Thay vì áp dụng đồng loạt nên hướng tới cơ chế nghỉ hưu linh hoạt, có điều kiện, phù hợp với đặc thù từng cấp học và bảo đảm quyền lợi lâu dài của nhà giáo.
Gửi kiến nghị đến Quốc hội, cử tri thành phố Đà Nẵng kiến nghị nghiên cứu, xem xét điều chỉnh tuổi nghỉ hưu phù hợp với tính chất đặc thù của nghề nghiệp. Theo đó, đối với ngành giáo dục nói chung, giáo viên và người làm công tác giảng dạy nói riêng, cần nghiên cứu quy định theo hướng giảm tuổi nghỉ hưu, với mức 55 tuổi đối với nữ và 60 tuổi đối với nam. Kiến nghị này đang nhận được nhiều ý kiến khác nhau.
Nghề giáo viên có một đặc điểm rất khác
Trao đổi với phóng viên, đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng, đề xuất giảm tuổi nghỉ hưu đối với giáo viên là “vấn đề nên được nghiên cứu nghiêm túc”. Tuy nhiên, bà cho rằng chưa nên đặt vấn đề theo hướng giảm đồng loạt tuổi nghỉ hưu của tất cả giáo viên xuống mốc cố định như 55 tuổi đối với nữ và 60 tuổi đối với nam.
Từng là giảng viên, đại biểu Quốc hội cho hay, nghề giáo viên có một đặc điểm rất khác: sức lao động không chỉ được đo bằng thể lực. Một giáo viên lớn tuổi có thể giảm về sức khỏe, khả năng thích ứng với một số phương pháp hoặc công nghệ mới, nhưng đồng thời lại có kinh nghiệm nghề nghiệp, kinh nghiệm xử lý tình huống sư phạm và vốn kiến thức mà một giáo viên trẻ chưa chắc có được.
Từ phân tích trên, bà Trịnh Thị Tú Anh cho rằng, nếu lấy một mốc tuổi thấp để tất cả giáo viên đều phải nghỉ thì chúng ta có thể giải quyết được một phần bài toán trẻ hóa đội ngũ, nhưng lại có nguy cơ làm mất đi một bộ phận nhà giáo có năng lực và vẫn còn khả năng đóng góp.
Ngược lại, nếu giữ nguyên một mốc tuổi chung cho tất cả thì cũng chưa chắc phù hợp, bởi điều kiện lao động của giáo viên mầm non, giáo viên phổ thông và giảng viên đại học rất khác nhau. Vì vậy, theo đại biểu Quốc hội, vấn đề nên được tiếp cận theo hướng “tuổi nghỉ hưu có biên độ lựa chọn” thay vì chỉ đặt câu hỏi có giảm hay không giảm.
Qua đó, nhà giáo có thể được quyền lựa chọn nghỉ sớm hơn trong một số trường hợp đáp ứng điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội; đồng thời, những người còn đủ sức khỏe, năng lực chuyên môn và có nhu cầu tiếp tục làm việc thì có thể tiếp tục công tác theo cơ chế phù hợp.
“Luật Nhà giáo hiện hành đã bắt đầu đi theo tư duy này khi dành cơ chế nghỉ sớm cho giáo viên mầm non và cơ chế nghỉ ở tuổi cao hơn cho một số nhà giáo có trình độ, chuyên môn đặc thù”, nữ đại biểu Quốc hội nhìn nhận.
Nghiên cứu đặc thù từng cấp học
Vẫn theo bà Trịnh Thị Tú Anh, nếu nghiên cứu mở rộng chính sách nghỉ sớm cho giáo viên thì cần đánh giá rất kỹ ba vấn đề.
Trước tiên là đặc thù của từng cấp học. Không nên mặc nhiên coi “giáo viên” là một nhóm nghề nghiệp hoàn toàn đồng nhất. Áp lực thể chất và tâm lý của giáo viên mầm non rất khác giáo viên tiểu học, trung học và càng khác với giảng viên đại học.
Thứ hai, phải tính đầy đủ tác động đến hệ thống bảo hiểm xã hội và thu nhập của chính giáo viên. Giảm tuổi nghỉ hưu không chỉ là cho phép nghỉ việc sớm hơn mà còn liên quan trực tiếp đến số năm đóng bảo hiểm, thời gian hưởng lương hưu và mức hưởng.
“Nếu chính sách được thiết kế không phù hợp thì một đề xuất nhằm bảo vệ giáo viên lại có thể làm giảm quyền lợi dài hạn của chính họ”, nữ đại biểu nói.
Thứ ba, bà Trịnh Thị Tú Anh cho rằng cần tránh cách tiếp cận “nghỉ hưu sớm để giải quyết bài toán thiếu chỗ cho giáo viên trẻ”. Trẻ hóa đội ngũ là cần thiết, nhưng đó phải là bài toán về quy hoạch biên chế, tuyển dụng, đào tạo và sử dụng nhân lực; không nên giải quyết chủ yếu bằng cách đẩy nhanh thời điểm nghỉ hưu của những người đang làm việc.
