Tại Hội nghị Giáo dục đại học 2026 diễn ra sáng 1-10, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn thẳng thắn đặt câu hỏi về tính thực chất của các tấm bằng tốt nghiệp xuất sắc.
Bộ trưởng yêu cầu các trường phải tạm dừng việc chạy theo quy mô, phải đo lường được thời gian tự học của sinh viên, bởi trong kỷ nguyên AI, nếu chỉ "học nhẹ, học nông" sẽ lập tức bị đào thải.
Đồng thời, Bộ trưởng yêu cầu các trường phải siết chặt khâu kiểm tra đánh giá, bảo đảm tính thách thức, công bằng và thực chất từ các bài thi môn học cho đến việc xếp loại bằng tốt nghiệp.
Các trường cần hưởng ứng mạnh mẽ chương trình hành động của Bộ về tăng cường tính thực chất trong giáo dục, không được dễ dãi trong kiểm tra đánh giá.
Yêu cầu này xuất phát từ thực tế số lượng sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc khá lớn, trong khi phản hồi từ thị trường lao động cho thấy một bộ phận sinh viên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu công việc. Vấn đề đặt ra là liệu cách thức đào tạo, kiểm tra và xếp loại hiện nay đã phản ánh đúng năng lực thực chất của người học hay chưa.
Tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026 tổ chức ngày 28-9 tại Trường Đại học Văn Lang, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân cũng đặt vấn đề tương tự: Vì sao nhiều sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc nhưng doanh nghiệp vẫn chưa hài lòng? Theo ông, các cơ sở đào tạo cần rà soát lại chuẩn đầu ra, phương thức đánh giá và những năng lực mà sinh viên thực sự cần có sau khi tốt nghiệp.
Một trong những yêu cầu được nhấn mạnh là sinh viên cần được trang bị ngoại ngữ, năng lực số và năng lực thực hành. Trong đó, ngoại ngữ ngày càng trở thành năng lực quan trọng trong bối cảnh hội nhập; năng lực số và khả năng sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo không chỉ cần thiết đối với sinh viên ngành công nghệ mà còn với người học ở các lĩnh vực khác.
Đáng chú ý, năng lực thực hành được xem là yếu tố cần được đánh giá thực chất hơn. Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, nếu việc đánh giá chủ yếu dựa vào 1 luận văn, khóa luận hoặc báo cáo tốt nghiệp thì chưa chắc phản ánh đầy đủ khả năng làm việc của sinh viên.
Điều quan trọng là phải xác định sau khi tốt nghiệp, người học thực sự có thể làm được gì và năng lực nào tạo ra sự khác biệt giữa người này với người khác.
Từ góc độ doanh nghiệp, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng đang thay đổi nhanh chóng cùng với sự phát triển của công nghệ. Tại diễn đàn, câu chuyện về kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới ở Thượng Hải cho thấy 3 nhóm năng lực được đề cao gồm ngoại ngữ, năng lực số và năng lực thực hành.
Thực tế có thí sinh phải sử dụng phiên dịch khi tham dự kỳ thi cũng cho thấy khoảng cách về ngoại ngữ có thể trở thành rào cản đối với người lao động trong môi trường quốc tế.
