Theo dữ liệu của Indeed (công cụ tìm kiếm việc làm toàn cầu), gần 70% nhà tuyển dụng cho rằng bằng đại học không còn là điều kiện bắt buộc đối với các vị trí đầu vào.
LinkedIn (mạng xã hội chuyên nghiệp lớn nhất thế giới, được thiết kế dành riêng cho việc kết nối kinh doanh, tìm kiếm việc làm và phát triển sự nghiệp) cũng ghi nhận số tin tuyển dụng tại Anh không yêu cầu bằng đại học tăng 14% trong giai đoạn 2021-2024.
Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi nhanh cách doanh nghiệp tổ chức công việc và tuyển dụng nhân sự. Một số công việc ở cấp độ đầu vào, vốn là lựa chọn phổ biến của sinh viên mới tốt nghiệp, đang đứng trước nguy cơ bị tự động hóa một phần.
Vì vậy, doanh nghiệp có xu hướng tìm kiếm những năng lực mà máy móc khó thay thế như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, khả năng thích ứng, giao tiếp và lãnh đạo.
Kinh nghiệm được đặt cao hơn bằng cấp
Báo cáo Future of Jobs 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho thấy sự thay đổi này khá rõ. Trong các phương thức đánh giá ứng viên, 81% doanh nghiệp được khảo sát dự kiến tiếp tục dựa vào kinh nghiệm làm việc trong giai đoạn 2025-2030. Trong khi đó, 48% dự kiến sử dụng các bài kiểm tra kỹ năng và 43% tiếp tục coi việc hoàn thành chương trình đại học là một tiêu chí tuyển dụng.
Tại Việt Nam, hơn 60% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng, khoảng cách kỹ năng trong thị trường lao động đang gây khó khăn cho quá trình chuyển đổi. Các doanh nghiệp đặc biệt chịu tác động từ số hóa, chuyển đổi xanh và những thay đổi của nền kinh tế toàn cầu.
Vì vậy, việc tăng cường đầu tư cho đào tạo lại và nâng cao kỹ năng được đa số doanh nghiệp xem là một trong những giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách kỹ năng.
Điều này cho thấy nhu cầu của doanh nghiệp không chỉ dừng ở việc tuyển người đã có bằng cấp, mà ngày càng cần những lao động có khả năng cập nhật kiến thức và thích ứng với công việc mới.
Như vậy, bằng đại học đứng sau kinh nghiệm làm việc và các bài kiểm tra kỹ năng trong danh sách những phương thức được doanh nghiệp sử dụng để đánh giá ứng viên.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa doanh nghiệp quay lưng với giáo dục đại học. Thay vào đó, nhà tuyển dụng muốn có thêm bằng chứng cho thấy ứng viên thực sự làm được việc, thay vì chỉ sở hữu 1 văn bằng.
1 sinh viên mới tốt nghiệp có thể có tấm bằng tốt nhưng nếu thiếu kỹ năng nghề nghiệp, chưa từng tham gia dự án thực tế hoặc không biết sử dụng những công cụ công nghệ cần thiết cho công việc thì vẫn có thể gặp bất lợi khi cạnh tranh với ứng viên có kinh nghiệm.
AI càng thúc đẩy thay đổi
AI đang khiến yêu cầu này trở nên rõ ràng hơn. Theo WEF, 86% doanh nghiệp được khảo sát dự kiến AI và các công nghệ xử lý thông tin sẽ làm thay đổi hoạt động kinh doanh của họ vào năm 2030. Đồng thời, 77% doanh nghiệp dự kiến tập trung đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động để làm việc hiệu quả hơn cùng AI.
![bang-dai-hoc-co-con-la-tam-ve-vang-khi-tuyen-dung.jpg](https://cdn.baogialai.com.vn/images/SjhTgY-NX4IpxyMfQO4QKe0cgZlEL_t4awaXgZfmDZFsZtDIPk0EyeZ3IgjnpNxeUWpcbnxFSFHRoAfd8GPnOx5cISQomJECRYJ6rnXPyVMY5JyG6GNa44yZ-nHob5nd/bang-dai-hoc-co-con-la-tam-ve-vang-khi-tuyen-dung.jpg.avif "Sinh viên Trường Đại học Công thương TP. Hồ Chí Minh tham gia "Ngày hội việc làm - HUIT Talent Day 2025". Ảnh minh họa: TTO/NLĐ")
Trong môi trường đó, người lao động không thể chỉ dựa vào kiến thức đã học trong những năm đại học. Khả năng học hỏi liên tục, cập nhật công nghệ và thích ứng với công việc mới ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng.
Đáng chú ý, chính WEF cũng chỉ ra một thực tế giúp nhìn nhận vấn đề cân bằng hơn: 14/15 công việc có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất giai đoạn 2025-2030 chủ yếu vẫn yêu cầu bằng đại học. Trong nhóm này có các vị trí như chuyên gia dữ liệu lớn, kỹ sư fintech, chuyên gia AI và máy học, lập trình viên phần mềm, chuyên gia quản lý an ninh.
Điều đó cho thấy bằng đại học chưa thể bị xem là lỗi thời. Với những ngành đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu, bằng cấp và đào tạo chính quy vẫn là nền tảng quan trọng.
Thay đổi lớn nhất có lẽ nằm ở cách doanh nghiệp nhìn nhận giá trị của tấm bằng. Trước đây, bằng đại học có thể giúp ứng viên tạo lợi thế đáng kể ngay từ vòng hồ sơ, thì nay, nhà tuyển dụng có xu hướng đặt câu hỏi tiếp theo: Ứng viên có kinh nghiệm gì? Có kỹ năng nào? Có thể giải quyết vấn đề ra sao? Có thích ứng được với công nghệ mới hay không?
Với người trẻ, vì thế, lựa chọn đại học vẫn có thể là một con đường quan trọng nhưng không nên xem tấm bằng là đích đến cuối cùng. Quá trình học cần được bổ sung bằng thực tập, trải nghiệm nghề nghiệp, kỹ năng chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ và khả năng sử dụng AI. Nói cách khác, bằng đại học không mất giá; chỉ là giá trị của nó không còn đủ để đứng một mình.