“Nếu đặt tôi vào vị trí nghiên cứu chính sách, tôi sẽ đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Nội vụ, cơ quan bảo hiểm xã hội và các cơ sở giáo dục đánh giá dữ liệu thực tế trước khi quyết định. Cần phân tích tuổi, giới tính, cấp học, môn học, tình trạng sức khỏe nghề nghiệp, năng suất và chất lượng giảng dạy, tỷ lệ giáo viên muốn nghỉ sớm hoặc muốn tiếp tục làm việc, cũng như tác động tài chính của từng phương án”, bà Trịnh Thị Tú Anh nói.
Từ phân tích trên, theo bà Trịnh Thị Tú Anh, có thể thiết kế một cơ chế linh hoạt hơn: những nhóm nghề có cường độ lao động đặc biệt cao có thể được xem xét nghỉ sớm; những giáo viên đáp ứng điều kiện về sức khỏe và chuyên môn có thể tiếp tục làm việc; còn những trường hợp bình thường thì thực hiện theo tuổi nghỉ hưu chung.
Đánh giá chính sách với giáo viên mầm non
Trao đổi với phóng viên, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, kiến nghị giảm tuổi nghỉ hưu của giáo viên cần được lắng nghe nghiêm túc. Tuy nhiên, bà Nga chưa tán thành hạ đồng loạt xuống mốc 55 tuổi với nữ, 60 tuổi với nam; Theo bà Nga nên nghiên cứu cơ chế nghỉ sớm tự nguyện, có điều kiện, dựa trên đặc thù công việc.
Theo Điều 169 Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020/NĐ-CP, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện bình thường tăng theo lộ trình; năm 2026 là 61 tuổi 6 tháng đối với nam, 57 tuổi đối với nữ. “Đây là chính sách chung, về nguyên tắc áp dụng cả với công chức, viên chức, nhằm thích ứng với già hóa dân số và bảo đảm an sinh lâu dài. "Vì vậy, điều chỉnh riêng cho giáo viên phải được xem xét trong tương quan với các ngành nghề khác”, bà Nga nói.
Theo bà Nga, nghề dạy học có áp lực về thể lực, giọng nói, tâm lý và trách nhiệm với học sinh. Nhưng mức độ hao tổn khác nhau giữa các cấp học, môn học, địa bàn. Y tế, công tác xã hội và nhiều nghề khác cũng có áp lực lớn. Công bằng không có nghĩa mọi nghề phải nghỉ cùng tuổi, mà sự khác biệt phải có căn cứ khách quan. Đồng thời, không thể mặc định giáo viên lớn tuổi dạy kém; kinh nghiệm và năng lực sư phạm là nguồn lực cần được trân trọng.
Đại biểu Quốc hội cũng cho rằng, pháp luật đã có bước phân biệt phù hợp. Điều 26 Luật Nhà giáo cho phép giáo viên mầm non, nếu có nguyện vọng, nghỉ sớm tối đa 5 tuổi; có đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội thì không bị giảm tỷ lệ hưởng lương hưu do nghỉ trước tuổi. Tuy nhiên, không bị trừ tỷ lệ vì nghỉ sớm không đồng nghĩa với việc đương nhiên được hưởng mức lương hưu tối đa.
Về tài chính, nghỉ sớm làm thời gian hưởng lương hưu dài hơn; nếu không có người thay thế đóng góp tương ứng, nguồn thu cũng giảm. Ngay cả khi tuyển giáo viên mới, mức đóng thay thế chưa chắc bù được phần chi tăng. Do vậy, cần tính cụ thể tác động đến quỹ hưu trí, tử tuất, khoản đóng bảo hiểm y tế cho người hưởng lương hưu và ngân sách hỗ trợ; không nên gộp tất cả thành một “quỹ an sinh”.
Nữ đại biểu đề nghị đánh giá việc thực hiện chính sách với giáo viên mầm non trước khi mở rộng; khảo sát sức khỏe nghề nghiệp, nhu cầu nghỉ sớm và khả năng tuyển người thay thế.
"Nghỉ sớm có thể mở cơ hội cho người trẻ, nhưng cũng làm thiếu giáo viên, mất người giàu kinh nghiệm. Bảo vệ thầy cô phải bắt đầu cả từ giảm quá tải, giảm việc ngoài chuyên môn và cải thiện điều kiện dạy học, đồng thời thiết kế quyền lựa chọn nghỉ hưu thực chất, với quyền lợi và nguồn bảo đảm rõ ràng”, bà Nga cho hay.
Theo Luân Dũng (TPO)
