Kết quả rà soát cho thấy, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về cơ bản phù hợp với đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp.
Tuy nhiên, nhiều nhóm quy định vẫn chồng chéo, mâu thuẫn, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn và tiến trình đổi mới. Có 44 văn bản chứa những quy định chưa rõ ràng, có thể được hiểu theo nhiều cách, thiếu hợp lý hoặc khó thực hiện, trở thành những “điểm nghẽn” cản trở phát triển.
Quá trình rà soát cũng phát hiện 5 nội dung, lĩnh vực, vấn đề chưa có quy định pháp luật điều chỉnh, tập trung ở bảo tồn và đa dạng sinh học, thủy sản và kiểm ngư, biển đảo, viễn thám và giảm nghèo. Đáng lưu ý, dù đất đai không phải lĩnh vực có nhiều văn bản cần sửa đổi, bãi bỏ hoặc thay thế nhất, đây lại là lĩnh vực có đạo luật quan trọng nhất cần được thay thế toàn diện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn: Luật Đất đai.
Thực tế, rà soát văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực NN-MT là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn do khối lượng văn bản rất lớn, được ban hành qua nhiều thời kỳ. Các lĩnh vực hiện do Bộ NN-MT phụ trách trước đây từng thuộc phạm vi quản lý của 8 bộ, cơ quan ngang bộ. Chỉ trong kỳ rà soát này, có tới 17 luật cùng chịu tác động của nhiều luật sửa đổi khác nhau.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất có lẽ chưa nằm ở việc sửa đổi, bổ sung hay bãi bỏ từng văn bản cụ thể, mà là đánh giá đúng cấu trúc của toàn bộ hệ thống pháp luật điều chỉnh lĩnh vực NN-MT, trên tinh thần Kết luận số 09-KL/TW ngày 10-3-2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Muốn làm được điều đó, cần có hướng dẫn cụ thể về cách phân định giữa “luật chung - luật chuyên ngành”; hoàn thiện cơ chế xử lý những trường hợp nhiều luật cùng điều chỉnh một quan hệ xã hội. Nếu không giải quyết được vấn đề cấu trúc, việc sửa từng điều khoản riêng lẻ rất dễ tiếp tục tạo ra những lớp chồng chéo mới.
Trên cơ sở rà soát, Bộ NN-MT đề xuất Quốc hội ưu tiên sửa đổi các luật có quy định mâu thuẫn, chồng chéo hoặc giao thoa về phạm vi điều chỉnh, đang gây khó khăn cho quản lý nhà nước và hoạt động phát triển kinh tế; tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng về quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả đất đai...
Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ cũng được đề nghị chỉ đạo các bộ, ngành tăng cường phối hợp rà soát những quy định liên ngành, như sử dụng nước trong công nghiệp, điện lực, giao thông; đẩy nhanh ban hành văn bản quy định chi tiết các luật mới để tránh khoảng trống pháp lý; xây dựng cơ chế chia sẻ, liên thông dữ liệu pháp luật giữa các cơ quan.
Định hướng sửa đổi, bổ sung được đặt ra cũng phù hợp với yêu cầu cải cách chung: cắt giảm triệt để các thủ tục không cần thiết, như cấp lại giấy phép trong lĩnh vực thủy lợi, thuốc bảo vệ thực vật, nhằm giảm chi phí tuân thủ; tích hợp các thông tư có nội dung gần nhau hoặc liên quan chặt chẽ theo chuỗi quản lý, như chăn nuôi, thú y, bảo tồn đa dạng sinh học.
UBND cấp tỉnh cũng được đề xuất trao thêm thẩm quyền thực hiện nhiều thủ tục trước đây thuộc bộ, như kiểm tra chất lượng thuốc bảo vệ thực vật, chứng nhận gạo thơm xuất khẩu, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Tuy nhiên, phân quyền chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng nguồn lực, dữ liệu, tiêu chuẩn chuyên môn và cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng. Nếu chỉ chuyển thủ tục từ Trung ương về địa phương mà không chuyển đủ điều kiện thực hiện, điểm nghẽn có thể chỉ dịch chuyển từ cấp này sang cấp khác.
Cuộc tổng rà soát gần 1.000 văn bản đã là một khối lượng công việc rất lớn. Nhưng đó mới chỉ là bước nhận diện vấn đề. Chặng đường khó khăn hơn nằm ở phía trước: xử lý dứt điểm những mâu thuẫn, lấp đầy khoảng trống pháp lý, sắp xếp lại cấu trúc hệ thống và bảo đảm các quy định sau sửa đổi thực sự đi vào cuộc sống.
Gian nan là điều khó tránh, nhưng không thể vì khó mà chậm trễ. Bởi mỗi quy định thiếu rõ ràng, mỗi thủ tục không cần thiết hay mỗi khoảng trống pháp lý kéo dài đều làm tăng chi phí xã hội, kìm hãm nguồn lực phát triển. Tổng rà soát đã vất vả, song chặng đường tiếp theo còn khó hơn nhiều và nhất định phải đi đến đích.
Theo ANH THƯ (SGGPO)
