Từ quốc lộ 19 rẽ vào đường Trường Sơn Đông khoảng 65 km, Sơn Lang hiện ra với những triền đồi nối tiếp nhau mang dấu ấn đặc thù của vùng đất nông nghiệp ven rừng già.
Đây cũng được xem là thủ phủ cam của phía Tây tỉnh Gia Lai với những gốc cam bám rễ sâu, cho những mùa bội thu suốt hàng chục năm qua. Mùa thu hoạch cam ở đây thường kéo dài từ tháng 10 dương lịch đến tháng 2 năm sau, rộn ràng nhất là vào dịp đầu năm, khi cả vùng như khoác lên sắc vàng rực của mùa cam chín rộ.
Hơn 40 năm gắn bó với nông nghiệp ở Sơn Lang, lão nông Lê Duy Học (thôn Thống Nhất) là một trong những hộ đầu tiên đưa các giống cam về trồng cách đây hơn 20 năm.
Cây cam được trồng vào giai đoạn 2001-2002, theo chủ trương chuyển đổi cây trồng của tỉnh. Những cây cam đầu tiên nhanh chóng bén đất Sơn Lang, nay đã lên “lão”, thân to lớn, vững chãi, cành nhánh vươn cao.
“Các giống cam, quýt rất hợp với khí hậu, thổ nhưỡng nơi đây, phát triển nhanh, sai quả, lại ít sâu bệnh. Người trồng chủ yếu bỏ công chăm sóc, hiếm khi phải dùng thuốc bảo vệ thực vật. Cam trồng sao thì hái bán vậy nên chất lượng được thương lái rất ưa chuộng” - ông Học chia sẻ.
Vài trăm cây cam đường canh, cam xoàn, cam sành, quýt hồng được trồng xen trong vườn cà phê, mắc ca đã mang về cho gia đình ông Học nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi vụ. Có năm được mùa, được giá, mỗi cây cam trồng lâu năm cho thu trên 1 tạ quả, tương đương 2,5–3 triệu đồng. Theo ông Học, cam trồng càng lâu năm thì hương vị càng đậm đà, được thị trường đánh giá cao.
Lão nông này cho biết thêm: Có thời kỳ, diện tích cam trên địa bàn xã phát triển nhanh. Càng về sau, thế hệ nông dân trẻ càng có tư duy mới mẻ khi trồng cam không chỉ đơn thuần sản xuất nông nghiệp mà kết hợp trải nghiệm du lịch. Nhờ đó, cam Sơn Lang được quảng bá rộng rãi, nhiều người biết đến hơn.
Có hơn 2 ha đất nông nghiệp trên đảo giữa lòng hồ thủy điện, anh Thiều Viết Bền (thôn Thống Nhất) dành hơn 1 ha trồng cam và quýt. Vườn cam nhìn thẳng ra mặt hồ mênh mang sóng nước, mùa quả chín vàng rực cả một dải đất tạo nên khung cảnh rất thơ mộng.
Anh Bền cho biết, vườn cam trên đảo được trồng khoảng 7 năm nay. Vừa kết thúc vụ thu các giống cam xoàn, cam Vinh, đường canh, từ nay đến Tết Nguyên đán là chính vụ cam sành và quýt hồng. Dù năm nay giá cam quýt thấp hơn mọi năm nhưng người trồng vẫn có thu nhập khá nhờ sản lượng ổn định.
Nhờ chất lượng đã được khẳng định, cam Sơn Lang hiện được thương lái vào tận vườn thu mua với giá 15.000-25.000 đồng/kg, tùy từng giống. Ngoài bán tại chỗ, nhiều hộ còn gửi cam đi các tỉnh, thành trong cả nước. “Bình quân mỗi cây cam có thể thu từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng; những cây lâu năm cho thu gấp đôi”, anh Bền nói.
Từ những vườn cam giữa đại ngàn Sơn Lang, trái ngọt bắt đầu hành trình theo chân thương lái về với phố thị. Là cửa hàng chuyên bán đặc sản địa phương và nông sản sạch theo mùa, chị Nguyễn Thị Ánh (đường Tăng Bạt Hổ, phường Diên Hồng) cho biết: Cam Sơn Lang luôn được khách hàng ưu ái. “Cam ngọt, mọng nước, màu sắc đẹp, lại có nguồn gốc rõ ràng nên rất dễ bán. Với nhiều người, cam Sơn Lang đã trở thành một bảo chứng về chất lượng, như một sản vật của núi rừng Trường Sơn Đông” - chị Ánh chia sẻ.
Ông Lê Quý Truyền - Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Lang - cho hay: Toàn xã có gần 60 ha cam, phần lớn diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP. Nhiều hộ trồng 5-6 ha. Riêng vụ thu hoạch này đã xuất ra thị trường hàng trăm tấn quả. Bên cạnh cây trồng chủ lực là cà phê và mắc ca, cây cam đang cho thấy hiệu quả kinh tế rõ nét, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế, mùa cam chín còn tạo nên một không gian nông nghiệp sinh động, mở ra cơ hội phát triển du lịch nông nghiệp cho địa phương. Sơn Lang nằm trong vùng đệm của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kon Hà Nừng, nơi còn lưu giữ nhiều nét đẹp thiên nhiên nguyên sơ và văn hóa bản địa đặc sắc.
“Từ lợi thế đó, cấp ủy, chính quyền địa phương đang khuyến khích người dân sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ, nâng cao chất lượng cây ăn quả, đồng thời kết hợp phát triển du lịch nông nghiệp, sinh thái và trải nghiệm văn hóa” - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết.
