trở lên đã cài đặt nhật ký điện tử. Trong tuần, tôi thường xuyên có mặt tại Phòng điều hành Cảng cá Quy Nhơn để hỗ trợ ngư dân cài đặt tài khoản, hướng dẫn cách cập nhật và sử dụng phần mềm, góp phần giúp ngư dân nhanh chóng làm quen với phương thức quản lý mới.
Đồng bộ công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý
Cùng với nhật ký khai thác điện tử, thiết bị giám sát hành trình (VMS) đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên. Đến nay, 100% tàu cá hoạt động khai thác trên địa bàn tỉnh đã được lắp đặt đầy đủ, góp phần tăng khả năng giám sát hoạt động trên biển.
Theo ông Nguyễn Anh Dũng - Phó Giám đốc Ban Quản lý Cảng cá Quy Nhơn, thiết bị VMS là điều kiện tiên quyết để tàu cá được phép ra khơi. Những trường hợp không lắp đặt hoặc không duy trì hoạt động thiết bị theo quy định sẽ không được cấp phép xuất bến.
“Nhật ký khai thác điện tử tuy chưa bắt buộc hoàn toàn, nhưng triển khai sớm sẽ giúp đồng bộ dữ liệu với hệ thống giám sát hành trình, nâng cao khả năng kiểm soát hoạt động khai thác. Đây là xu hướng tất yếu trong hiện đại hóa nghề cá” - ông Dũng nhấn mạnh.
Để hỗ trợ ngư dân trong quá trình chuyển đổi số, địa phương đã triển khai nhiều chính sách thiết thực. Giai đoạn 2026 - 2027, mỗi tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên được hỗ trợ 330 nghìn đồng/tháng tiền thuê bao thiết bị giám sát hành trình. Khoảng 4.000 tàu cá từ 12 m trở lên khi sử dụng nhật ký khai thác điện tử cũng được hỗ trợ 200 nghìn đồng/tháng, góp phần giảm chi phí vận hành.
Bên cạnh đó, ngành thủy sản đã hoàn tất việc chuẩn hóa dữ liệu tàu cá, đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tạo nền tảng cho hệ thống quản lý hiện đại, đảm bảo tính chính xác và liên thông. Đáng chú ý, hệ thống cảnh báo tàu cá thông minh cũng được ngành thủy sản của tỉnh áp dụng, cho phép giám sát theo thời gian thực, tự động phát cảnh báo khi tàu mất kết nối hoặc vượt ranh giới khai thác. Nhờ đó, chủ tàu có thể kịp thời điều chỉnh, hạn chế vi phạm và nâng cao ý thức tuân thủ.
Theo ông Nguyễn Hữu Nghĩa - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường), cùng với các giải pháp công nghệ, nhận thức chấp hành pháp luật của ngư dân đang chuyển biến tích cực. Việc không khai thác sai vùng, không xâm phạm vùng biển nước ngoài dần trở thành ý thức tự giác. Đây là nền tảng quan trọng để từng bước gỡ “thẻ vàng” IUU, đồng thời xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.
