Nhập liệu, scan hồ sơ, soạn thảo văn bản, viết nội dung đơn giản hay hỗ trợ khách hàng từng là những công việc quen thuộc để sinh viên mới tốt nghiệp bước vào môi trường doanh nghiệp. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi “bậc thang” đầu tiên này.
Theo Báo cáo Xu hướng việc làm thanh niên toàn cầu 2026 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), những công việc đóng vai trò bước đệm để thanh niên gia nhập thị trường lao động đang thu hẹp. Trong đó có nhiều vị trí văn phòng, hành chính, dịch vụ, bán hàng, sản xuất và một số nghề kỹ thuật.
Tuy nhiên, các công việc “bước đệm” thu hẹp không đồng nghĩa sinh viên mới ra trường hết cơ hội. Theo khảo sát của Manpower Việt Nam, 57% doanh nghiệp được hỏi đã tăng tuyển lao động trẻ trong 1 năm qua, 22% giữ nguyên và khoảng 20% giảm tuyển. Nhu cầu đáng chú ý tập trung ở các lĩnh vực kỹ thuật, phát triển mô hình AI, công nghệ thông tin - dữ liệu và marketing.
Dữ liệu thị trường lao động từ Navigos Group cũng cho thấy, nhu cầu tuyển dụng vẫn lớn. Báo cáo quý II/2026, tổng hợp dữ liệu của hơn 19.000 doanh nghiệp và hơn 689.000 ứng viên trên VietnamWorks, xác định 3 nhóm ngành dẫn dắt nhu cầu tuyển dụng toàn quốc là kinh doanh - bán hàng, kế toán - kiểm toán và kiến trúc - xây dựng.
Đáng chú ý, cơ hội dành cho người chưa có kinh nghiệm vẫn tồn tại ở nhiều lĩnh vực. Tại 1 ngày hội tuyển dụng ở TP. Hồ Chí Minh diễn ra vào đầu tháng 7-2026, doanh nghiệp đưa ra nhiều vị trí không yêu cầu kinh nghiệm, từ bán hàng, dịch vụ đến chăm sóc da, với mức thu nhập được công bố phổ biến khoảng 7-15 triệu đồng/tháng tùy vị trí. Một số doanh nghiệp còn tuyển sinh viên năm cuối vào chương trình cửa hàng trưởng tiềm năng hoặc đào tạo từ đầu.
Trước đó, tại ngày hội việc làm của Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh), gần 45 gian hàng doanh nghiệp mang đến hơn 1.000 vị trí.
Có doanh nghiệp tuyển nhân viên tư vấn bán hàng với mức thu nhập 12-20 triệu đồng/tháng, không yêu cầu kinh nghiệm; một số vị trí khác vẫn mở cho sinh viên mới tốt nghiệp nếu ứng viên đã có kinh nghiệm liên quan từ thực tập hoặc hoạt động thực tế.
Điểm thay đổi đáng chú ý của thị trường lao động là nhà tuyển dụng không chỉ nhìn vào bằng cấp hay yêu cầu số năm kinh nghiệm, mà ngày càng quan tâm ứng viên có thể làm được gì.
Với sinh viên, kinh nghiệm vì thế không nhất thiết phải bắt đầu sau ngày nhận bằng. Công việc bán thời gian, thực tập, dự án tại trường, hoạt động chuyên môn, sản phẩm cá nhân hoặc công việc freelance đều có thể trở thành cách chứng minh năng lực.
Thay vì cạnh tranh với AI ở những việc như nhập dữ liệu, viết nội dung theo mẫu hay tổng hợp thông tin đơn giản, người mới ra trường cần biết sử dụng chính công cụ này để tăng năng suất, đồng thời phát triển những năng lực khó tự động hóa hơn.
Một chi tiết đáng chú ý khác là AI vừa thu hẹp một số vị trí, vừa tạo ra nhu cầu nhân lực mới. Trong bối cảnh người mới ra trường gặp nhiều khó khăn, những lao động trẻ có kinh nghiệm thực tế về học máy và thành thạo AI lại đang được các doanh nghiệp công nghệ “săn tìm”.
Có thể nói, AI đang làm ngắn lại một số “bậc thang” nghề nghiệp truyền thống nhưng đồng thời tạo ra những cơ hội mới. Với sinh viên vừa tốt nghiệp, điểm xuất phát có thể không còn là những công việc đơn giản như trước, mà là khả năng kết hợp kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực tế và AI để tạo ra giá trị ngay từ những năm đầu sự nghiệp.
