Việc khai thác hiệu quả lợi thế này vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân, vừa góp phần bảo vệ rừng và giữ gìn cảnh quan nơi biên giới.
“Tài sản xanh” giữa vùng biên
Nằm ở khu vực biên giới phía Tây, xã Ia Dom không chỉ giữ vị trí quan trọng về quốc phòng - an ninh mà còn sở hữu những lợi thế tự nhiên còn khá nguyên sơ.
Địa hình đồi núi xen kẽ rừng trồng, rừng tự nhiên và các dòng suối đầu nguồn tạo nên vùng sinh thái đặc trưng. Trong đó, cánh rừng gỗ tếch và suối Đôi tại làng Bi (thuộc tiểu khu 688, lâm phần của Ban Quản lý rừng phòng hộ Đức Cơ) được xem là những điểm nhấn tiêu biểu để địa phương định hướng phát triển du lịch sinh thái.
Cánh rừng gỗ tếch tại xã Ia Dom được trồng từ năm 1997, với diện tích khoảng 32 ha. Trải qua gần 3 thập niên dưới bàn tay chăm sóc của con người, cánh rừng gỗ tếch đã hình thành với những hàng cây tương đối đồng đều, thân thẳng, tán lá giao nhau tạo bóng mát.
Dưới tán rừng, thảm thực vật phát triển hài hòa, không khí mát mẻ, yên tĩnh, rất phù hợp cho các hoạt động đi bộ sinh thái, dã ngoại.
Trong khu rừng, cá biệt có những cây tếch phát triển vượt trội, thân lớn đến mức một người ôm không xuể, nổi bật giữa rừng trồng và trở thành điểm nhấn tự nhiên, phản ánh quá trình sinh trưởng lâu dài cũng như điều kiện sinh thái thuận lợi của khu vực.
Theo ông Trần Ngọc Phận - Bí thư Đảng ủy xã Ia Dom, cánh rừng gỗ tếch được địa phương xác định là “tài sản xanh” cần được bảo tồn. “Quan điểm xuyên suốt của xã là giữ nguyên hiện trạng rừng, bảo vệ tán rừng và cảnh quan sinh thái. Nếu phát triển du lịch thì chỉ khai thác giá trị cảnh quan, trải nghiệm và giáo dục môi trường, tuyệt đối không tác động đến rừng” - ông Phận khẳng định.
Cách khu rừng gỗ tếch khoảng 5 km là suối Đôi - dòng suối tự nhiên quanh năm nước chảy, uốn lượn giữa núi rừng biên giới. Suối có nhiều đoạn bờ thoải, nước trong, dễ tiếp cận.
Vào mùa khô, khi nhiều khu vực khác thiếu nước, suối Đôi vẫn duy trì dòng chảy ổn định, góp phần điều hòa sinh thái và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động du lịch trải nghiệm gắn với thiên nhiên.
Ông Đặng Việt Dũng - Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Đức Cơ -thông tin: Đơn vị hiện quản lý gần 15.000 ha rừng. Trong đó, khu vực rừng và suối ở làng Bi có vai trò quan trọng trong bảo vệ nguồn nước và cân bằng sinh thái.
“Chúng tôi thống nhất quan điểm với địa phương bảo vệ rừng là ưu tiên hàng đầu. Du lịch sinh thái nếu được tổ chức bài bản, đúng quy mô sẽ trở thành công cụ hỗ trợ tích cực cho công tác quản lý, bảo vệ rừng” - ông Dũng nói.
Tuyến du lịch khép kín và vai trò cộng đồng
Theo định hướng phát triển của địa phương, trong thời gian tới, xã Ia Dom sẽ từng bước nghiên cứu hình thành tuyến du lịch khép kín, kết nối các điểm đến tiêu biểu trên địa bàn.
Hành trình có thể bắt đầu từ Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh - điểm giao thoa giữa thương mại, văn hóa và du lịch vùng biên; sau đó di chuyển về tham quan rừng gỗ tếch, tiếp tục đến suối Đôi và kết thúc bằng trải nghiệm sinh hoạt cộng đồng tại làng Bi.
Lợi thế của xã Ia Dom là các điểm đến nằm trong bán kính không quá xa, thuận tiện cho việc tổ chức tour trong ngày hoặc kết hợp lưu trú cộng đồng. Theo ông Trần Ngọc Phận, việc phát triển du lịch sẽ được triển khai theo lộ trình.
“Chúng tôi xác định làm du lịch theo hướng nhỏ gọn, không đại trà, phù hợp với điều kiện của xã và khả năng chịu tải của môi trường. Người dân tham gia làm du lịch nhưng rừng và suối phải được giữ nguyên” - ông Phận cho biết.
Không chỉ dựa vào cảnh quan, du lịch Ia Dom được định hướng phát triển gắn với văn hóa truyền thống của đồng bào Jrai. Du khách đến đây có thể thưởng thức cơm lam, gà nướng, cá suối, rượu cần; tham gia sinh hoạt cộng đồng, tìm hiểu phong tục, tập quán và đời sống thường ngày của người dân vùng biên.
Già làng Rơ Mah Biên (làng Bi) chia sẻ: “Người Jrai sống với rừng từ lâu. Rừng còn thì làng còn. Nếu làm du lịch mà vẫn giữ được rừng, giữ được phong tục, bà con rất ủng hộ”.
Người dân địa phương cũng kỳ vọng du lịch sinh thái sẽ mở ra sinh kế mới. Ông Bùi Văn Lục (làng Bi) cho biết: “Nếu có khách, bà con có thể bán cơm lam, gà nướng, làm hướng dẫn viên tại chỗ. Có thêm thu nhập thì mọi người sẽ càng có ý thức giữ rừng, giữ suối”.
Theo Ban Quản lý rừng phòng hộ Đức Cơ, khi cộng đồng được tham gia trực tiếp và hưởng lợi từ du lịch sinh thái, mỗi người dân sẽ trở thành một người giữ rừng. Đây cũng là nền tảng để xã Ia Dom phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn tài nguyên và bản sắc văn hóa theo hướng bền vững.
