Tơ Tung là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, gắn liền với tên tuổi Anh hùng Núp - người con ưu tú, cánh chim đầu đàn của các dân tộc Tây Nguyên trong 2 cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.
Những năm 80 của thế kỷ trước, nhiều dân tộc phía Bắc như Tày, Nùng, Mường, Thái… di cư vào Tơ Tung lập nghiệp, sinh sống, mang theo những giá trị văn hóa đặc sắc.
Cuộc gặp gỡ của bản sắc
Từ sáng sớm, hàng nghìn người dân xã Tơ Tung và các xã lân cận đã đổ về tham dự, trải nghiệm các hoạt động trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Tơ Tung lần thứ I, do UBND xã tổ chức tại Nhà lưu niệm Anh hùng Núp.
Nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian… diễn ra với sự hưởng ứng sôi nổi của khách du xuân. Sôi nổi nhất là khu vực tổ chức ném còn - một trò chơi dân gian độc đáo của các dân tộc Tày, Nùng mỗi dịp xuân về. Cây cột cao đến 15 m được dựng lên, thách thức những quả còn có gắn tua rua đủ màu ném trúng hồng tâm bằng giấy bồi.
Trong hàng trăm quả còn được vút lên trời xanh, quả còn của anh Nông Minh Quang (26 tuổi, dân tộc Tày, trú tại làng Trường Sơn) đã chiến thắng ngoạn mục.
Anh Quang (quê gốc Lạng Sơn) chia sẻ rằng: Mặc dù sinh ra và lớn lên tại Tơ Tung, nhưng dường như mạch ngầm văn hóa truyền thống đã thấm sâu vào huyết quản, giúp anh may mắn chinh phục hồng tâm.
Dịp này, Ban tổ chức còn bố trí trên 20 gian hàng bày bán các sản phẩm OCOP, sản vật địa phương, các loại bánh trái, rau củ và ẩm thực truyền thống.
Không ít khách du xuân bị mê hoặc bởi các sản phẩm thủ công truyền thống tại gian hàng trưng bày, trải nghiệm đan lát, dệt thổ cẩm của bà con Bahnar làng Kgiang.
Những chiếc gùi với hoa văn tinh xảo, dây đeo tay, khăn quàng cổ thổ cẩm đẹp mắt... đã cho thấy tay nghề cao của các nghệ nhân tâm huyết.
Trình diễn nghề dệt thổ cẩm tại gian hàng, nghệ nhân Đinh Thị Hương cho hay, bà rất vui khi nhiều du khách thích thú tìm hiểu, trải nghiệm cách thức dệt thổ cẩm, đan gùi.
Trong khi đó, anh Đinh Bơn (làng Stơr) cũng tự hào giới thiệu bản sắc bằng các sản phẩm rượu cần; cùng với đó là bánh men làm rượu cần do chính tay bà ngoại anh làm từ vỏ cây rừng, gừng, ớt xiêm, gạo…
Ẩm thực đặc sắc của các dân tộc phía Bắc cũng được bày bán tại đây với các loại bánh dày, bánh tro, bánh rán, bánh nếp, bánh ít… Bà Hoàng Thị Ỏn (dân tộc Nùng, trú làng Nam Cao) kể: Năm 1982, bà cùng gia đình di cư từ Cao Bằng vào Tơ Tung. Từ đó đến nay, vì nhiều lẽ, bà chưa có dịp về thăm quê lần nào.
Được tự tay chế biến và giới thiệu các loại bánh truyền thống của dân tộc mình, được nhìn ngắm dòng người vui xuân, lòng bà Ỏn cũng phấn chấn như được “gặp lại cố hương” trên quê mới.
Gìn giữ “căn cước” của cộng đồng
Nói về ý nghĩa của Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Tơ Tung lần thứ I, ông Lê Thanh Sơn - Chủ tịch UBND xã Tơ Tung - nhấn mạnh: “Tơ Tung đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi sáp nhập đơn vị hành chính. Thông qua Ngày hội, chúng ta tiếp tục khẳng định quyết tâm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thời từng bước gắn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho nhân dân”.
Ông Lê Thanh Sơn cũng khẳng định: Văn hóa chính là nền tảng tinh thần vững chắc, là động lực nội sinh để xây dựng quê hương. Giữ gìn tiếng cồng, nhịp xoang, giữ nghề truyền thống, giữ phong tục tập quán tốt đẹp... chính là giữ “căn cước” của cộng đồng.
Vì thế, văn hóa càng phải được gìn giữ trong từng gia đình, từng ngôi làng, được trao truyền cho thế hệ trẻ bằng niềm tự hào và ý thức trách nhiệm.
Nhằm ôn lại truyền thống của vùng đất cách mạng, cùng với tổ chức hội xuân, xã Tơ Tung cũng mở cửa Nhà lưu niệm Anh hùng Núp để phục vụ đông đảo người dân đến tham quan.
Hiện nơi này đang trưng bày khoảng 281 hình ảnh, tư liệu, kỷ vật quý giá về người anh hùng; đồng thời trưng bày thêm hàng trăm hiện vật văn hóa của đồng bào Bahnar như trang phục, công cụ lao động sản xuất…
Ông Phạm Vàng (80 tuổi), một cựu chiến binh đến từ xã Lân Phong (tỉnh Quảng Ngãi) xúc động cho hay: "Dịp đầu xuân, tôi quyết định vượt gần 300 km đến tham quan Nhà lưu niệm Anh hùng Núp. Phong cảnh ở đây đẹp quá, người dân cũng rất thân thiện. Trước nay, tôi chỉ được đọc về Anh hùng Núp qua sách báo, nay đến đây càng hiểu thêm về cuộc đời, cống hiến của ông".
