Chuyện mạng, chuyện đời
Ngày 15-9, Công an xã Chư Sê phát hiện trên Facebook hình ảnh 2 cô gái điều khiển xe máy không đội mũ bảo hiểm, tự chụp ảnh và đăng lên mạng xã hội, kèm lời cho rằng hành động này là “ngầu”, đội mũ sẽ làm hỏng tóc. Lực lượng Công an nhanh chóng xác minh, làm rõ người đăng hình ảnh trên là N.T.T.K. (SN 2010, trú xã Chư Sê).
Qua kiểm tra, K. chưa đủ tuổi được cấp GPLX nhưng vẫn mượn xe của người khác để đi. Đội CSGT đường bộ số 1 (Phòng CSGT, Công an tỉnh) đã lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính đối với K. về hành vi không đội mũ bảo hiểm, điều khiển xe máy khi chưa đủ điều kiện và xử phạt chủ phương tiện về hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện, tổng mức phạt là 10 triệu đồng.
Cuối tháng 7-2026, trên Facebook xuất hiện các livestream, bài viết, bình luận đưa thông tin không đúng sự thật về hoạt động khai thác cát tại sông Kim Sơn, đoạn qua xã Ân Tường. Những nội dung này thu hút sự chú ý, khiến nhiều người tập trung đến khu vực khai thác, cản trở hoạt động của Công ty TNHH Đầu tư xây dựng tổng hợp Hoàng Phát.
Công ty được cấp có thẩm quyền cho phép khai thác cát làm vật liệu xây dựng thông thường tại sông Kim Sơn và đã thực hiện các thủ tục pháp lý theo quy định. Việc bị cản trở khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN bị gián đoạn, phát sinh thiệt hại về kinh tế.
“Việc sản xuất bị gián đoạn không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ khai thác mà còn kéo theo nhiều chi phí phát sinh, tác động trực tiếp đến kế hoạch kinh doanh của DN” - ông Trần Quốc Tấn -Giám đốc Công ty Hoàng Phát cho biết.
Vụ việc không chỉ gây thiệt hại cho DN mà còn ảnh hưởng đến ANTT, buộc lực lượng chức năng phải vào cuộc xử lý. Qua điều tra, Cơ quan CSĐT (Công an tỉnh) xác định Trần Nguyễn Như Phượng (SN 1970) và Phạm Thị Minh Thu (SN 1973, cùng trú thôn Ân Hữu, xã Ân Tường) có vai trò tích cực trong việc kích động, gây rối. Ngày 27-8, cả hai bị bắt tạm giam để điều tra về hành vi gây rối trật tự công cộng.
Trong khi đó, Nguyễn Thị Bích Phượng (SN 1987, trú phường Hội Phú) tạo lập, quản lý và sử dụng 5 tài khoản mạng xã hội TikTok và Facebook, đăng tải nhiều bài viết, video có nội dung được cơ quan điều tra xác định là sai sự thật, tiêu cực, công kích, quy chụp, kích động. Ngày 6-8, cơ quan chức năng đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và tạm giam Phượng để điều tra về tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Theo thượng tá Trần Ngọc Dũng - Phó Trưởng Phòng An ninh mạng (Công an tỉnh), điểm đáng lưu ý của hành vi trên không gian mạng là hậu quả không dừng ở nội dung được đăng tải. Việc một nội dung được lặp lại, phát tán trên nhiều tài khoản có thể làm thông tin tiếp tục xuất hiện trước nhiều nhóm người, từ đó tác động đến nhận thức, cảm xúc và cách ứng xử của người tiếp nhận.
“Đáng nói là hậu quả của một hành vi trên không gian mạng có thể vượt xa phạm vi của người thực hiện. Khi sự việc phát sinh hậu quả thực tế, các lực lượng chức năng phải vào cuộc xác minh, xử lý; người bị ảnh hưởng phải khắc phục thiệt hại, còn tổ chức, DN có thể chịu tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, khi đánh giá một hành vi trên mạng, không thể chỉ nhìn vào nội dung được đăng tải hay số người tương tác mà phải nhìn cả những tác động và hậu quả mà hành vi đó gây ra trong thực tế” - Thượng tá Trần Ngọc Dũng phân tích.
