Trong lúc võ sư, võ sinh khắp nơi hướng về cái nôi võ cổ truyền trong dịp Liên hoan quốc tế võ cổ truyền Việt Nam lần thứ IX - Gia Lai 2026, ông lặng lẽ “cưỡi hạc về trời”, để lại nhiều tiếc thương cho gia đình, các thế hệ học trò và những người mộ võ.
Gìn giữ một dòng võ
Trong “Tinh hoa võ học cổ truyền Việt Nam” (tập 1, NXB Lao động - Xã hội, xuất bản năm 2008), lịch sử võ đường Lý gia được ghi nhận bắt đầu từ giữa thế kỷ XVI. Khi đó, ông tổ Lý Hùng, quê tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc), rời quê hương đến vùng Tuy Phước (Bình Định) lập nghiệp.
Ban đầu, ông mưu sinh bằng nghề buôn bán tạp hóa, sau đó mở võ đường truyền dạy võ nghệ. Về sau, gia đình chuyển đến vùng Đập Đá (nay thuộc phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai).
Qua hàng trăm năm, những tinh hoa võ học từ quê hương Phúc Kiến được các thế hệ võ sư Lý gia tiếp thu, chắt lọc và hòa quyện cùng dòng chảy võ cổ truyền Bình Định, hình thành nên một hệ thống quyền pháp mang bản sắc riêng. Không chỉ gìn giữ kỹ pháp, dòng võ Lý gia còn đề cao võ đức, xem việc rèn luyện nhân cách là nền tảng của người học võ.
Sau khi ông tổ Lý Hùng qua đời, các thế hệ kế tục như Lý Xuân Mưu, Lý Xuân Hải tiếp tục duy trì võ đường, gìn giữ những bài quyền, bài roi và phương pháp huấn luyện của dòng họ. Các thế hệ sau có Lý Xuân Tạo, Lý Xuân Hỷ… trở thành những võ sư tiêu biểu, góp phần đưa danh tiếng võ đường Lý gia vượt ra khỏi phạm vi đất võ.
Đại võ sư Lý Xuân Hỷ (SN 1940) dành gần như cả cuộc đời để gìn giữ những tinh hoa của võ đường Lý gia. Đóng góp lớn của ông không chỉ nằm ở những chiến thắng trên võ đài, mà còn ở vai trò là một mắt xích quan trọng trong hành trình hơn 4 thế kỷ gìn giữ và phát triển dòng võ Lý gia, để những bài quyền, kỹ pháp và triết lý võ học tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ sau.
“Hùm xám Tây Nguyên” và người giữ tuyệt kỹ Miêu tẩy diện
Đại võ sư Lý Xuân Hỷ sớm theo cha học võ và bước lên võ đài từ khi còn rất trẻ. Với lối đánh nhanh, biến hóa, đặc biệt nổi bật ở kỹ thuật đòn chỏ, ông đã trải qua hàng trăm trận thượng đài.
Trong những năm 1960, ông liên tiếp thi đấu và giành chiến thắng trên các võ đài khu vực Tây Nguyên; từng vô địch giải võ cổ truyền các tỉnh Đắk Lắk, Kon Tum, Pleiku và Phú Bổn. Chính chuỗi thành tích ấy giúp ông được báo chí và giới võ thuật gọi bằng biệt danh “Hùm xám Tây Nguyên”.
Đặc biệt, tên tuổi của cố đại võ sư được nhắc đến nhiều hơn cả lại là vai trò của một người gìn giữ di sản võ học. Được biết, bài quyền Miêu tẩy diện do tổ sư Lý Thế sáng tạo sau quá trình quan sát sự nhanh nhẹn, mềm dẻo và khả năng phản công của loài mèo.
Bài quyền chỉ hơn 20 động tác nhưng đòi hỏi người luyện phải đạt đến sự hòa hợp giữa thân pháp, bộ pháp và cảm nhận không gian. Mỗi động tác đều ngắn gọn, kín đáo, lấy né tránh làm nền để phản đòn bất ngờ, nổi bật ở kỹ thuật đòn chỏ, thủ pháp và điểm huyệt.
