Giảng viên “ảo” đang trở thành vấn đề được Bộ GD&ĐT đặc biệt lưu ý trong quản lý giáo dục đại học. Tại Hội nghị giáo dục đại học năm 2026 diễn ra ngày 1-10, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân cho biết, có trường nộp danh sách giảng viên có bằng thạc sĩ, tiến sĩ để xin tăng chỉ tiêu tuyển sinh, nhưng những người này thực tế không đi giảng dạy.
Theo quy định hiện hành, đội ngũ giảng viên là một trong những yếu tố quan trọng khi xác định số lượng tuyển sinh. Thông tư số 34/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT quy định giảng viên được tính trong xác định số lượng tuyển sinh phải là người giảng dạy tại cơ sở đào tạo, đáp ứng chuẩn trình độ, trực tiếp tham gia giảng dạy, hướng dẫn người học theo chế độ làm việc toàn thời gian và được kê khai trên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục đại học.
Quy định cũng đặt ra hệ số quy đổi khác nhau theo trình độ, chức danh. Với cơ sở giáo dục đại học, giảng viên trình độ đại học có hệ số 0,50; trình độ thạc sĩ 0,75; tiến sĩ hoặc có chức danh phó giáo sư, giáo sư là 1,00. Vì vậy, số lượng và chất lượng đội ngũ giảng viên có ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định năng lực đào tạo và quy mô tuyển sinh của cơ sở đào tạo.
Từ cơ chế này, nếu 1 người chỉ xuất hiện trên hồ sơ đội ngũ nhưng thực tế không tham gia giảng dạy hoặc mức độ tham gia không tương xứng, số liệu về năng lực đào tạo có nguy cơ không phản ánh đúng thực tế. Khi đó, việc sử dụng số liệu đội ngũ để xác định quy mô tuyển sinh có thể dẫn đến tình trạng số sinh viên được tuyển vượt quá khả năng đào tạo thực chất của nhà trường.
Mặt khác, một số cơ sở đào tạo còn có tình trạng “thuê” bằng tiến sĩ, “mượn” chức danh giáo sư, phó giáo sư để hoàn thiện đội ngũ, phục vụ việc nâng chỉ tiêu tuyển sinh.
Vì thế, để hạn chế tình trạng này, Bộ GD&ĐT đang chuyển hướng mạnh sang quản lý bằng dữ liệu.
Theo Thứ trưởng Lê Quân, dữ liệu giảng viên sẽ được gắn với mã định danh và đối soát với các cơ sở dữ liệu như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và cơ quan thuế.
Chẳng hạn, nếu 1 người được kê khai là giảng viên của trường nhưng không có thu nhập từ trường, đây có thể là dấu hiệu để cơ quan quản lý kiểm tra sâu hơn về mức độ tham gia thực tế. Bộ dự kiến thí điểm kiểm tra chéo dữ liệu tại một số ngành, trường.
