Trước thực tế đó, chính quyền, các hội, đoàn thể và trường học đã kiên trì tuyên truyền, vận động, từng bước nâng cao nhận thức cho học sinh và người dân, góp phần thay đổi hành vi, hướng đến nếp sống văn minh, tiến bộ.
Những mô hình thiết thực
Vào ngày thứ Năm của tuần thứ 3 hằng tháng, CLB “Thanh niên nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” (TH&HNCHT) của Trường THCS bán trú Canh Thuận (xã Vân Canh) duy trì sinh hoạt chuyên đề tuyên truyền phòng, chống tảo hôn.
Tại buổi sinh hoạt, dưới sự điều hành của Ban chủ nhiệm, học sinh được chia nhóm thảo luận, xử lý tình huống và thuyết trình về nguyên nhân, hệ lụy của tảo hôn. Qua đó, các em hiểu rõ tác hại của hủ tục và hình thành ý thức chủ động “nói không” ngay từ khi còn đi học.
Em La O Thị Bích Diệp (người Bana, lớp 9A1) chia sẻ: “Ở làng em từng có những trường hợp tảo hôn, có người còn rất nhỏ đã làm mẹ, cuộc sống vất vả, gia đình thêm gánh nặng. Tham gia sinh hoạt CLB, nghe thầy cô phân tích, em hiểu rõ tác hại nên tự nhắc mình phải cố gắng học tập và không để điều đó xảy ra với bản thân”.
Theo thầy Lương Văn Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS bán trú Canh Thuận, nhà trường xác định duy trì hiệu quả hoạt động của CLB là giải pháp gắn với giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh.
Cùng đó, trường còn phối hợp các hội, đoàn thể trong xã tổ chức truyền thông qua sinh hoạt dưới cờ, hội thi, sân khấu hóa; đồng thời phân công giáo viên phụ trách địa bàn, thường xuyên gặp gỡ phụ huynh để tuyên truyền về sức khỏe sinh sản vị thành niên, pháp luật hôn nhân và gia đình… Nhờ triển khai đồng bộ, nhiều năm liền, trường không có học sinh bỏ học để kết hôn sớm.
Thực hiện Đề án giảm thiểu tình trạng TH&HNCHT trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) giai đoạn 2015-2025, Hội LHPN xã Ia Hrung đã thành lập 6 CLB “Phụ nữ nói không với TH&HNCHT” tại Chi hội Phụ nữ các làng Nú, Tốt, Bồ, Út 1, Blo Dung, Blang 2 với 155 hội viên; đồng thời duy trì 2 CLB “Phụ nữ với pháp luật” tại Chi hội Phụ nữ làng Ó và thôn Thái Hà, thu hút 91 hội viên tham gia.
Qua sinh hoạt định kỳ, chị em đã được trang bị kiến thức về hệ lụy của tảo hôn, sức khỏe sinh sản và các quy định pháp luật; từ đó, các hội viên đã trở thành tuyên truyền viên ngay trong gia đình, kiên trì vận động người thân thay đổi nhận thức, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu.
Bà Bùi Thu Hằng - Chủ tịch Hội LHPN xã Ia Hrung cho biết, ngoài sinh hoạt CLB, Hội còn lập 41 nhóm Zalo ở các chi hội để chia sẻ thông tin pháp luật, câu chuyện gần gũi về phòng, chống TH&HNCHT, phù hợp với phụ nữ DTTS. Mặt khác, Hội cũng duy trì tổ chức các hoạt động truyền thông cộng đồng, phát tờ rơi, tổ chức nói chuyện chuyên đề… Nhờ đó, năm 2025, toàn xã ghi nhận 4 trường hợp tảo hôn, giảm một nửa so với năm 2024.
Tăng cường truyền thông trong cộng đồng
Tại xã An Vinh, ngoài lồng ghép tư vấn, nói chuyện chuyên đề về tảo hôn, cộng tác viên dân số còn kiên trì vận động theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”. Với các trường hợp nguy cơ cao, chính quyền chỉ đạo Ban quản lý các thôn phối hợp với hội, đoàn thể rà soát, giám sát và yêu cầu gia đình ký cam kết không để xảy ra tảo hôn.
Ông Nguyễn Minh Tòng - Phó Chủ tịch UBND xã An Vinh, cho hay: Qua công tác tuyên truyền, người dân dần nhận ra tảo hôn là một trong những nguyên nhân dẫn đến nghèo đói, ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai con em nên từng bước từ bỏ tập quán lạc hậu. Đồng thời, địa phương còn đưa tiêu chí “nói không với TH&HNCHT” vào hương ước, quy ước các thôn và gắn với bình xét gia đình văn hóa hằng năm. Nhờ sự đồng thuận và tự giác trong cộng đồng, nhiều năm liền, địa phương không để xảy ra tảo hôn.
Thực hiện Dự án 9 (Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025), các địa phương đã tổ chức 144 hội nghị tập huấn, cấp 49.909 tờ gấp, 22.439 cuốn sổ tay, lắp đặt 87 cụm pa nô, triển khai và duy trì 65 mô hình điểm, tổ chức chương trình sân khấu hóa tại 10 xã... góp phần giúp người dân hiểu rõ tác hại và tính vi phạm pháp luật của tảo hôn, tạo đồng thuận phòng ngừa, góp phần nâng cao chất lượng dân số vùng DTTS.
Tương tự, tại xã Vân Canh, trước đây từng là địa phương có tỷ lệ tảo hôn cao; song năm 2025 không ghi nhận trường hợp nào. Để đạt kết quả này, địa phương đã tăng cường phát huy vai trò bí thư chi bộ, cán bộ, đảng viên, ĐVTN và người có uy tín trong tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ tập tục lạc hậu. Đồng thời, xã đẩy mạnh phổ biến, giáo dục pháp luật về hôn nhân và gia đình trong đồng bào DTTS; tăng cường quản lý, kiểm tra, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các trường hợp vi phạm ngay từ cơ sở…
Ông Trần Văn Thanh - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo cho biết, thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục nhân rộng các mô hình hiệu quả, chú trọng xây dựng đội ngũ tuyên truyền viên nòng cốt là người địa phương; tăng cường lồng ghép nội dung phòng, chống tảo hôn với chương trình giảm nghèo, nâng cao dân trí, tạo sinh kế bền vững, hướng đến thay đổi nhận thức một cách bền lâu.