Nức tiếng trong giới võ thuật là vậy, nhưng mãi đến năm 1990, Miêu tẩy diện của võ sư Lý Xuân Hỷ mới có dịp vượt ra khỏi biên giới Việt Nam. Năm ấy, ông theo đoàn võ thuật Việt Nam sang Nga thi đấu và có một màn thượng đài đến nay vẫn được nhắc lại như một giai thoại.
Theo lời kể, đối thủ là một võ sư người Ba Lan cao lớn, nặng hơn ông gần 10 kg. Trái với vẻ chuẩn bị đầy căng thẳng của đối phương, Lý Xuân Hỷ bước lên sàn với dáng vẻ thảnh thơi, gần như không thủ thế.
Ông chỉ đáp: “Võ thuật Việt Nam là vậy đấy, đứng chơi chơi vậy đã là thủ rồi.” Đối phương vừa dứt lời đã lập tức lao vào. Nhưng chỉ một tích tắc, Lý Xuân Hỷ nghiêng đầu, đưa “mặt mèo” sang một bên rồi đảo tay tung cú chỏ. Võ sư Ba Lan ngã xuống trong sự ngỡ ngàng của cả khán đài.
Điều thú vị là sau màn so tài ấy, người vừa bị hạ gục không những không phục mà còn nằng nặc xin Lý Xuân Hỷ chỉ cho bằng được “món võ” đặc biệt này. Từ một đòn thế mang đậm dấu ấn võ Việt, Miêu tẩy diện lần đầu xuất hiện trên đấu trường quốc tế theo cách đầy ấn tượng.
Đại võ sư Lý Xuân Hỷ từng lý giải rằng, người luyện Miêu tẩy diện không cần phô diễn sức mạnh. Điều quan trọng là “ra chiêu không nghe tiếng động, di chuyển không nghe gió, chỉ khi đối phương không còn đường chống đỡ thì đòn thế mới lộ ra”. Triết lý “lấy nhu thắng cương, lấy tĩnh chế động” ấy cũng trở thành tinh thần xuyên suốt của bài quyền.
Điều khiến giới võ thuật càng trân trọng ông là quyết định thay đổi quan niệm truyền nghề của dòng họ. Theo gia quy trước đây, những bài quyền bí truyền chỉ được truyền cho con cháu trong họ. Tuy nhiên, khi tuổi cao, nhận thấy nguy cơ thất truyền của Miêu tẩy diện, ông đã xin phép tổ tiên để truyền dạy bài quyền cho những người thực sự có năng khiếu và tâm huyết, thay vì chỉ khép kín trong gia tộc như nhiều thế hệ trước.
Có lẽ chính quyết định ấy là di sản lớn mà đại võ sư để lại. Ông không chỉ truyền dạy một bài quyền, mà còn trao lại cả một mạch nguồn văn hóa của võ cổ truyền Bình Định. Sau khi ông qua đời, Miêu tẩy diện vẫn tiếp tục được gìn giữ, được các thế hệ môn sinh kế tục và tiếp tục hiện diện trong những kỳ liên hoan, festival võ thuật trong nước và quốc tế.
Ông Bùi Trung Hiếu - Chủ tịch Liên đoàn Võ thuật cổ truyền tỉnh Gia Lai, nhìn nhận: “Võ đường Lý Xuân Hỷ là một trong những võ đường có bề dày truyền thống, vệ tinh võ cổ truyền quan trọng của tỉnh. Gắn bó trọn đời với nghiệp võ, Nghệ nhân Ưu tú Lý Xuân Hỷ đã dành nhiều tâm huyết để gìn giữ, trao truyền những giá trị võ học của cha ông, phát triển phong trào và đào tạo nhiều thế hệ võ sinh chất lượng, qua đó góp công lớn vào công tác bảo tồn, phát huy và lan tỏa tinh hoa võ cổ truyền Bình Định”.
***
Sự ra đi của Nghệ nhân Ưu tú Lý Xuân Hỷ để lại một khoảng trống đối với gia đình, học trò và những người gắn bó với võ cổ truyền. Nhưng những gì ông đã dành trọn tâm huyết để vun đắp sẽ tiếp tục được các thế hệ sau gìn giữ và phát huy.
