Qua hội nghị, trách nhiệm của những nghệ sĩ, người nổi tiếng, người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội... (tạm gọi chung là KOL) đã được nhấn mạnh, đặc biệt là đối với các vấn đề tin giả, lừa đảo, các xu hướng văn hóa độc hại… Đây rõ ràng là những trách nhiệm quan trọng - nói đúng hơn còn là tuân thủ luật pháp - đòi hỏi các KOL phải đảm bảo, nhưng không chỉ có vậy.
Song hành sự bùng nổ của mạng xã hội, KOL không còn là những hiện tượng mạng đơn thuần, mà ngày càng có sức lan tỏa sâu rộng. Thẳng thắn mà nói, chính sự lan tỏa đã tạo dựng nên thương hiệu cá nhân cho hàng ngàn KOL. Nhờ đó, các KOL có được những nguồn lợi không nhỏ thông qua việc quảng cáo, làm truyền thông cho các sản phẩm dịch vụ, rồi tiếp thị liên kết (affiliate marketing) để nhận hoa hồng từ thương mại điện tử.
Việc kiếm tiền từ những hoạt động vừa nêu là không sai (tất nhiên phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ liên quan với Nhà nước), nhưng thực tế vẫn còn không ít vấn đề cần có sự nâng cao ý thức trách nhiệm của các KOL. Trong đó, nhiều KOL đang lập lờ giữa việc chia sẻ trải nghiệm bản thân với hoạt động quảng cáo, truyền thông cho sản phẩm.
Điển hình, theo luật Quảng cáo hiện hành, KOL khi chuyển tải sản phẩm quảng cáo trên mạng xã hội hoặc nền tảng số phải thông báo rõ cho người theo dõi rằng nội dung đang là quảng cáo hoặc có tài trợ. Thế nhưng, không ít KOL đang thiếu sự tuân thủ đầy đủ quy định này, hoặc đối phó cho có như hiện dòng chữ rất nhỏ chạy thoáng qua trong các clip quảng cáo cho sản phẩm.
Hay không ít KOL chỉ có kinh nghiệm, kiến thức với một số lĩnh vực nhất định, nhưng lại đưa ra nhiều nhận xét không liên quan chuyên môn chỉ để quảng bá sản phẩm. Ví dụ, khi một dòng máy tính xách tay của hãng A. được giới thiệu, người viết đã chỉ ra nhiều KOL quảng cáo sản phẩm đã sai sót khi giới thiệu chiếc máy "đạt chuẩn độ bền quân đội Mỹ MIL-STD-810H". Thực tế, quân đội Mỹ từ lâu gần như không còn chứng nhận tiêu chuẩn độ bền MIL-STD các loại cho sản phẩm thương mại dành cho dân sự. Các hãng công nghệ chỉ là tự thử nghiệm nghiệm sản phẩm theo cách mà quân đội Mỹ kiểm tra, nhưng lập lờ được công nhận chuẩn trên.
Khi bị chỉ ra sai sót, nhiều KOL đã ngụy biện rằng do thông tin từ nhãn hàng, doanh nghiệp cung cấp. Điều này đồng nghĩa với việc các KOL đã thiếu sự kiểm tra, xác minh thông tin mà bản thân truyền đi (cũng có thể do năng lực hạn chế nên không thể đánh giá thông tin), thể hiện sự thiếu trách nhiệm. Trong trường hợp "chuẩn độ bền quân sự" trên, nhiều KOL rõ ràng không hề kiểm tra xem hãng A. có chứng nhận đạt chuẩn hay không.
Tương tự, một số KOL khi làm tiếp thị liên kết có dấu hiệu thiếu kiểm tra sản phẩm có đảm bảo chất lượng và đáp ứng các quy định hay không. Tình trạng này càng trở nên nguy hiểm khi thực tế hàng hóa trên các sàn giao dịch điện tử hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề đáng lo ngại về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ. Vì thế, nếu thực hiện tiếp thị liên kết thiếu kiểm soát thì càng khó kiểm soát hàng hóa kém chất lượng, không minh bạch.
Từ những thực tế trên, các KOL cần nhận thức rõ trách nhiệm trong công việc, đừng chỉ biết kiếm lợi bằng cách khai thác ảnh hưởng. Mặt khác, cơ quan chức năng cũng cần tăng cường những biện pháp kiểm soát để đảm bảo sự tuân thủ của các KOL, đồng thời xử lý nghiêm các sai phạm.
Theo Ngô Minh Trí (TNO)
