Kỳ 1: Giải quyết bài toán nguồn nhân lực

Giảm 568 đầu mối trường học, tương đương gần 45% số cơ sở giáo dục công lập, Gia Lai đang triển khai đợt sắp xếp mạng lưới trường lớp quy mô lớn.

Trong bối cảnh toàn tỉnh còn thiếu hơn 4.200 giáo viên, việc tổ chức lại hệ thống trường học được kỳ vọng góp phần cơ cấu lại đội ngũ, sử dụng hiệu quả nguồn lực và giải bài toán thiếu giáo viên.

Gỡ bài toán thiếu giáo viên

Tính đến thời điểm sáp nhập, ngành Giáo dục tỉnh còn 4.249 chỉ tiêu biên chế được giao nhưng chưa tuyển dụng. Tình trạng thiếu giáo viên diễn ra ở hầu hết cấp học, tập trung nhiều ở bậc Mầm non, Tiểu học và các môn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 như: Tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật. Năm 2026, ngành đã tổ chức tuyển hơn 4.000 chỉ tiêu nhưng quy trình tuyển dụng phải tạm dừng.

Để bảo đảm kế hoạch dạy học, thời gian qua, ngành Giáo dục tỉnh phải thực hiện nhiều giải pháp tình thế như bố trí giáo viên dạy tăng tiết, dạy liên trường, tổ chức lớp ghép 2-3 trình độ tại các điểm trường lẻ.

Một số giáo viên Tiếng Anh, Tin học phải phụ trách 3-4 điểm trường, trong khi cơ sở vật chất, máy tính và thiết bị dạy học ở một số nơi còn thiếu, tạo không ít áp lực cho đội ngũ.

Trước thời điểm sắp xếp, toàn tỉnh có 1.283 cơ sở giáo dục. Mạng lưới trường lớp dàn trải khiến nguồn lực, nhất là đội ngũ giáo viên, bị phân tán. Theo phương án, tổ chức lại 1.267 cơ sở thuộc diện sáp nhập sẽ giúp giảm 568 đầu mối, tương đương 44,8%, còn 699 trường.

Qua đó, nguồn lực và đội ngũ hiện có được kỳ vọng sử dụng hiệu quả hơn trong điều kiện chưa thể bổ sung ngay biên chế mới.

Cùng với sắp xếp đầu mối, tỉnh dự kiến điều chỉnh quy mô lớp tại các địa bàn thuận lợi. Sở GD&ĐT phối hợp với UBND các xã, phường rà soát, trước hết tại các trường thuộc 61 xã, phường vùng thuận lợi và những nơi bảo đảm các điều kiện tổ chức dạy học; quy mô dự kiến từ 36 học sinh/lớp ở tiểu học và từ 48 học sinh/lớp ở THCS, THPT.

Qua đó, toàn tỉnh dự kiến giảm 1.293 lớp, tương ứng giảm 2.066 chỉ tiêu biên chế giáo viên, gồm 554 lớp tiểu học, 580 lớp THCS và 159 lớp THPT. Riêng 15 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh được giữ nguyên.

Theo Giám đốc Sở GD&ĐT Phạm Văn Nam, mạng lưới trường, điểm trường còn phân tán, quy mô chưa đồng đều, dẫn đến sử dụng cơ sở vật chất, đội ngũ và nguồn lực chưa hiệu quả; giáo viên giữa các môn, cấp học và địa bàn còn mất cân đối.

“Việc sắp xếp phải gắn với cơ cấu lại đội ngũ, nâng cấp điều kiện dạy học và đổi mới quản trị. Tuy nhiên, không thể áp dụng một mô hình chung cho mọi địa bàn. Mục tiêu là sử dụng hiệu quả nguồn lực, dành nhiều nguồn lực hơn cho dạy và học, bảo đảm quyền lợi học sinh” - ông Nam nói.

Từ phương án đến thực tế

Trên phương án, việc giảm đầu mối trường học, điều chỉnh quy mô lớp có thể giúp sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ và góp phần giải bài toán thiếu giáo viên.

Tuy nhiên, khi cụ thể hóa tại từng địa bàn, yêu cầu đặt ra không chỉ là sắp xếp trường lớp hay điều tiết giáo viên, mà còn phải tính đến khoảng cách địa lý, điều kiện đi lại của học sinh, đặc thù dân cư và khả năng đáp ứng của từng cơ sở.

Điều này thể hiện rõ tại các địa bàn miền núi. Xã An Vinh có khoảng 99% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Bahnar và H’re. Toàn xã hiện có 6 trường, gồm 3 trường mầm non với 19 lớp, 364 học sinh và 3 trường tiểu học với 32 lớp, 546 học sinh; cùng 16 điểm trường lẻ.

Theo phương án, Trường Mầm non An Trung sáp nhập với Trường Mầm non An Dũng; Trường Tiểu học An Trung sáp nhập với Trường Tiểu học An Dũng.

Ông Đinh Văn Cung - Chủ tịch UBND xã An Vinh - cho hay: Trước mắt địa phương sáp nhập về tổ chức, quản trị, vẫn duy trì các điểm trường lẻ để bảo đảm việc học của học sinh.