Mâu thuẫn trên mạng cũng có thể nhanh chóng chuyển thành xung đột ngoài đời, kéo theo những hậu quả nghiêm trọng. Tại xã Tây Sơn, từ những lời qua tiếng lại trên mạng xã hội, một nhóm thanh thiếu niên hẹn nhau giải quyết mâu thuẫn, chuẩn bị chai bia, dao, ná cao su và bom xăng để đối đầu. Trong quá trình di chuyển, một người điều khiển xe máy tốc độ cao, thiếu quan sát đã tự gây tai nạn và bị thương nặng. Ngày 29-6, Cơ quan CSĐT (Công an tỉnh) kết luận điều tra, đề nghị truy tố 6 người về tội gây rối trật tự công cộng.
Hệ lụy từ những hành vi vi phạm
Nếu chỉ nhìn mạng xã hội như nơi đăng tải, bình luận, chia sẻ thông tin thì khó thấy hết tác động của một hành vi vi phạm. Hệ quả có thể bắt đầu từ một cá nhân nhưng nhanh chóng lan sang nhiều người; từ một nội dung có thể dẫn đến tổn hại về danh dự, quyền lợi, hoạt động của tổ chức, DN, thậm chí ảnh hưởng đến ANTT. Vì vậy, không chỉ cần xem xét nội dung được đăng tải mà còn phải nhìn vào mức độ lan truyền, đối tượng bị ảnh hưởng và hậu quả thực tế mà hành vi đó gây ra.
Hậu quả của những hành vi này thường không kết thúc cùng thời điểm nội dung được đăng tải. Một thông tin sai có thể làm thay đổi cách nhìn của người tiếp nhận; một dữ liệu bị lộ có thể tiếp tục bị sử dụng; một lời công kích có thể làm tổn hại danh dự, uy tín của người khác. Khi hậu quả đã hình thành, việc xóa nội dung chỉ giải quyết phần thông tin trên màn hình, không đồng nghĩa những tác động đã gây ra cũng được xóa bỏ.
Với tổ chức, DN, hệ lụy còn có thể hiện hữu ở hoạt động sản xuất, kinh doanh, uy tín và quan hệ với khách hàng, đối tác. Với cơ quan chức năng, mỗi vụ việc phát sinh lại đòi hỏi xác minh, làm rõ, xử lý và ngăn chặn hậu quả tiếp diễn. Như vậy, một hành vi tưởng chỉ diễn ra trên tài khoản cá nhân có thể kéo theo nguồn lực của nhiều chủ thể cùng tham gia khắc phục.
Ông Lê Trung Hưng - Viện trưởng Viện KSND tỉnh - cho rằng: Khi xem xét một hành vi trên không gian mạng, cơ quan chức năng phải đánh giá đầy đủ nội dung, cách thức thực hiện, mức độ tác động và hậu quả thực tế để xác định tính chất, mức độ vi phạm. “Không phải mọi thông tin trái chiều đều là vi phạm pháp luật; trách nhiệm pháp lý chỉ được đặt ra khi hành vi có đủ dấu hiệu theo quy định. Vì vậy, việc đánh giá phải dựa trên chứng cứ và hậu quả cụ thể của từng vụ việc” - ông Hưng nói.
Từ đây, trách nhiệm trên không gian mạng cũng cần được nhìn đúng bản chất. Quyền bày tỏ ý kiến không đồng nghĩa với quyền nói hoặc chia sẻ bất cứ điều gì. Luật sư Nguyễn Văn Triết - Văn phòng luật sư Triết và cộng sự (Đoàn Luật sư tỉnh Gia Lai) cho rằng: “Tự do ngôn luận không phải là “quyền nói bất cứ điều gì”, mà là quyền được bày tỏ ý kiến trong khuôn khổ pháp luật. Nhận thức rõ giới hạn này là cách để mỗi người không vô tình tiếp tay cho thông tin sai sự thật hoặc hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác”.
Anh Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) - Chuyên gia an ninh mạng thuộc Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng Quốc gia - cho hay: Người dùng có quyền bày tỏ, bình luận, chia sẻ nhưng phải tôn trọng danh dự, nhân phẩm và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác; không thể lấy mạng xã hội làm nơi phát tán thông tin sai sự thật, kích động, lôi kéo hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa phản ánh, tranh luận chính đáng với hành vi cố ý xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Không gian mạng càng gắn chặt với đời sống, trách nhiệm của người sử dụng càng không thể tách khỏi mỗi hành động trên đó. Pháp luật xử lý khi vi phạm xảy ra, nhưng trước đó, sự tỉnh táo của mỗi người chính là điểm chặn đầu tiên để một thông tin sai, một hành động thiếu kiểm chứng không tiếp tục tạo ra những hệ lụy ngoài đời.
