Năm học mới đến gần nhưng phụ huynh đang phải vất vả để tìm mua sách giáo khoa (SGK) cho con, trong khi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết đã cung ứng hơn 220 triệu bản SGK, vượt nhu cầu đăng ký ban đầu. Sự khan hiếm này trước hết là do một số đầu sách còn phải chỉnh sửa; chu kỳ đấu thầu, in và hoàn thiện SGK kéo dài nhiều tháng.
Nhiều gia đình mang tâm lý chờ đợi thông báo từ trường, đến sát ngày khai giảng mới sốt ruột tìm mua. Lại có những phụ huynh dù đã mượn được sách vẫn muốn mua thêm để con tự học ở nhà. Hệ quả là Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phải in bổ sung khoảng 11,4 triệu bản (9 triệu bản phát sinh và 2,4 triệu bản theo đơn đặt mới); một phần trong số này dự kiến sẽ được cung ứng từ 5-9 đến hết tháng 9.
Nhưng ở góc độ quản lý, việc dự báo và điều phối khi chỉ còn một bộ sách duy nhất lẽ ra phải chuẩn xác hơn. Dữ liệu về số lượng học sinh từng khối, từng trường hoàn toàn có thể lượng giá được. Nếu kết hợp tốt với lượng sách thư viện hiện có, tỷ lệ đăng ký mượn/mua và một tỷ lệ dự phòng rủi ro, nhu cầu thực tế đã có thể được ước lượng từ sớm. Điểm cốt lõi nằm ở chỗ, 220 triệu bản chỉ là tổng số lượng sách, không đồng nghĩa với số bộ sách hoàn chỉnh. Sự dư thừa hàng trăm ngàn đầu sách ở môn học này hoàn toàn không thể bù đắp cho sự thiếu hụt vài chục ngàn cuốn ở môn học khác.
Sự khan hiếm cục bộ đã làm méo mó thị trường. Tâm lý hoang mang khiến phụ huynh càng nghe tin thiếu sách càng sốt ruột tìm mua khiến nhu cầu tăng nhanh, dồn vào cùng một thời điểm. Trên mạng xã hội đã bắt đầu xuất hiện những lời rao bán SGK "giá tốt", tách lẻ từng cuốn, thậm chí bán với nửa giá niêm yết. Dù chưa có căn cứ để kết luận hiện nay có tình trạng "đầu nậu" găm hàng, tạo khan hiếm giả sau đó đẩy giá để trục lợi nhưng thực tế những đợt thiếu SGK trước đây từng xuất hiện “cò sách” vẫn còn đó. Vì vậy, cần kiểm tra các điểm bán nhỏ, trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để ngăn chặn đầu cơ và chống sách giả là cần thiết.
Phụ huynh cần biết cuốn sách mình cần đang ở đâu hoặc khi nào có trên kệ. Nhà xuất bản cùng các hệ thống phát hành nên công khai lượng tồn kho từng đầu sách theo khu vực, cập nhật điểm bán còn sách và điều chuyển từ nơi nhu cầu thấp sang nơi đang thiếu. Các trường cũng cần thông báo sớm việc học sinh được mượn những cuốn nào, nhận ngày nào, cuốn nào gia đình phải tự mua. Những sách năm trước còn phù hợp nên được tái sử dụng; nội dung điều chỉnh cần được cung cấp rõ cùng bản điện tử để hỗ trợ khi sách giấy chưa đến tay học sinh.
Sau mùa khai giảng này cần xem lại cách dự báo và phân phối SGK. Nên có dữ liệu kết nối từ số học sinh, sách có thể tái sử dụng, nhu cầu mượn, nhu cầu mua đến đơn đặt hàng, tồn kho từng đầu sách và lượng bán theo địa bàn. Khi một cuốn sách bắt đầu thiếu ở một khu vực, hệ thống phải nhận ra sớm để điều chuyển hoặc in bổ sung thay vì chờ phụ huynh xếp hàng rồi mới biết cầu vượt dự kiến.
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh (SGGPO)
