Đó là điều mà Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đã chỉ ra tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 vừa qua.
Nếu nhìn vào nhóm tỉnh thành có kinh tế phát triển dẫn đầu cả nước sẽ thấy rõ thực tiễn vừa nêu. Tuy nhiên, có một thực tế phải thừa nhận là không nhiều địa phương có hoạt động đối ngoại hiệu quả. Ngược lại, công tác đối ngoại, ngoại vụ ở nhiều địa phương lại tập trung giải quyết sự vụ phát sinh có yếu tố nước ngoài, chứ không phải chiến lược đối ngoại cho địa phương. Hầu hết các địa phương hằng năm cũng tổ chức các đoàn làm việc nước ngoài nhưng dường như nặng tính "tham quan", "học hỏi" hơn là kết nối tạo ra những kết quả cụ thể.
Trong khi đó, giữa xu thế hội nhập hiện nay, để kinh tế phát triển đòi hỏi phải có những chiến lược giao thương quốc tế. Nhưng khi công tác ngoại vụ ở các địa phương chỉ tập trung giải quyết sự vụ phát sinh thì vô hình trung dẫn đến phần lớn "gánh nặng" sẽ dồn vào trung ương. Tuy nhiên, Đại hội XIV của Đảng lần đầu tiên khẳng định đối ngoại là "nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên", trở thành nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị chứ không chỉ riêng ngành ngoại giao hay Bộ Ngoại giao.
Vì thế, từng địa phương giờ đây cần có chiến lược đối ngoại gắn liền với chiến lược phát triển. Chiến lược đi kèm kế hoạch hành động phân rõ điểm mạnh, điểm yếu và đâu là định hướng cần tập trung, tránh tình trạng làm theo phong trào, địa phương nào cũng định hướng giống nhau.
Điển hình, VN đang đẩy mạnh kinh tế số, kinh tế xanh, nhưng định hướng phát triển của từng địa phương cần phù hợp thực tế, tránh tình trạng "đao to búa lớn" nhưng kết quả thì hạn chế. Chúng ta phải nhìn nhận thực tế rằng không thể một tỉnh có nền kinh tế nhỏ lại áp dụng các định hướng phát triển công nghệ như TP.HCM; hay cũng một tỉnh miền núi còn nhiều hạn chế về hạ tầng lẫn giao thông, nguồn nhân lực thì không thể tìm cách kêu gọi đầu tư các dự án quy mô của ngành bán dẫn từ nước ngoài.
Chiến lược cần phù hợp thực tế, dựa trên những lợi thế sẵn có. Ví dụ, các tỉnh ở khu vực ĐBSCL có thể thông qua việc xuất khẩu nông sản như lúa gạo để kết nối với các đối tác quốc tế. Qua đó, công tác ngoại vụ tập trung vào việc hợp tác với những đối tác quốc tế về áp dụng khoa học, công nghệ vào nông nghiệp, trong đó tận dụng từ các doanh nghiệp đến các trường đại học, cơ sở nghiên cứu trên địa bàn.
Hay UBND tỉnh Điện Biên vừa qua ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND về việc cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV/drone) trên địa bàn tỉnh. Qua đó, kế hoạch đối ngoại có thể hướng đến việc kết nối với các cơ sở nghiên cứu, nhà cung cấp UAV/drone quốc tế để hợp tác thử nghiệm nhằm tối ưu hóa mô hình sandbox trên.
Nếu như chiến lược đối ngoại của T.Ư là bám sát định hướng phát triển quốc gia, thì các tỉnh thành phải bám sát định hướng phát triển của địa phương. Trong đó, ngành ngoại giao ở T.Ư, cụ thể là Bộ Ngoại giao, có thể hỗ trợ quá trình thực hiện. Các cơ quan ngoại vụ ở địa phương cũng cần nâng tầm nhân lực đáp ứng khả năng hội nhập, đồng thời tăng tính chủ động kết nối với các cơ quan đại diện ngoại giao của VN ở nước ngoài.
Theo Ngô Minh Trí (TNO)