Đến năm 2030, xã sẽ tiếp tục rà soát, từng bước sắp xếp phù hợp thực tế; đồng thời duy trì chính sách hỗ trợ học sinh, đầu tư cơ sở vật chất nhằm hạn chế bỏ học, giữ vững kết quả phổ cập giáo dục.

Nếu ở vùng khó, việc sắp xếp phải bảo đảm học sinh không phải đi xa thì tại những địa bàn thuận lợi hơn, yêu cầu đặt ra là tổ chức trường lớp phù hợp sau sáp nhập.

Cô Phạm Thị Bình Yên - Hiệu trưởng Trường Tiểu học số 1 Hoài Hảo (nay là Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hoài Nhơn Tây (phường Hoài Nhơn Tây) sau sáp nhập) - cho biết: Theo phương án sắp xếp, Trường Tiểu học số 1 Hoài Hảo, Trường Tiểu học số 2 Hoài Hảo và Trường Tiểu học Hoài Phú sẽ sáp nhập thành một.

Khi 3 trường cùng tổ chức lại, quy mô quản lý lớn hơn, trong khi các cơ sở vẫn nằm ở những vị trí khác nhau. Vì vậy, từ phân công chuyên môn, bố trí giáo viên đến quản lý học sinh, cơ sở vật chất đều phải rà soát và tính toán lại.

Từ thực tế, Giám đốc Sở GD&ĐT Phạm Văn Nam khẳng định việc tổ chức lại không áp đặt tỷ lệ giảm đồng loạt hay chạy theo thành tích, mà căn cứ quy mô trường lớp, đội ngũ, cơ sở vật chất, dân cư và dự báo phát triển 5-10 năm của từng địa phương.

Theo ông Nam, nguyên tắc xuyên suốt là lấy người học làm trung tâm, bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục, an toàn và không làm tăng chi phí đi học. Việc sắp xếp ưu tiên các trường cùng cấp; không sáp nhập mầm non với phổ thông, phổ thông với giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên hoặc trường chuyên biệt với trường phổ thông.

Đặc biệt, không sắp xếp nếu khoảng cách từ phân hiệu đến trường chính vượt 10 km, trừ trường hợp đặc biệt có giải pháp bảo đảm việc học của học sinh.

Không “gọt chân cho vừa giày”

Khi ban hành Phương án 07/PA-UBND vào ngày 4-8-2026, UBND tỉnh đã quán triệt nguyên tắc tuyệt đối không áp dụng một công thức chung cào bằng hoặc chạy theo thành tích giảm đầu mối bằng mọi giá.

Theo chỉ đạo của tỉnh, việc tổ chức lại được phân hóa rõ rệt theo đặc thù từng địa bàn. Tại khu vực đô thị và đồng bằng, nơi giao thông thuận lợi và hạ tầng đồng bộ, tỉnh kiên quyết sáp nhập để mở rộng quy mô trường, giảm tối đa các đầu mối quản lý trung gian và tối ưu hóa đội ngũ giáo viên.

Trái lại, tại các xã vùng cao và vùng đồng bào dân tộc thiểu số có địa hình chia cắt, sông suối cách trở, chính quyền địa phương bắt buộc phải giữ lại các điểm trường lẻ, đặc biệt là các lớp mầm non cùng lớp 1 và lớp 2, nhằm đảm bảo quyền được đến trường an toàn của trẻ em.

Kết quả cũng thể hiện sự linh hoạt: 61 xã, phường thuận lợi giảm 51,1%; 74 xã, phường còn lại chỉ giảm 37,1%, chứ không áp một mức chung.

Tại xã Chư A Thai, ông Nguyễn Hữu Khóa - Phó Chủ tịch UBND xã - cho biết: Địa phương đang rà soát sắp xếp các cơ sở giáo dục theo phương án của tỉnh. Với địa bàn miền núi, việc sắp xếp trường, điểm trường phải tính kỹ khoảng cách đi lại, điều kiện giao thông và khả năng đến trường của học sinh, thay vì chỉ đặt mục tiêu giảm đầu mối.

“Đến nay, phương án được thông tin công khai để cán bộ, giáo viên và người dân hiểu, đồng thuận. Quan trọng nhất là việc sắp xếp phải phù hợp thực tế địa phương và bảo đảm quyền lợi, điều kiện học tập của học sinh” - ông Khóa cho hay.

Cách tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc chung của tỉnh là không chạy theo mục tiêu giảm đầu mối mà phải bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền học tập của học sinh, nhất là tại địa bàn khó khăn.

Giảm 568 đầu mối và tái cấu trúc hệ thống trường học là bước đi nhằm góp phần giải bài toán thiếu hơn 4.200 giáo viên. Tuy nhiên, để bộ máy mới vận hành hiệu quả, tỉnh cần tiếp tục bố trí đội ngũ, giải quyết quyền lợi cho hơn 2.000 cán bộ quản lý dôi dư và bảo đảm hoạt động dạy học ổn định.

----------------------

Kỳ 2: Ổn định đội ngũ sau sắp xếp