Tờ Politico dẫn thông tin từ các nguồn chính phủ và quốc phòng cho thấy, chỉ trong vòng hai tuần qua, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ và Ấn Độ đều có động thái cụ thể nhằm đáp trả chính sách thuế quan mới của Washington.
Tây Ban Nha chọn “người nhà” thay F-35
Bất đồng giữa Mỹ và Tây Ban Nha về mục tiêu chi tiêu quốc phòng trong khuôn khổ NATO đã khiến Madrid đưa ra quyết định mang tính biểu tượng, từ bỏ kế hoạch mua máy bay F-35 của Lockheed Martin.
Thay vào đó, chính phủ Thủ tướng Pedro Sánchez sẽ dồn ngân sách cho các chương trình chiến đấu cơ do châu Âu phát triển như Eurofighter Typhoon và dự án Hệ thống chiến đấu trên không tương lai (FCAS) do Pháp và Đức dẫn dắt.
Quyết định này không chỉ nhằm bảo đảm “tự chủ chiến lược” trong lĩnh vực quốc phòng, mà còn giúp củng cố chuỗi cung ứng và năng lực công nghiệp hàng không quân sự của châu Âu.
Giới phân tích nhận định, đây vừa là phản ứng chính trị đối với Washington, vừa là bước đi nội khối nhằm thắt chặt hợp tác quốc phòng châu Âu.
Thụy Sĩ chần chừ trước hợp đồng 9,1 tỉ USD
Với Thụy Sĩ, căng thẳng xuất phát từ thuế suất 39% mà Mỹ áp lên một số mặt hàng nhập khẩu từ quốc gia này. Các nghị sĩ nước này đã gây sức ép lên chính phủ, yêu cầu xem xét lại thương vụ mua 36 chiếc F-35 trị giá 9,1 tỉ USD.
Ngày 14-8, chính phủ Thụy Sĩ tái khẳng định ý định mua F-35, song đồng thời thừa nhận hợp đồng vẫn đang trong quá trình rà soát. Vấn đề nằm ở chỗ phía Mỹ chưa chốt mức giá cuối cùng, khiến Thụy Sĩ lo ngại chi phí sẽ đội thêm 1,6 tỉ USD do biến động lạm phát, giá nguyên liệu tăng và thuế hải quan. Quyết định cuối cùng về thương vụ sẽ được công bố vào tháng 11-9 tới.
Ấn Độ trì hoãn mua sắm vũ khí Mỹ
Không chỉ châu Âu, châu Á cũng chứng kiến những động thái phản ứng mạnh. Sau khi Mỹ tăng gấp đôi thuế quan lên hàng hóa Ấn Độ, New Delhi đã tạm hoãn các hợp đồng quốc phòng với Washington, bao gồm xe chiến đấu bộ binh Stryker và tên lửa chống tăng Javelin.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi thậm chí còn công khai nhắc lại “quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và ưu tiên” với Nga-động thái được xem là lời nhắc nhở Washington rằng New Delhi luôn có các lựa chọn thay thế.
Ngành quốc phòng Mỹ lo “mất cả chì lẫn chài”
Theo nhận định của Politico, các động thái trên tuy chưa dẫn đến việc hủy bỏ toàn bộ các hợp đồng quốc phòng lớn, nhưng là những tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy chính sách thương mại của ông Trump đang tạo ra rủi ro địa chính trị.
Giới lãnh đạo ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ lo ngại, việc để các đồng minh tìm kiếm nguồn cung vũ khí khác, đặc biệt từ châu Âu và Nga sẽ khiến Mỹ mất đi các hợp đồng trị giá hàng tỉ USD. Nghiêm trọng hơn, đây có thể là bước khởi đầu của một chuỗi hành động trả đũa lẫn nhau, làm suy giảm vị thế của Mỹ với tư cách là nhà xuất khẩu vũ khí hàng đầu thế giới.
Một quan chức cấp cao của Liên minh châu Âu nhận định, những quyết định như của Tây Ban Nha không chỉ phản ứng trước chính sách thuế quan, mà còn mang lại lợi ích chính trị trong nước. Việc ưu tiên sản phẩm quốc phòng “nội khối” giúp lãnh đạo các nước củng cố hình ảnh trước cử tri, đặc biệt trong bối cảnh áp lực kinh tế gia tăng.
Tác động dây chuyền khó lường
Các hợp đồng F-35 vốn không chỉ là thương vụ thương mại thuần túy, mà còn là biểu tượng hợp tác an ninh-quốc phòng giữa Mỹ và các đồng minh. Việc một số nước xem xét lại hoặc hoãn mua có thể kéo theo những hệ lụy sâu rộng hơn, giảm khả năng tương tác giữa lực lượng vũ trang các nước, phân tán chuỗi cung ứng và giảm ảnh hưởng chiến lược của Mỹ ở các khu vực trọng điểm.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nhất là khi Trung Quốc và Nga gia tăng sức ảnh hưởng, bất kỳ dấu hiệu rạn nứt nào trong mạng lưới đồng minh cũng sẽ làm Washington khó khăn hơn trong việc duy trì lợi thế quân sự.
Từ nay đến cuối năm, thị trường sẽ theo dõi sát quyết định của Thụy Sĩ, cũng như động thái tiếp theo của Ấn Độ và Tây Ban Nha. Những kết quả này sẽ là phép thử cho sức bền của chính sách “nước Mỹ trên hết” khi áp dụng vào lĩnh vực nhạy cảm như quốc phòng.
