Trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng hiện diện sâu rộng trong đời sống số của thế hệ trẻ, thể hiện qua các định dạng video sinh động cả về hình ảnh, âm thanh và nhân vật. Theo tuyên bố của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) công bố tháng 6-2026, phân tích dựa trên dữ liệu từ 10 quốc gia ước tính ít nhất 20 triệu trẻ em đã sử dụng AI.
Đáng chú ý, nhiều trẻ em đang tiếp cận công nghệ AI với tốc độ nhanh hơn 3 lần so với người lớn. Khi AI ngày càng được sử dụng để tạo ra những nội dung mới lạ, các video ngắn với hình ảnh bắt mắt, chuyển động nhanh dễ thu hút sự chú ý của trẻ, khiến các em muốn tiếp tục xem và chuyển từ nội dung này sang nội dung khác.
Em Lê Tùng Lâm (SN 2018, lớp 3, Trường Tiểu học Lê Quý Đôn, trú tại phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) cũng thường xem video ngắn để giải trí. Lâm chia sẻ: “Em hay xem cùng bạn những video về các nhân vật do AI tạo ra. Em thích vì nhìn vui và có nhiều chuyện lạ. Nhiều khi em chỉ định xem một chút thôi nhưng thấy hay nên lại muốn xem tiếp”.
Sức hút của video ngắn không chỉ đặt ra vấn đề về thời gian sử dụng mà còn là khả năng nhận diện, chọn lọc nội dung, nhất là khi AI ngày càng được ứng dụng để tạo ra những hình ảnh và tình huống giống thật. Vì vậy, sự hướng dẫn của gia đình có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp trẻ từng bước hình thành kỹ năng sử dụng môi trường số.
Em Vũ Phan Đăng Anh (SN 2017, lớp 4, Trường Tiểu học Hùng Vương, trú tại xã Chư Sê, tỉnh Gia Lai) chia sẻ, video ngắn cũng là một hình thức giải trí quen thuộc. Tuy nhiên, việc xem của em được đặt trong giới hạn và có sự hướng dẫn từ gia đình.
Em Đăng Anh bày tỏ: “Em thích xem video ngắn trên YouTube và TikTok, nhất là những video về con vật hoặc nhân vật do AI tạo ra. Nhưng mẹ nhắc em xem đúng giờ, không xem quá lâu. Khi không xem, em thường đọc sách điện tử, học tiếng Anh hoặc tìm những nội dung bổ ích”.
Là nhà sáng tạo nội dung video ngắn tại Gia Lai và là mẹ của Đăng Anh, chị Phan Thị Dung hiểu rõ sức hút của loại nội dung này. Với con trai, chị chủ động đồng hành để giúp em hình thành thói quen sử dụng video ngắn phù hợp.
Chị Dung nói: “Tôi cho con xem khoảng 30 phút đến 1 giờ mỗi ngày và thường ở bên cạnh để biết con đang xem gì. Tôi hướng dẫn con chọn những nội dung phù hợp, đồng thời cho con xem một số video AI để so sánh với nội dung chính thống, qua đó tập nhận biết đâu là thông tin đáng tin cậy. Theo tôi, phụ huynh nên quy định thời gian, kiểm tra nội dung và thường xuyên trò chuyện với con về những gì trẻ xem. Quan trọng hơn, cha mẹ cần dành thời gian đồng hành để giúp con hình thành thói quen xem có chọn lọc”.
Sự phát triển của AI không chỉ làm thay đổi cách tạo video mà còn khiến nội dung trên mạng xã hội ngày càng phong phú. Ông Nguyễn Thanh Phụng - giáo viên Tin học, Trường Quốc tế Châu Á Thái Bình Dương Gia Lai, chia sẻ: “Hiện nay, AI giúp việc tạo video ngắn trở nên đơn giản và nhanh hơn rất nhiều, khiến ngày càng nhiều nội dung với hình ảnh, âm thanh và nhân vật bắt mắt xuất hiện trên mạng xã hội. Với trẻ em, khi hình ảnh do AI tạo ra ngày càng chân thực, các em có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết đâu là nội dung mô phỏng, đâu là sự việc có thật. Vì vậy, trẻ cần được hướng dẫn cách nhận biết, kiểm chứng thông tin và không vội tin vào những gì mình xem trên mạng”.
Bà Phạm Quỳnh Lam-Thạc sĩ giáo dục, chuyên gia tâm lý tại Trung tâm Phát triển kỹ năng Awake Gia Lai, cho biết: “Ở trẻ nhỏ, khả năng chú ý và kiểm soát hành vi vẫn đang trong quá trình hình thành. Những video ngắn với hình ảnh bắt mắt, âm thanh sinh động, chuyển động nhanh, đặc biệt là các nội dung được AI tạo ra với nhiều tình huống mới lạ, dễ khơi gợi sự tò mò và khiến trẻ muốn xem tiếp.
Khi thường xuyên tiếp nhận thông tin nhanh và liên tục, trẻ có thể hình thành thói quen chú ý trong thời gian ngắn, từ đó khó kiên nhẫn với những hoạt động cần tập trung lâu. Vì vậy, bên cạnh việc hướng dẫn trẻ sử dụng thiết bị và chọn lọc nội dung phù hợp, cha mẹ cũng cần tạo điều kiện để các em duy trì sự cân bằng với những hoạt động khác như đọc sách, chơi thể thao và giao tiếp trực tiếp”.
