Cùng với cơ chế hỗ trợ của tỉnh, nhiều địa phương ven biển cũng kiến nghị thêm giải pháp tháo gỡ khó khăn trong xử lý tàu sau giải bản, hỗ trợ chuyển đổi sinh kế và ngăn ngừa nguy cơ tái phát tình trạng tàu không đủ điều kiện hoạt động.
Siết chặt quy trình, ngăn trục lợi chính sách
Sau khi Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND ngày 9-12-2025 quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá không còn nhu cầu hoạt động hoặc không đủ điều kiện khai thác thủy sản được ban hành, UBND tỉnh đã nhanh chóng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm giảm số lượng tàu khai thác không đủ điều kiện, làm sạch dữ liệu nghề cá và phục vụ công tác chống khai thác IUU.
Đến nay, toàn tỉnh có gần 1.000 tàu đăng ký giải bản với tổng kinh phí hơn 327 tỷ đồng, vượt xa dự toán ban đầu khoảng 138 tỷ đồng. Riêng đợt 1, tỉnh đã tạm cấp hơn 212 tỷ đồng cho các địa phương để triển khai chính sách.
Ông Nguyễn Hữu Nghĩa - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường) - cho biết: Mức hỗ trợ giải bản hiện được tính theo tuổi tàu, công suất và tải trọng nên đủ sức khuyến khích ngư dân tham gia. Tỉnh yêu cầu quá trình thực hiện phải chặt chẽ, đúng đối tượng nhằm tránh thất thoát ngân sách và phát sinh tiêu cực.
Vì vậy, các địa phương được yêu cầu rà soát kỹ từng trường hợp, đối chiếu hồ sơ đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, xác minh thực tế hiện trạng tàu và lịch sử hoạt động trước khi lập danh sách đề nghị hỗ trợ.
Ngoài trách nhiệm của địa phương, ngành chức năng cũng được giao tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thẩm định, giải ngân và xử lý tàu sau giải bản nhằm bảo đảm chính sách được thực hiện đúng mục tiêu.
Từ thực tế triển khai, nhiều địa phương kiến nghị tỉnh tiếp tục hỗ trợ tháo gỡ các vướng mắc phát sinh ngoài quy định chung, nhất là liên quan đến quy trình thẩm định, thanh lý tàu và xử lý tài sản sau giải bản. Một số xã ven biển cũng đề xuất thành lập tổ công tác liên ngành để kiểm tra các tàu đang neo đậu ngoài tỉnh nhằm tránh bỏ sót hoặc phát sinh sai lệch dữ liệu.
Tại xã Đề Gi, đợt 1 có 164 tàu đăng ký giải bản với tổng kinh phí hơn 46 tỷ đồng. Tuy nhiên, quá trình rà soát phát sinh nhiều trường hợp tàu đã chuyển qua nhiều chủ nhưng chưa hoàn tất thủ tục sang tên; tàu đang thế chấp hoặc hồ sơ pháp lý thiếu đồng bộ.
Trong khi đó, xã Tuy Phước hiện có 202 trường hợp đăng ký giải bản tàu cá, trong đó 168 tàu thuộc diện “3 không”. Do được kê khai sau thời điểm ngày 31-12-2024 nên các trường hợp này chưa đủ điều kiện hoàn thiện hồ sơ để hưởng chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND.
Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Bích Phượng-Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phước, qua rà soát, địa phương phát hiện 112 tàu “3 không” của xã Phước Thuận trước đây (nay đã sáp nhập vào xã Tuy Phước) trùng với danh sách 168 tàu hiện xã đang quản lý. Từ thực tế này, địa phương kiến nghị tỉnh rà soát lại dữ liệu để có hướng xử lý phù hợp, tránh bỏ sót quyền lợi của ngư dân.
Tập trung tạo sinh kế cho ngư dân
Theo yêu cầu của UBND tỉnh, các tàu cá sau giải bản phải được tháo dỡ hoàn toàn, xóa toàn bộ hồ sơ pháp lý nhằm chấm dứt tình trạng tàu “ẩn danh”, ngăn nguy cơ tái diễn khai thác trái phép. Tuy nhiên, phía sau việc tháo dỡ những con tàu cũ là bài toán lớn hơn: Tạo sinh kế ổn định cho hàng nghìn ngư dân sau khi rời biển.
Nhiều ngư dân ven biển cho biết điều họ lo lắng nhất không phải mất tàu mà là mất kế sinh nhai đã gắn bó hàng chục năm. Ngư dân Nguyễn Vũ Bảo (46 tuổi, phường Quy Nhơn), chủ tàu BĐ 91428-TS, chia sẻ: “Ngư dân không ngại học nghề mới, nhưng điều cần nhất là công việc có thu nhập ổn định để nuôi gia đình lâu dài. Nếu học xong mà không có việc làm thì bà con rất khó yên tâm rời biển”.
