Mục tiêu không chỉ tinh gọn đầu mối mà còn tái cấu trúc hệ thống nhằm nâng cao chất lượng quản trị, sử dụng hiệu quả nguồn lực và bảo đảm quyền học tập của người dân.
Cuộc sắp xếp lần này không bắt đầu từ riêng ngành giáo dục mà là một bộ phận của quá trình đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước sau khi cả nước thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khi không gian hành chính thay đổi, mạng lưới trường học - vốn được hình thành theo địa giới cũ - cũng cần được tổ chức lại để phù hợp với quy mô dân số, điều kiện giao thông và yêu cầu quản trị hiện đại.
Nếu các đợt sắp xếp trước chủ yếu giải quyết tình trạng trường quy mô nhỏ hoặc chồng chéo trong quản lý thì lần này mục tiêu đã thay đổi căn bản. Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục". Điều đó phản ánh sự chuyển dịch từ quản lý theo đầu mối hành chính sang quản trị dựa trên hiệu quả hoạt động, dữ liệu và chất lượng phục vụ người học. Đây chính là điểm cốt lõi của cuộc sắp xếp mạng lưới trường học lần này.
Sắp xếp trường học không lấy giảm đầu mối 30 - 50% làm mục tiêu cuối cùng mà là giải pháp để tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng giáo dục. Đây không phải là sự sáp nhập cơ học mà là tái cấu trúc hệ thống. Do đó, Bộ GD-ĐT không áp dụng mô hình duy nhất mà cho phép địa phương lựa chọn nhiều phương án căn cứ vào quy mô dân số, địa hình, khoảng cách đi lại và điều kiện phát triển.
Đây cũng là lần đầu tiên, việc tổ chức lại trường học được đặt trong tổng thể xây dựng cơ sở dữ liệu giáo dục thống nhất, số hóa hồ sơ quản lý, tăng quyền tự chủ cho hiệu trưởng, giảm thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ trong điều hành.
Theo nhiều hiệu trưởng, việc hợp nhất các trường chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, bố trí đội ngũ hợp lý và bảo đảm điều kiện học tập của học sinh, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Giáo viên thì mong muốn quyền lợi nghề nghiệp được bảo đảm, việc điều động minh bạch, đồng thời giảm áp lực hành chính để có thêm thời gian cho chuyên môn.
Để việc sắp xếp mạng lưới trường học thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng giáo dục, Bộ GD-ĐT cần có bộ tiêu chí quốc gia về sắp xếp mạng lưới trường học, trong đó lấy quyền tiếp cận giáo dục, chất lượng học tập của HS và hiệu quả sử dụng nguồn lực làm tiêu chí cốt lõi, thay vì chỉ chú trọng giảm số lượng đầu mối.
Đối với đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên, cần có chính sách bố trí, đào tạo lại và sử dụng hợp lý, coi đây là cơ hội cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đồng thời, các trường cần đổi mới quản trị chuyên môn theo hướng phân quyền, phát huy vai trò của tổ chuyên môn, tăng cường ứng dụng công nghệ số và xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các phân hiệu.
Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế đánh giá độc lập hằng năm dựa trên các chỉ số như chất lượng học tập, tỷ lệ huy động học sinh đến trường, mức độ hài lòng của phụ huynh, hiệu quả sử dụng ngân sách và năng lực quản trị nhà trường.
Sắp xếp mạng lưới trường học không chỉ là hợp nhất các cơ sở giáo dục mà là chuyển sang mô hình quản trị hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn. Thành công của cuộc cải cách không được đo bằng số trường giảm đi, mà bằng việc học sinh được học tốt hơn, giáo viên có điều kiện làm việc thuận lợi hơn và nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn.
Theo Hồ Sỹ Anh (TNO)