Đó cũng là tâm trạng chung của nhiều chủ tàu hiện nay. Không ít người đã ngoài 50 tuổi, sức khỏe giảm sút, gần như không có tay nghề ngoài khai thác thủy sản. Trong khi đó, lao động trẻ có khả năng thích nghi tốt hơn nhưng vẫn thiếu kỹ năng đáp ứng nhu cầu thị trường lao động mới.
Kết quả điều tra tại 1.340 hộ ngư nghiệp ven biển cho thấy có 512 hộ cần hỗ trợ đào tạo nghề và giới thiệu việc làm. Trong số 790 lao động cần chuyển đổi nghề, nhiều người mong muốn làm công nhân, cơ khí, lái xe, nuôi trồng và chế biến thủy sản hoặc tham gia dịch vụ du lịch biển. Điều này cho thấy ngư dân đã bắt đầu thay đổi tư duy, sẵn sàng chuyển đổi nếu được hỗ trợ phù hợp.
Để giải quyết bài toán sinh kế hậu giải bản tàu cá, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ. Theo Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND ngày 9-12-2025 của HĐND tỉnh, chủ tàu và thành viên hộ gia đình có tàu giải bản được hỗ trợ đào tạo nghề tối đa 3 triệu đồng/người/tháng, đồng thời được hỗ trợ tiền ăn, đi lại trong thời gian học nghề. Sau đào tạo, người lao động còn được tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí và tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để tạo việc làm mới.
Tỉnh cũng đã tạm cấp hơn 212 tỷ đồng cho các địa phương nhằm hỗ trợ giải bản tàu cá và chuyển đổi nghề cho ngư dân. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để triển khai đồng bộ các giải pháp an sinh lâu dài. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng hỗ trợ tài chính chỉ là điều kiện ban đầu. Điều quan trọng hơn là xây dựng được mô hình sinh kế phù hợp với từng nhóm lao động ngư nghiệp.
Ông Nguyễn Thành Danh - Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông - cho rằng: Chuyển đổi nghề chỉ bền vững khi chính sách sát thực tế. Địa phương đang khảo sát từng nhóm lao động để tư vấn hướng chuyển đổi phù hợp với độ tuổi, khả năng và điều kiện của từng hộ.
Đối với lao động lớn tuổi, nhiều địa phương đề xuất phát triển các mô hình nuôi thủy sản quy mô nhỏ, chế biến thủy sản thủ công, nghề câu tay, lưới nhỏ hoặc tham gia dịch vụ du lịch cộng đồng ven biển. Đây được xem là những công việc ít vốn, phù hợp sức khỏe và kinh nghiệm nghề biển của ngư dân. Trong khi đó, lao động trẻ được định hướng tham gia các ngành nghề có thu nhập ổn định hơn như công nhân khu công nghiệp, cơ khí, điện lạnh, lái xe, nuôi biển công nghệ cao hay du lịch biển.
Một trong những hướng đi được nhiều địa phương kỳ vọng hiện nay là phát triển nuôi biển và dịch vụ hậu cần nghề cá. Với kinh nghiệm nhiều năm gắn bó với biển, ngư dân có lợi thế khi chuyển sang nuôi cá lồng bè, nuôi hải sản công nghệ cao hoặc tham gia các dịch vụ cung ứng nhiên liệu, đá lạnh, sửa chữa máy móc, bảo quản thủy sản sau khai thác.
Bên cạnh đó, du lịch cộng đồng ven biển cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Một số tàu cá sau giải bản còn nguyên vẹn được đề xuất giữ lại làm điểm check-in, không gian trưng bày phục vụ trải nghiệm du lịch biển...
Ông Nguyễn Văn Hiệp - Chủ tịch UBND phường Hoài Nhơn Đông - cho rằng quá trình giải bản không chỉ nhằm giảm áp lực khai thác mà còn là cơ hội tái cơ cấu sinh kế ven biển. “Nhiều ngư dân có kinh nghiệm biển nên nếu được hỗ trợ đúng hướng, họ hoàn toàn có thể chuyển sang nuôi biển, dịch vụ hậu cần hoặc làm du lịch cộng đồng. Quan trọng nhất là phải có đầu ra và DN đồng hành để người dân yên tâm chuyển nghề” - ông Hiệp nhấn mạnh.
Việc chuyển đổi nghề cho ngư dân vì thế không chỉ là giải pháp an sinh trước mắt mà còn là bước chuyển quan trọng trong quá trình tái cấu trúc kinh tế biển. Khi người dân có việc làm ổn định trên bờ, áp lực khai thác ven biển sẽ giảm dần, nguồn lợi thủy sản có thêm thời gian phục hồi và nghề cá sẽ phát triển bền vững hơn.
